PlusAchtergrond

Zijn de Taliban echt veranderd?

Talibanstrijders rijden door Kabul. Beeld EPA
Talibanstrijders rijden door Kabul.Beeld EPA

De Taliban voerden tussen 1996 en 2001 een schrikbewind in Afghanistan. Nu zijn ze terug. Wat kunnen Afghanen verwachten? De wil tot beter bestuur staat op gespannen voet met de streng religieuze voorschriften.

Mullah Qalamuddin was een gevreesd man. Zijn indrukwekkende verschijning – ruim boven de 1.80, met een forse, zwarte baard – hielp mee, maar het was vooral zijn functie die het hem deed. Tijdens de eerdere regeerperiode van de Taliban, tussen 1996 en 2001, gaf Qalamuddin leiding aan een onderdeel van het Departement ter Promotie van Deugd en Bestrijding van Zonde. De religieuze politie.

Qalamuddin ging regelmatig mee op patrouille. In pick-uptrucks raceten ze door de straten van Kabul, op zoek naar zondig gedrag. Dat kon van alles zijn: te lang haar, een te korte baard, het spelen van westerse muziek, vliegeren zelfs. Vooral vrouwen kregen ervan langs. Droegen ze iets anders dan de lichtblauwe boerka, dan werden ze publiekelijk afgetuigd. Volgens Qalamuddin waren er voor vrouwen twee plekken: thuis, afgezonderd van vreemde mannen, of in het graf.

Milder met de jaren

Tien jaar later, in 2012, gaf diezelfde Qalamuddin een interview aan persbureau Reuters. Hij was betrokken bij vredesbesprekingen met de Afghaanse regering. Qalamuddin leek een ander mens, naar eigen zeggen was hij met de jaren milder geworden. “De islam geeft mannen en vrouwen dezelfde rechten. Vrouwen zijn onderdeel van de maatschappij, gelijk aan mannen. De Taliban willen een verenigd, islamitisch Afghanistan. Eén groep zal hier nooit alleen kunnen regeren.”

Was Qalamuddin echt van mening veranderd, of waren het slechts mooie woorden? Pr-praat van de Taliban, om goede sier te maken bij hun tegenstanders? Het is de vraag die zich ook nu opdringt, opnieuw tien jaar later en met de Taliban terug in Kabul.

De Taliban zelf laten er geen twijfel over bestaan. Ja, ze zijn ze veranderd. Afghanen hoeven niet bang te zijn, verkondigen woordvoerders van de beweging al wekenlang. Van een wraakcampagne of het massaal sluiten van scholen zal geen sprake zijn. Het enige dat ze nastreven is een ‘open, inclusieve, islamitische staat’.

Geen duidelijk programma

De Duitse Afghanistanexpert Thomas Ruttig ziet ook dat de Taliban hebben geleerd. Toen de beweging in 1996 na een jarenlange strijd aan de macht kwamen, hadden ze geen duidelijk programma – buiten hun heilige geloof in de sharia, de islamitische wet. Tijdens hun terugkeer de afgelopen jaren hebben ze blijk gegeven van beter bestuur, schreef hij afgelopen maart in een paper. ‘De Taliban hebben ingezien dat hun repressieve beleid eind jaren negentig tot oppositie heeft geleid, ook onder Afghanen die hen aanvankelijk met open armen ontvingen.’

Toch staat die wil tot beter bestuur van de Taliban op gespannen voet met hun streng religieuze voorschriften, ziet Ruttig. Leuk en aardig als vrouwen naar school willen, maar wat als de islamitische regels dat verbieden? Gaan de Taliban dan in tegen hun eigen religieuze geboden?

Vaak niet, zo lijkt het. In veel gebieden waar de Taliban al enkele jaren de dienst uitmaken, mogen meisjes ouder dan 9 jaar niet naar school – anders dan de woordvoerders beweren. Uit recent overgenomen districten komen berichten naar buiten van wraakacties – van mishandeling tot executies – en gedwongen huwelijken van (jonge) meisjes met Talibanstrijders. Onzin en vijandelijke propaganda, zeggen diezelfde woordvoerders. Maar juist voor dit soort berichten waren veel Afghanen bevreesd.

Amnestieregeling

Ondertussen willen de Taliban dat het gewone leven – of iets wat daarop lijkt – zo snel mogelijk weer opstart. Veel voorzieningen liggen stil omdat medewerkers thuisblijven uit angst voor ongeregeldheden. Met name in Kabul.

Dinsdag werd daarom landelijk een amnestieregeling afgekondigd. “U kunt veilig uw gewone leven weer hervatten en weer aan het werk,” benadrukken de Taliban. Of het genoeg is om de inwoners te overtuigen, valt te bezien. Daarvoor is de angst vermoedelijk nog te groot.

De nieuwe leiders

De geestelijke Haibatullah Akhundzada geldt sinds 2016 als ­‘Opperste Leider’ van de Taliban. ­Akhundzada, die rond de 60 is, heeft op papier ook het laatste woord op politiek en militair vlak, maar is in de praktijk vooral betrokken bij de reli­gieuze besluiten. Hij geldt als uiterst conservatief, zelfs voor Talibanbegrippen.

Abdul Ghani Baradar (53), een van de oorspronkelijke oprichters van de ­Taliban, geldt als de militaire en politieke leider. Hij overzag de vredes­besprekingen met de inmiddels afgetreden Afghaanse regering en geldt als een pragmaticus. Naar verluidt was Baradar goed bevriend met de beruchte oud-Talibanleider Mullah Omar, die in 2013 overleed. Ze zouden zij aan zij hebben gevochten tegen de Sovjets. Overigens speelt de 31-jarige zoon van Omar, Mullah Mohammad Yaqoob, een belangrijke rol in de militaire leiding van de Taliban.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden