PlusAnalyse

Winst SPD betekent niet dat Duitse kiezer voor radicale verandering gaat

De Duitse verkiezingen zijn gewonnen door de SPD. Maar of de partij ook echt gaat regeren, is nog de vraag. Groenen en liberalen spelen een sleutelrol.

Olaf Scholz, leider van de Duitse sociaal­democraten, zwaait in Berlijn naar aanhangers kort nadat bekend is geworden dat de SPD als grootste partij uit de bus is gekomen. Beeld Getty Images
Olaf Scholz, leider van de Duitse sociaal­democraten, zwaait in Berlijn naar aanhangers kort nadat bekend is geworden dat de SPD als grootste partij uit de bus is gekomen.Beeld Getty Images

De Duitse kiezer wil verandering, maar niet te veel. Het is de belangrijkste conclusie van de Duitse verkiezingen. Een te verwachten conclusie ook: Duitsland is geen land van radicale stappen. De christendemocraat Konrad Adenauer, tussen 1949 en 1963 bondskanselier van West-Duitsland, ging in 1957 de verkiezingen in met de leus ‘Keine Experimente’. Het resultaat: meer dan de helft van de stemmen en een absolute meerderheid in de Bondsdag, het parlement. De Duitsers waren wel klaar met experimenten.

Bij het percentage van Adenauer komt de SPD, de winnaar van gisteren, bij lange na niet in de buurt. De sociaaldemocraten kregen 25,7 procent van de stemmen, een groei van 5,2 procentpunt ten opzichte van vier jaar geleden. De christendemocratische CDU/CSU, de partij van de afzwaaiende Merkel, bleef steken op 24,1 procent, een verlies van 8,9 procentpunt en de slechtste uitslag ooit voor de partij.

Toch stak de weerzin tegen experimenten ook gisteren de kop op. Ja, de Duitsers willen een nieuwe weg inslaan. Ze konden niet anders, want Angela Merkel stelde zich na zestien jaar niet langer verkiesbaar. Maar ook omdat het moest: het veranderende klimaat werd gezien als een belangrijk thema, net als de achterblijvende digitalisering.

Kandidaat van de stabiliteit

Maar de kiezer koos in zekere zin voor de minst grote breuk met Merkel: SPD’er Olaf Scholz, de huidige minister van Financiën in de bondsregering. Gedurende de campagne wierp Scholz – bijnaam: Scholzomat, vanwege zijn robotachtige voorkomen – zich nadrukkelijk op als Merkels opvolger. Als de kandidaat van de stabiliteit ook. Hij liet zich zelfs fotograferen met zijn handen gevouwen in de kenmerkende ‘Merkelruit’.

Scholz strategie lijkt te hebben gewerkt, al was zijn overwinning ook deels te danken aan het zwakke optreden van CDU/CSU-kandidaat Armin Laschet. Waar Scholz geen fouten maakte en langzaam opklom in de peilingen – enkele maanden geleden lag de SPD nog mijlenver achter – blunderde Laschet zich een weg door de campagne.

En toch heeft ook Laschet zijn zinnen gezet op het kanselierschap. “We gaan er alles aan doen om een regering onder leiding van de Union te vormen,” zei hij gisteravond. Het zou hem best kunnen lukken, historische nederlaag of niet. Een voortzetting van de zogeheten Große Koalition van de Union (CDU/CSU) met de SPD lijkt namelijk uitgesloten. De partijen kunnen samen op een ruime meerderheid rekenen, maar zijn op elkaar uitgekeken. Na twee samenwerkingen sinds 2013 is het mooi geweest.

Nieuwe partners

SPD en CDU/CSU moeten daarom op zoek naar nieuwe partners. Erg lang zal die zoektocht niet duren: ze komen onvermijdelijk uit bij de Groenen en de liberale FDP, twee winnaars van de verkiezingen. De Groenen groeiden 5,8 procentpunt naar 14,8 procent van de stemmen, de FDP ging van 10,8 naar 11,5 procent.

Andere opties zijn er eigenlijk niet. De rechts-radicale AfD (van 12,6 procent naar 10,3 procent van de stemmen) wordt door alle andere partijen uitgesloten, een samenwerking met het uiterst linkse Die Linke (van 9,2 naar 4,9 procent) levert vermoedelijk te weinig zetels op en is ook inhoudelijk zeer onwaarschijnlijk.

Voor de Groenen en de FDP is het een heerlijke positie: ze beslissen over het lot van de volgende kanselier. Maar achterover leunen zijn ze niet van plan. FDP-lijsttrekker Christian Lindner zei gisteravond dat het ‘verstandig’ kan zijn ‘de partijen die tegen de status quo van de Grote Coalitie hebben gestreden’ eerst met elkaar gaan praten. Annalena Baerbock van de Groenen zei te hopen dat de partijen in ‘verschillende samenstellingen’ om de tafel gaan.

Gezien de verkiezingsoverwinning van de SPD lijkt een zogeheten stoplichtcoalitie het waarschijnlijkst: een samenwerking tussen de ‘rode’ SPD, de ‘gele’ FDP en de Groenen. Het belangrijkste struikelblok vormt vermoedelijk de FDP, die rechtser is dan beide partners. Een andere optie is de ‘Jamaica-coalitie’: een samenwerking tussen CDU/CSU, FDP en de Groenen. Naar de kleuren van de Jamaicaanse vlag – zwart, geel en groen. In die samenwerking gelden de Groenen als buitenbeentje.

Eén ding lijkt zeker: de Duitsers kunnen zich opmaken voor lange onderhandelingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden