Plus Achtergrond

Wit-Rusland moet wel in Poetins unie

Rusland en Wit-Rusland zijn op weg naar een uniestaat. De twee voormalige Sovjetlanden zouden daartoe in december een akkoord presenteren. Voor Wit-Rusland lijkt het een kwestie van slikken of stikken.

Poetin en zijn Wit-Russische collega Loekasjenko. Beeld SERGEI GAPON/AFP

Al een jaar lang ontmoeten de Russische president Vladimir Poetin en zijn Wit-Russische collega Aleksandr Loekasjenko elkaar elke maand, beurtelings in Minsk en in Moskou. Dan laten de staatshoofden zichzelf uitvoerig filmen terwijl ze cadeaus uitwisselen en elkaar welwillend op de schouders slaan.

Nu lijkt de deal rondom de unie-staat beklonken. De Russische krant Kommersant kwam met de primeur dat de twee landen het eens zijn over vergaande economische integratie. Vanaf 2021 zou er een gemeenschappelijk belastingsysteem en buitenlandbeleid komen. Een jaar later moet de energiemarkt zijn geïntegreerd.

Kleine economie

Het negen miljoen inwoners tellende Wit-Rusland, tevens buurland van de Europese Unie, maakt al sinds 2010 deel uit van een douane-unie met Rusland, Kazachstan en Armenië. Poetin hamert nu op een nog nauwere band. Zijn tegenhanger Loekasjenko is niet blij met die ontwikkeling, denkt econoom Leonid Zajko. Hij is directeur van een onafhankelijke denktank in Minsk, de hoofdstad van het autoritair geregeerde land. Maar Loekasjenko heeft geen keus. “Wit-Rusland is een kleine economie. We kunnen geen onafhankelijk beleid meer voeren.” Integratie met de EU is ook geen oplossing. “De Wit-Russen zijn nog lang niet klaar voor de harde competitie binnen Europa.”

In de kwarteeuw dat hij aan de macht is, schippert Loekasjenko het liefst behendig tussen Oost en West. Het plan voor de uniestaat ligt er sinds 1999 en was dan ook slechts een papieren realiteit. Maar de afgelopen jaren draaide de economie van Wit-Rusland in de soep. De salarissen stijgen al jaren niet meer en jongeren trekken weg. Het ouderwetse landbouwsysteem bestaat nog steeds uit collectieve boerderijen en kraakt in zijn voegen. Alleen de nomenklatoera, de elite, steunt de president nog. “Zodra Loekasjenko de economie hervormt, is het afgelopen met hem.”

De laatste jaren ligt de Wit-Russische economie aan het olie-infuus. Rusland transporteert ruwe olie onder de marktprijs naar Wit-Rusland. Daar wordt het geraffineerd en vervolgens als benzine naar de EU geëxporteerd. De belangrijkste klanten: Duitsland, Groot-Brittannië en Nederland.

Verslaafd

“Olie en gas zijn de drugs van Poetin, en wij zijn daaraan verslaafd,” zegt Zajko. “Het standpunt van Poetin is simpel: als je nog langer van ons geld wilt profiteren, dan integreer je. Dan moet je onderdeel worden van ons systeem.”

Bij een gezamenlijke persconferentie in februari leek de Wit-Russische president dat in te zien. “We blijven niet eeuwig aan de macht. We moeten bedenken wat we onze kinderen nalaten,” zei Loekasjenko. Poetin, naast hem, knikte instemmend. “Echt onafhankelijke landen bestaan niet meer in deze wereld,” sprak hij vergoelijkend. “Ook Rusland is dat niet,” riposteerde Loekasjenko fel. Hij had het duidelijk warm en depte voortdurend zijn voorhoofd met een zakdoek.

De constructie lijkt Poetin ook op een andere manier goed uit te komen. De Russische grondwet verbiedt hem na 2024 aan te blijven als president. Een nieuwe staatsstructuur zou een mogelijkheid creëren voor een nieuwe termijn. Volgens econoom Zajko is het niet ondenkbaar dat Poetin vervolgens Loekasjenko toestaat premier te worden van de uniestaat. Loekasjenko heeft altijd gedroomd van een positie in het Kremlin.

Wit-Rusland zou zich kunnen handhaven binnen zo’n uniestaat door zich te specialiseren in hoogwaardige technologie, waar het land al in de Sovjettijd sterk in was. “Dan kunnen we profiteren van de grote economie van Rusland.”

Het blijft de vraag wat de Wit-Russische bevolking van de toenadering vindt. Toen buurland Oekraïne eind 2013 voor Rusland leek te kiezen – en dus tegen Europa – kwamen de Oekraïners massaal in opstand. Loekasjenko, die geen vrije opiniepeilingen toelaat en alle oppositie onderdrukt, lijkt beducht voor zo’n scenario. “Wij kunnen morgen prima samen verder,” zei hij tegen zijn publiek, met een hoofdknik naar Poetin. “Maar bent u klaar voor eenheid?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden