PlusAnalyse

Wie kwam het bezoek aan Taiwan nu eigenlijk ten goede? ‘Het was vooral de Nancy Pelosi-show’

Aan alle kanten van Taiwan toont China met militaire oefeningen de spierballen. Ook zijn er economische sancties ingesteld. Maar nu de voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden Nancy Pelosi Taiwan weer verlaten heeft, lijkt de druk van de ketel. ‘China heeft geen belang bij een militair conflict.’

Hanneke Keultjes
Nancy Pelosi spreekt met de Taiwanese minister van Buitenlandse Zaken Joseph Wu, voordat ze weer in het vliegtuig stapt. Beeld REUTERS
Nancy Pelosi spreekt met de Taiwanese minister van Buitenlandse Zaken Joseph Wu, voordat ze weer in het vliegtuig stapt.Beeld REUTERS

Eind vorig jaar bracht een delegatie Europarlementariërs een bezoek aan Taiwan. Hoewel China daar niet blij mee was, sierde het níet de voorpagina’s.

Hoe anders was dat dinsdag, toen het vliegtuig met Huis van Afgevaardigden-voorzitter Nancy Pelosi koers zette naar Taiwan en de servers van vliegtuigtracker Flightradar24 zelfs overbelast raakten door alle nieuwsgierige ogen die haar toestel live wilden volgen.

Het was een bliksembezoek. Pelosi is woensdag weer vertrokken, nadat ze benadrukte dat de VS Taiwan niet in de steek zou laten. “De Amerikaanse vastberadenheid om democratie te te handhaven, hier in Taiwan en wereldwijd, blijft onbuigzaam.”

Opgebouwde spanning

Met haar vertrek, zegt China-onderzoeker Xiaoxue Martin, verbonden aan Instituut Clingendael, ‘is de druk wel van de ketel’. Maar ze begrijpt waarom alle ogen een kleine 24 uur lang op Pelosi gericht waren. Niet alleen omdat zij het hoogste Amerikaanse bezoek in 25 jaar tijd was, maar vooral omdat de spanning al weken was opgebouwd. “Twee weken geleden lekte al uit dat de Democratische toppoliticus Pelosi een bezoek wilde brengen aan Taiwan. China werd daardoor bijna gedwongen om stevige taal uit te slaan, en de VS kwam daarna ook weer met sterke statements.”

Bovendien, zegt Martin, verschilt de visite van deze week met het laatste hoge Amerikaanse bezoek aan Taiwan, in 1997. Ook toen kwam er een congresdelegatie onder leiding van de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden naar Taiwan. Maar delegatieleider Newt Gingrich was van de Republikeinse partij, terwijl de Democraten toen de Amerikaanse regering vormden. “Pelosi is van dezelfde partij als president Joe Biden. Daarom vat China het op als een officieel bezoek aan Taiwan. En dat is in strijd met het één-Chinabeleid dat de VS voert.”

Dit beleid houdt in dat de VS niet tegelijkertijd diplomatieke banden kan hebben met zowel China als Taiwan. De VS werpt tegen dat er niets veranderd is aan het beleid, en dat dergelijke bezoeken vaker plaatsvinden. “Maar Biden heeft niet voor niets publiekelijk gezegd dat de Amerikaanse strijdkrachten het bezoek van Pelosi hebben afgeraden. Er was geen overeenstemming tussen de president en Pelosi.”

‘Nancy Pelosi-show’

Dat Pelosi ook haar eigen president in een lastig parket bracht, zag ook Ed Kronenburg, oud-ambassadeur in China. “Je weet hoe gevoelig dit bezoek ligt. Ik begrijp niet goed wat ze hiermee denkt te bereiken. Ik geloof ook niet dat ze Taiwan hiermee een plezier doet.” Volgens hem was het vooral de ‘Nancy Pelosi-show’. Martin vindt haar bezoek juist helemaal in de lijn van Pelosi als ‘China-havik’. “Ze heeft zich altijd krachtig uitgesproken over de Chinese mensenrechtensituatie. Dit is voor haar een manier om nog een keer een statement te maken en de Democraten voor de midterm-verkiezingen van november op de kaart te zetten. Nou, dat is wel gelukt.”

Maar volgens Kronenburg wordt China nu gedwongen te reageren in ‘een geopolitiek al ingewikkelde tijd’, gezien de oorlog in Oekraïne waarbij de verhoudingen tussen grootmachten al onder druk staat. China heeft dan ook direct meerdere militaire oefeningen gepland rond Taiwan en economische sancties ingesteld. Martin: “Zo probeert China Taiwan te straffen voor het verwelkomen van Pelosi.”

Symbolische sancties

De economische sancties – een importstop op koekjes, fruit en vis – zijn voor een groot deel symbolisch, zegt de China-expert, en zullen de Taiwanese economie niet hard raken. Ook van de ban op de export van Chinees zand naar Taiwan, nodig voor de chip-productie, zal Taiwan niet schrikken. “Ze importeren ook zand uit andere landen,” aldus Martin.

Ook in de binnenlandse politiek van China staat veel op het spel. De Chinese president Xi Jinping hoopt dit najaar op het Volkscongres zijn derde mandaat te krijgen, waardoor hij nog vijf jaar kan aanblijven. Hij moet, stelt Kronenburg, laten merken dat hij ‘niet met zich laat sollen’.

Daarbij is het volgens Martin een beetje spitsroeden lopen voor Xi. “De Chinese bevolking wordt steeds nationalistischer, is trots op China. Je ziet dat sommige Chinezen de reactie van de Chinese regering afdoen als ‘slapjes’.” Martin verwacht daarom dat de lijst met economische sancties en militaire oefeningen de komende tijd nog wel wordt uitgebreid.

Verspreking

China wil een vreedzame hereniging met ‘afvallige provincie’ Taiwan, maar behoudt zich ook het recht voor geweld te gebruiken. De Verenigde Staten hebben zich altijd op de vlakte gehouden op de vraag hoe het land daarop zou reageren. Maar president Joe Biden zei dit jaar dat de VS Taiwan te hulp zou schieten in het geval van een Chinese aanval. Eerst werd dat gezien als slip of the tongue, maar inmiddels heeft hij het al drie keer gezegd, weet Martin.

“Het Witte Huis haast zich daarna te zeggen dat het beleid niet is veranderd. Dus het kán drie keer een verspreking zijn geweest, maar een andere theorie is dat de Amerikanen bewust verwarring zaaien over wat hun reactie zal zijn áls China aanvalt. Strategische ambiguïteit, noemt Martin dat. “Om te zorgen dat China niet weet wat de Amerikaanse reactie is, en zich daar ook niet op voor kan bereiden.”

Toch denken Martin en Kronenburg dat het niet tot een militair conflict zal komen. “De Chinezen zijn supervoorzichtig. Bij alles wat ze doen, denken ze aan de impact op de binnenlandse politiek en de economie,” zegt Kronenburg. Volgens de oud-ambassadeur hebben zowel China als Taiwan geen belang bij een aanval. “Ze zijn enorm van elkaar afhankelijk.”

Daarbij, benadrukt Martin, is China op dit moment militair simpelweg nog niet sterk genoeg om een succesvolle militaire invasie uit te voeren. “Veel heisa is ook niet in het belang van China. Voor Xi is het veel fijner als het lekker stabiel en lekker rustig is in de regio.” Wel zou de huidige ophef volgens haar tot een nieuw Taiwan-beleid kunnen leiden. “Maar dat weten we pas als het er is.”

Roerige geschiedenis

Begin twintigste eeuw maakte het keizerrijk China plaats voor een wankele republiek. In de Tweede Wereldoorlog vochten China en Taiwan nog gezamenlijk tegen Japan, maar daarna laaide de interne strijd tussen communisten en nationalisten weer op. De nationalistische leider Chiang Kai-shek vluchtte in 1949 naar Taiwan, met in zijn kielzog twee miljoen aanhangers, en riep Taipei uit tot hoofdstad van China. Sinds dat jaar zijn China en Taiwan officieus gescheiden. China blijft Taiwan zien als een onlosmakelijk deel van China, onder het één-Chinabeleid. Het staat niet toe dat landen tegelijkertijd diplomatieke banden hebben met zowel China als met Taiwan. Mede daardoor wordt Taiwan door slechts veertien landen erkend. Ook de VS en EU-leden erkennen Taiwan niet. China wil dat Taiwan uiterlijk per 2049 – honderd jaar na de afscheiding – weer deel uitmaakt van China.

Schending van soevereiniteit

De voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi (82), is gisteren weer vertrokken na een omstreden bezoek aan Taiwan. China wil geen Amerikaanse activiteit in de eigen ‘achtertuin’. Het ziet de eilandstaat als afvallige provincie en noemt het bezoek een schending van de ­soevereiniteit. China is ook woedend dat Pelosi Taiwan prees als ‘een van de meest vrije samenlevingen ter wereld’ en het eiland alle mogelijke Amerikaanse solidariteit beloofde.

Pelosi sprak in de eilandstaat onder meer met de Taiwanese president Tsai Ing-wen. Tegen hem zei ze: “Nu, meer dan ooit, is Amerika’s solidariteit met Taiwan ­cruciaal, en dat is de boodschap die we hier brengen.” In een toespraak tot het Taiwanese parlement zei Pelosi verder dat nieuwe Amerikaanse wetgeving ‘grotere kansen biedt voor economische samenwerking tussen de VS en Taiwan’.

Pelosi is bezig aan een rondgang langs Aziatische landen en spreekt daar met verschillende politici en leiders. De volgende stop is Seoul, Zuid-Korea.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden