PlusExclusief

Zweeds parlementslid: ‘Zweden mag Koerden niet voor de bus gooien om Navo-lidmaatschap’

Zweden is op weg naar het Navo-lidmaatschap. Parlementslid Amineh Kakabaveh (51) vreest dat Zweedse Koerden de dupe worden.

Anne Grietje Franssen
Parlementslid Amineh Kakabaveh stapte in 2019 uit de Linkse Partij. Sindsdien is ze partijloos parlementslid. Maar niet zonder macht: zonder haar ja-stem had de huidige premier Magdalena Andersson niet in het zadel gezeten. Beeld ANP/TT News Agency
Parlementslid Amineh Kakabaveh stapte in 2019 uit de Linkse Partij. Sindsdien is ze partijloos parlementslid. Maar niet zonder macht: zonder haar ja-stem had de huidige premier Magdalena Andersson niet in het zadel gezeten.Beeld ANP/TT News Agency

Op 11 september zijn de Zweedse parlementsverkiezingen. Ondertussen is er nog steeds geen ontknoping in de Navo-onderhandelingen – of is het een geschil? – tussen Zweden en Finland enerzijds en Turkije anderzijds. Zolang de Noord-Europese landen niet aan zijn voorwaarden voldoen, houdt de Turkse president Erdoğan de poorten naar de alliantie gesloten.

Volgens Erdoğan heeft Zweden beloofd 73 vermeende terroristen aan Turkije uit te leveren. Het zou gaan om een lijst met mensen die banden hebben met de door de EU als terreurgroep bestempelde PKK, de Koerdische Arbeiderspartij, en de Gülenbeweging, die volgens Erdoğan verantwoordelijk is voor het orkestreren van een couppoging in 2016.

Islamitische Staat

Daarnaast verlangt Erdoğan dat Zweden geen steun meer verleent aan de Koerdische Democratische Uniepartij wier gewapende tak in Syrië de Islamitische Staat bestrijdt. Volgens Erdoğan is deze partij niet meer dan een dekmantel voor de PKK.

Zweden zoekt in dit politieke machtsspel naar een wankel evenwicht tussen het tevredenstellen van Turkije en het behoud van het eigen morele gelijk. Tijdens de Navo-top in Madrid, vorige maand, is toegezegd dat het land zich meer zal inzetten tegen terrorisme. Maar Turkije en Zweden zijn het er niet over eens wat dit in de praktijk precies betekent. Is Zweden bereid de Koerdische gemeenschap op te offeren in ruil voor een Turkse ja-stem?

1 aprilgrap

Politicus Amineh Kakabaveh is een van de Koerdische Zweden die door Erdoğan als terrorist is gebrandmerkt. In de Turkse staatsmedia wordt ze in een adem genoemd met de PKK. De Turkse ambassadeur in Zweden heeft zelfs gevraagd om haar uitlevering. “Ik dacht dat het een 1 aprilgrap was,” zegt ze ontsteld. “Ik kóm niet eens uit Turkije.”

Sinds Kakabaveh in 2019 uit de Linkse Partij stapte, is ze partijloos parlementslid – een politieke wilde, zoals dat in Zweden wordt genoemd. In die hoedanigheid heeft ze toch veel macht, want zowel links als rechts heeft haar steun nodig voor een meerderheid. Zo had zonder haar ja-stem de huidige premier Magdalena Andersson niet in het zadel gezeten.

Geboorteland Iran

Tijdens haar tienerjaren werd Kakabaveh, ‘gedwongen tussen leven en dood’, een peshmerga in de socialistische beweging Komala. Toen haar in haar geboorteland Iran de doodstraf boven het hoofd hing, vluchtte ze in 1992 naar Zweden. Sindsdien is ze naar eigen zeggen niet meer gelieerd aan welke Koerdische groepering dan ook. Ze strijdt alleen nog geweldloos voor rechtvaardigheid. Binnen Zweden en daarbuiten.

“Iedereen die opkomt voor de rechten van Koerden is in de ogen van Erdoğan een terrorist,” zegt Kakabaveh. “Ik heb nooit gevochten tegen de Turkse regering, ik ben nooit lid geweest van de PKK. Ik ben simpelweg een politicus die zich inzet voor minderheden, voor mensenrechten, voor gelijkheid. Ik ben een sterke vrouw die niet bang is om zich uit te spreken. Daarmee vorm ik voor Erdoğan een bedreiging.”

De Zweedse minister van Justitie, Morgan Johansson, probeerde de gemoederen te bedaren. “Niet-Zweedse staatsburgers kunnen op verzoek van andere landen worden uitgeleverd, maar alleen als dat verenigbaar is met het Zweedse recht en de Europese Conventie.”

Huiverig voor uitlevering

Toch blijkt lang niet iedereen er gerust op. De afgelopen maanden is Kakabaveh benaderd door ‘honderden mensen’ die zich ernstige zorgen maken om haar en hun eigen veiligheid. Die niet meer durven te protesteren, huiverig zijn voor de Zweedse veiligheidsdienst en vrezen dat ze, zodra ze naar het buitenland gaan, opgepakt en uitgeleverd kunnen worden door aan Erdoğan loyale regimes. “Als parlementslid ben ik vaak bedreigd dus heb ik bodyguards. Maar dat is een uitzondering. De meeste Koerden hebben geen beveiliging.”

Zweden laat niet alleen Koerden in de kou staan, zegt Kakabaveh; we verkwanselen ook onze humanitaire idealen en solidariteit. Ook veel Koerdische Zweden zijn voor Navo-toetreding. “Maar niet tegen elke prijs. Niet door de Koerdische gemeenschap voor de bus te gooien.”

“We moeten niet vergeten dat de Koerden helden zijn die de hele wereld gered hebben van Daesh (IS, red). Het zijn de Koerden die duizenden aanhangers van het kalifaat gevangen hebben gezet. Ook wij in het Westen profiteren daarvan. Ze verdienen onze steun.”

Poetin

Het is dat het Westen Turkije nodig heeft, maar in essentie verschilt Erdoğan in niets van Poetin, meent Kakabaveh. “De oppositie verdwijnt in Turkije net zo goed achter slot en grendel. Als Erdoğan evenveel macht en mankracht had gehad als Poetin was hij net zo gewelddadig geweest. De bommen en het bewind van Erdoğan doden met grote regelmaat.”

De Zweeds-Koerdische politicus noemt het ‘heel interessant dat Zweden bereid is concessies te doen aan Turkije die niks maar dan ook niks met de Noord-Atlantische alliantie van doen hebben’. “ Erdoğan bezigt ronduit racistisch beleid waar Zweden vervolgens in meegaat. Hoe kan het zijn dat we naar de pijpen dansen van zo’n regime?”

Toetreding nog altijd spannend

De Zweedse regering heeft vorige week besloten een man van in de dertig uit te leveren aan Turkije. Dat is voor het eerst sinds Turkije de uitlevering van een aantal mensen door Zweden en Finland heeft geëist, in ruil voor steun voor het Navo-lidmaatschap van die twee landen.

Het is niet duidelijk of de man, die in Turkije wordt gezocht voor fraude, een van de mensen is om wiens uitlevering de Turkse hoofdstad Ankara heeft gevraagd. Turkije klaagt al weken dat Zweden en Finland hun toezeggingen om tot de Navo toe te treden nog steeds niet naleven.

Turkije was deze lente het enige Navo-lid dat bezwaar maakte tegen de toetreding van beide Scandinavische landen tot het militaire bondgenootschap. Ankara betichtte de twee, en met name Zweden, ervan onderdak te bieden aan Koerdische terroristen. In ruil voor de uitlevering van een aantal mensen beloofde Turkije de toetreding niet tegen te houden, maar sindsdien heeft Ankara meermaals frustraties geuit over het gebrek aan vooruitgang.

Naast Turkije moet ook een aantal andere landen de Finse en Zweedse toetreding tot de Navo nog (formeel) goedkeuren. Inmiddels hebben 23 van de 30 van de lidstaten ingestemd met die uitbreiding, maar onder andere de Hongaarse regering moet nog over de kwestie stemmen.
Tom Kieft

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden