PlusAchtergrond

Zij vonden de lanceerplek van de raket die MH17 neerhaalde

Waar kwam de BUK-raket vandaan die vlucht MH17 neerhaalde? Het antwoord op die cruciale vraag in het strafproces is te danken aan twee journalisten die een gevaarlijke speurtocht ondernamen door bezet gebied in Oost Oekraïne.

Om kwart over drie op 17 juli 2014 verdween de Boeing 777 van de radar. Even eerder werd de raket afgevuurd vanaf deze plek, tonen bandensporen en brandschade aan. Beeld Christopher Miller
Om kwart over drie op 17 juli 2014 verdween de Boeing 777 van de radar. Even eerder werd de raket afgevuurd vanaf deze plek, tonen bandensporen en brandschade aan.Beeld Christopher Miller

“De grond was twee tinten zwartgeblakerd. Eén plek roetzwart, de kring daaromheen iets lichter. We zagen diepe afdrukken van een groot voertuig, zeker geen tractorsporen. In het veld vonden we onder meer gesmolten plastic flessen en onderdelen van een wapenkist,” zegt de Amerikaanse journalist Christopher Miller. “Ook lagen er lege sigarettenpakjes met Russische waarschuwingsteksten.”

Een foto op weblog Ukraineatwar bracht twee journalisten ertoe om vijf dagen na de crash te zoeken naar de lanceerlocatie van de raket die vlucht MH17 uit de lucht moest hebben geschoten. Die foto toont een pluim van een afgevuurde raket. Door vergelijking met satellietbeelden hadden burgerjournalisten het gebied bepaald waarbinnen de raket was afgeschoten.

Hun zoektocht in het door pro-Russische groepen bezette Donetsbekken in Oekraïne leidde naar een veld waarvan de Amerikaanse AP-journalist Christopher Miller en Roland Oliphant van de Britse krant The Telegraph toen al ‘voor 95 procent zeker’ wisten dat het de plek was. Miller: “De strategische ligging, de verbrande plek, de achtergelaten spullen. Alles leek te kloppen.”

In het MH17-proces dat komende week inhoudelijk begint is de afvuurlocatie een cruciaal geschilpunt. Zelfs Russische experts stellen dat de Boeing 777 door een Russische BUK 9M38-raket is neergeschoten. Maar over de lanceerplek bestaat discussie. Waar het Joint Investigation Team MH17 ‘zonder enige twijfel’ wijst op een landbouwveld ten zuiden van Snizjne, kan volgens de deskundigen uit Rusland het afvuur­gebied groter zijn. Dan kan in theorie ook Oekraïne als dader worden aangewezen.

Uitkammen

De foto’s en videobeelden van Miller en Oliphant zijn daarom belangrijk bewijs voor het Openbaar Ministerie. Oliphant is eerder dit jaar door de rechtbank gehoord als getuige, Miller weigerde dat uit journalistieke overwegingen. In deze krant wil hij wel zijn verhaal doen. “We hadden vier dagen verslag gedaan op de plek van de vliegtuigcrash,” zegt Miller telefonisch vanuit New York. “Vanuit het Ramada Inn hotel zat ik te appen met Roland. Een mogelijke foto van de lancering was online gekomen. Een weblog had die vergeleken met satellietbeelden en een gebied vastgesteld ten zuiden van Snizjne. Het zag er geloofwaardig genoeg uit. We besloten de volgende dag met een taxi dat gebied uit te kammen. Ik heb er gewoond en kende de wegen.”

“Ten zuiden van Snizjne kwamen we bij een grote loods, bij een veld. Er waren mannen aan het sleutelen aan oude auto’s. De loods zag eruit alsof je er een raketsysteem in zou kunnen verbergen, maar er stond niets. De mannen wilden niet met ons praten en zeiden geen raketsysteem te hebben gezien.”

Oogstmachine

“Niet veel later reed een auto ons tegemoet. Er zaten militairen van de volksrepubliek in. Laten we zeggen dat we verdwaald zijn, spraken Roland en ik af. Dus logen we dat we op zoek waren naar de crashsite van MH17. Daar namen de militairen genoegen mee. Verderop zagen we een boer aan het werk op een grote oogstmachine.”

“De boer Vasili wilde met ons praten, maar ook hij zei geen raketinstallaties te hebben gezien. We wilden al verder gaan, toen hij een terloopse opmerking maakte over een stuk van zijn landbouwgrond dat was afgebrand, een dag of vier, vijf eerder. Het was niet de tijd van het jaar om gecontroleerd stukken grond te verbranden. Roland en ik keken elkaar aan: zou het?”

“Het verbrande stuk vonden we op de top van een heuvel. Uit het kompas op mijn telefoon bleek het veld vrij zicht te hebben richting Torez, waar vlucht MH17 vandaan was gekomen. Erachter was een rij bomen, waardoor het veld vanaf de snelweg verderop niet zichtbaar was. Het lag slechts enkele kilometers van de Russische grens. Strategisch gezien was dit een perfecte plek om een BUK-raket te positioneren.”

“We zagen het verschroeide gras, gesmolten plastic flessen. We raapten plastic onderdelen op, die later van een wapenkist bleken te zijn. Ik heb niets meegenomen, dat doe ik nooit in een oorlog. Verderop werd gevochten, we hoorden mortierschoten. Je wil niet gepakt worden met oorlogsmateriaal in je tas. We beseften dat we op een mogelijke plaats delict stonden, die we al hadden verstoord door dingen op te rapen. Later was ik wel boos op mezelf dat ik geen bodemmonster heb meegenomen.”

Checkpoint

“Roland en ik zijn ongeveer een half uur op het veld geweest. We namen foto’s en ik heb Roland gefilmd met zijn iPad. Toen we weg wilden rijden, werden we verrast. Al die tijd hadden we niet gezien dat verderop een checkpoint stond van de volksrepubliek. Gelukkig hadden zij ons op het veld niet kunnen zien. Ze namen genoegen met dezelfde smoes: verdwaald. Ze legden ons nog uit hoe we bij de crash konden komen.”

De verhalen van Oliphant en Miller over de mogelijke lanceerplek trokken in eerste instantie niet veel publieke aandacht. Maar in de jaren erna stelde ook het JIT dat het verschroeide veld van boer Vasili de afvuurlocatie moet zijn. “Er is geen enkele twijfel over,” zei toenmalig hoofd van de Nationale Recherche Wilbert Paulissen op een persconferentie in 2016, “dat dit de lanceerplek is van de raket die het vliegtuig uit de lucht schoot.”

Dat er foto’s en videobeelden gemaakt zijn van die plek, slechts enkele dagen na het neerstorten van MH17, is te danken aan de burgerjournalisten van weblog Ukraineatwar en journalisten Miller en Oliphant, die het aandurfden in bezet oorlogsgebied te zoeken. “Ik beschouw dit zeker als een relevante reportage,” zegt Miller. “De MH17-ramp is het belangrijkste verhaal waaraan ik gewerkt heb. Wij hebben mogelijk bijgedragen aan bewijsvoering die kan leiden tot gerechtigheid voor families van slachtoffers.”

“Gelukkig hadden wij de gelegenheid om dit te doen. We leefden in Oost Oekraïne, we hadden van de volksrepubliek toestemming om in het gebied te werken. Ik heb gezien hoe Nederlandse en Australische onderzoekers met een pistool op zich gericht moesten werken tussen de wrakstukken. Voor hen was deze zoektocht absoluut onmogelijk geweest.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden