PlusAchtergrond

Zijn Parijs, Nice en Wenen voorboden van een nieuwe golf aanslagen in Europa?

De aanslag in Wenen, gisteravond, doet terugdenken aan de donkere periode waarin Europa werd geteisterd door grote aanvallen in Parijs en Brussel. Wacht Europa weer een nieuwe golf van jihadistische terreur?

Onderzoekers op de plek van de aanslag in Wenen.Beeld EPA

De beelden die vanuit Wenen de wereld overgaan lijken één grote flashback: weer lopen er jihadisten met kalasjnikovs door de straten van een grote Europese stad terwijl ze koelbloedig mensen executeren. Deze keer is het niet Parijs (november 2015), maar Wenen.

Het bloed op de straten is nog niet opgedroogd of er duiken al beelden van een van de vermoedelijke daders op social media op. Voordat hij op pad ging zette hij een foto van zichzelf op Instagram waarop hij poseerde met zijn wapens: een kalasjnikov, een pistool en een groot mes. Ook zwoer hij een eed van trouw aan terreurgroep IS. Afgelopen nacht concludeerde ook de Oostenrijkse minister van Binnenlandse Zaken: dit is een aanslag van een ‘islamitische terrorist’.

Tekst gaat verder onder foto

Halflege glazen en bekers in een café na de aanslag in Wenen.Beeld REUTERS

Gruwelijke aanslagen

Wacht Europa nu weer een nieuwe golf aanslagen zoals in die donkere periode tussen 2014 en 2017? Toen werden achter elkaar grote aanvallen met een overduidelijk jihadistisch motief gepleegd op het Joods museum in Brussel (mei 2014), de redactie van Charlie Hebdo (januari 2015), het uitgaanscentrum van Parijs (november 2015), de luchthaven en metro van Brussel (maart 2016), de boulevard van Nice (juli 2016), een kerstmarkt in Berlijn (december 2016) en een concert in Manchester (mei 2017).

Na een periode van relatieve rust, rijgen de gruwelijke aanslagen zich nu weer aaneen: eind september werden twee mensen neergestoken bij het oude kantoor van tijdschrift Charlie Hebdo in Parijs, half oktober werd bij Parijs geschiedenisleraar Samuel Paty onthoofd door een geradicaliseerde Tsjetsjeen en in Nice stak vorige week een net aangekomen Tunesische migrant drie mensen neer bij een kerk. Gisteravond volgde een, naar wat het nu lijkt, grotere aanslag: met meerdere daders en daarmee meer planning, voorbereiding, communicatie en logistiek.

Te vroeg 

Maar het is te vroeg om nu al te vermoeden dat er een golf nieuwe aanslagen zal volgen, stelt terrorisme-expert Bart Schuurman van de universiteit van Leiden. “De aanslag in Parijs in november 2015 was voorbereid en gepland door Islamitische Staat vanuit Syrië, die hadden een afdeling voor wat ze ‘externe operaties noemden’.” Ook de aanslag in Brussel werd door deels dezelfde terreurcel gepleegd. “Het is te vroeg om te zeggen of de aanval in Wenen ook het resultaat van een dergelijke coördinatie is.” Wat wel opvalt: een bomgordel die de doodgeschoten dader in Wenen droeg was nep. “Dat zegt wel iets over de professionaliteit.”

Schuurman ziet vooralsnog vooral ‘wraakacties’. “De aanval op de geschiedenisleraar bij Parijs was een reactie op het vertonen van de cartoons van Charlie Hebdo. Daarna heeft Al Qaida ook opgeroepen om mensen die de profeet Mohammed beledigen te straffen. Daardoor is die vorm van jihadisme weer volop in de schijnwerper komen te staan.”

Beschoten glazen rondom de ingang van een parkeergarage in Wenen.Beeld AP

IS-strategie

Beatrice de Graaf, terrorisme-expert en hoogleraar aan de universiteit van Utrecht, moest gisteravond direct denken aan ‘copycatgedrag’: waarbij terroristen elkaar inspireren én proberen te overtreffen. “Een van de daders in Wenen lijkt de afgelopen dagen via social media video’s van de aanslag op Charlie Hebdo te hebben verspreid. Dat zegt iets over waar hij zijn inspiratie vandaan haalt. Je ziet dat vaker: dat aanslagen elkaar opvolgen door mensen die naar hun voorgangers verwijzen.”

De Graaf is ook benieuwd naar de organisatiegraad van recente aanslagen. “Het lijkt erop dat er bij de aanval op de kerk in Nice op de achtergrond meerdere mensen waren betrokken. En in Wenen lijkt het ook om meerdere daders te gaan en om in ieder geval één iemand die met een kalasjnikov kon omgaan. Wat we willen weten: is er specifiek tot deze aanslag opgeroepen? En zo ja, door wie?”

“We weten nog niet of dit een aangestuurde aanslag was, maar als dit inderdaad een door IS-geïnspireerde aanslag is, dan past het precies in de strategie die in IS-blad Dabiq in 2015 werd uitgetekend: ‘elimineer de grijze zone’. Zorg dat er een kloof komt tussen moslims en de rest. Dat manifest werd toen opgesteld door een Oostenrijkse IS-aanhanger.”

‘Kleinschalige aanslagen’

Vooralsnog zijn de aanslagen van 2020 in omvang veel minder groot dan die van enkele jaren geleden. In Parijs kwamen 129 mensen om, in Brussel 31, in Nice 87. In Wenen vielen gisteravond, voor zover nu bekend, vier doden.

De Nederlandse Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) stelde half oktober in haar viermaandelijkse Dreigingsbeeld Terrorisme dat ‘kleinschalige aanslagen en arrestaties in Europa tonen dat de jihadistische dreiging niet verdwenen is’. “Maar de situatie is onvergelijkbaar met de periode 2014-2017, toen veel meer aanslagen plaatsvonden die bovendien soms grootschalig en complex waren.”

Ook schreef de dienst: “Het is opvallend dat ondanks het feit dat in de eerste helft van 2020 meer aanslagen plaatsvonden dan in heel 2019, het aantal dodelijke slachtoffers de helft lager is. Het huidige type aanslagen lijkt doorgaans provisorisch van aard te zijn. Het is aannemelijk dat dergelijke kleinschalige aanslagen, met beperkte impact, blijven plaatsvinden in Europa en Nederland.”

Instagram

En die aanslagen kunnen nog wel degelijk door IS worden geïnspireerd. Want de terreurgroep is dan wel haar beruchte leider Al-Baghdadi en haar eigen ‘staat’ kwijt, ze is nog zeker niet verslagen. Wereldwijd zijn er nog zogenoemde ‘provincies’ en ook online is de terreurgroep nog actief: met propaganda en met werving van nieuwe sympathisanten. Een van de vermoedelijke daders van de aanslag in Wenen vermelde in zijn Instagram-post waarin hij trouw zwoer aan IS ook specifiek de naam van de nieuwe leider van de groep.

De NCTV schrijft in haar dreigingsbeeld over IS:  “In Syrië en Irak vertoont ISIS vergeleken met het vorige jaar verhoogde activiteit, hoewel de slagkracht van de groepering geenszins in de buurt komt van de hoogtijdagen van ‘het kalifaat’.”

De NCTV reageerde vanochtend ook op de aanslag in Wenen. “Nog veel is onduidelijk, we monitoren de situatie. Er is geen informatie die aanleiding geeft het dreigingsniveau in Nederland te verhogen,” aldus NCTV-baas Pieter-Jaap Aalbersberg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden