PlusAchtergrond

Zeven vragen over Swift: gaat Rusland veel last krijgen van de Europese maatregelen?

Europa pakt door met zijn sancties vanwege de oorlog in Oekraïne. De internationale betaaloperator Swift gaat op slot voor geselecteerde Russische banken.

Bob van Huet
Een demonstratie in Frankfurt. Beeld AFP
Een demonstratie in Frankfurt.Beeld AFP

Het klinkt als een oud wasmiddel en ook is het de naam van menig volleybalclub, maar internationaal staat de afkorting Swift voor Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication, een in 1973 opgerichte internationale coöperatieve organisatie voor het verzenden van financiële berichten.

Wat regelt Swift nu eigenlijk?

Zie het als een soort groeps-WhatsApp tussen banken over de hele wereld. Swift is het versleutelde glijmiddel van internationale financiën. Het hoofdkantoor van Swift staat in het Belgische Terhulpen en het bedrijf heeft datacenters in onder andere Nederland, de VS, Zwitserland en Hongkong. Swift verbindt meer dan 11.000 financiële instellingen die actief zijn in meer dan 200 landen en gebieden. Vorig jaar verwerkte het systeem gemiddeld 42 miljoen berichten per dag, inclusief bestellingen en bevestigingen voor betalingen, transacties en het wisselen van valuta. Meer dan 1 procent van die berichten zou Russische betalingen betreffen.

Hoeveel last krijgen de Russen nu ze worden uitgesloten van Swift?

Veel last. Er kunnen dan nog nog steeds betalingen worden gedaan maar die vragen zonder Swift veel meer tijd - en kosten dus veel extra geld. Toen westerse landen in 2014 al eens dreigden met deze sanctie tegen Rusland, nadat het de Krim had geannexeerd, zei de voormalige minister van Financiën, Aleksej Koedrin, dat hierdoor het bruto binnenlands product van het Rusland binnen een jaar met 5 procent kon verminderen. Dan heb je het over vele miljarden. Swift is dus ook een wapen.

“Onze diplomaten hebben dagenlang en inspirerend gevochten, zodat alle Europese landen instemden met deze zeer krachtige en rechtvaardige beslissing om Rusland af te sluiten van het internationale interbancaire netwerk,” zei de Oekraïense president Volodimir Zelenski zaterdagavond.

Zijn de Europeanen het nu unaniem eens over de inzet van Swift?

Nee. Sommige landen, waaronder Nederland, hadden opgeroepen om Rusland volledig af te sluiten, andere landen (die afhankelijker zijn van Russische energiebronnen) twijfelden en twijfelen nog steeds. De Duitse regering ging ten slotte om maar zei zaterdag dat ze het mechanisme alleen op een ‘gerichte en functionele’ manier wil ondersteunen. De maatregel treft daarom geselecteerde Russische banken, verduidelijkte voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie. Door de uitsluiting van Swift ‘verliezen ze de toegang tot het mondiale financiële systeem en wordt hun vermogen om wereldwijd te opereren geschaad’.

Wordt Swift vaak ingezet?

Het is pas één keer voorgekomen dat een land werd afgesloten van Swift. Iraanse financiële instellingen verloren hun toegang in 2012, nadat de Europese Unie sancties had opgelegd aan het land vanwege zijn nucleaire programma. Als gevolg hiervan verloor Iran 30 procent van de buitenlandse handel. Iraanse banken kregen weer toegang nadat het land een overeenkomst uit 2015 had ondertekend om zijn nucleaire activiteiten te beperken. Ze werden in 2018 echter opnieuw afgesneden nadat de regering-Trump de deal had stopgezet en Swift onder druk had gezet om weer op zwart te gaan.

Hoe zit dat nu met de betaling van Russisch gas?

Volgens de huidige plannen zal Rusland naar verwachting gas naar Europa kunnen blijven exporteren en dus geld daarvoor kunnen ontvangen. Ambtenaren van het Amerikaanse ministerie van Financiën hebben gezegd dat een bredere gerichtheid op Rusland via Swift westerse bedrijven zou kunnen schaden, met name grote oliemaatschappijen.

Banken in de Verenigde Staten en Duitsland zijn de meest frequente gebruikers van Swift om met Russische banken te communiceren, waardoor de twee landen bijzonder kwetsbaar zijn voor gevolgen.

Als Russische banken zijn afgesneden van Swift, zijn er dan alternatieve betalingsnetwerken die ze kunnen gebruiken?

Ja. Rusland creëerde al zo’n alternatief netwerk, het System for Transfer of Financial Messages, maar financiële experts zeggen dat het in geen verhouding staat tot Swift. Eind 2020 omvatte het systeem slechts 400 deelnemers uit 23 landen. Er is ook het grensoverschrijdende interbancaire betalingssysteem van China, waarmee beide landen Swift kunnen omzeilen. Dit is een grotere zorg, volgens westerse experts, aangezien China de op een na grootste economie ter wereld is. Elke versterking van dit alternatieve, Chinese, systeem zou het huidige door de dollar gedomineerde wereldwijde financiële systeem kunnen uithollen.

Kan Rusland cryptomunten gebruiken om sancties te omzeilen als het de toegang tot het Swift-netwerk verliest?

Dat is mogelijk. Maar de Russische cryptocurrency-activiteit heeft een dubieuze reputatie en staat ook al niet in verhouding tot wat Swift kan bieden. Experts denken dat cryptomunten niet kunnen worden gebruikt om Swift volledig te vervangen.

Ook kunnen landen en hun bankinstellingen die ervoor kiezen Rusland te helpen via het cryptomunten, negatieve reacties gaan voelen van tientallen landen over de hele wereld. Dat zal het risico niet waard zijn, wordt aangenomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden