PlusReportage

Wie komt er nog naar door bosbranden verwoest Grieks pijnbomeneiland Evia?

Op het eiland Evia maken inwoners na de verwoestende bosbranden de schade op. ‘We zijn hier allemaal op slag werkloos.’

De verwoesting van duizenden hectares pijnboombos werpt de economie van Evia ver terug.  Beeld NurPhoto via Getty Images
De verwoesting van duizenden hectares pijnboombos werpt de economie van Evia ver terug.Beeld NurPhoto via Getty Images

Hoe moet het verder op het Griekse eiland Evia nu duizenden hectares in vlammen zijn opgegaan? Pavlos Garyfallou (30) staat voor de zwartgeblakerde puinhopen van wat tot voor kort nog de werkplaats voor motoren van zijn familie was. Hij schudt zijn hoofd en zegt dat hij het niet weet. “Deze werkplaats kun je nog herbouwen. Pijnbomen niet.”

Zonder pijnbomen geen hars, een belangrijke inkomstenbron voor de regio rond het dorp Limni op het eiland dat na Kreta het grootste van Griekenland is. Die hars vormt onder meer een belangrijk bestanddeel voor de retsina, een van Griekenlands nationale dranken, die hier in grote hoeveelheden geproduceerd wordt.

En zonder pijnbomen ook geen bijen; meer dan 40 procent van de Griekse dennenhoning komt uit deze regio. En vrijwel elke familie heeft, of had, vaak generaties lang, een groter of kleiner perceel met olijfbomen. Deels voor eigen gebruik, maar vaak ook voor de verkoop van olie. Ook het gezin Garyfallou verdiende daar geld mee. “We zijn hier allemaal op slag werkloos. Mensen hebben straks ook geen motor meer nodig om door mij te laten onderhouden.”

Andere dienstverleners in Limni, en meer dorpen op dit deel van het eiland, zitten in hetzelfde schuitje. In tegenstelling tot veel bergdorpen zijn de plaatsjes aan de kust grotendeels gespaard gebleven, op het huis en bedrijf van een enkele onfortuinlijke mensen als Garyfallou na. Maar voor wie zijn er straks winkels en taxi’s nodig? Wie bedienen de tavernes aan het water straks, als ook de toeristen – vooral inwoners van Athene – wegblijven?

Die kwamen juist vanwege de overvloed aan groen hier, met pijnbomen tot aan zee. Van dat woud is over een lengte van vele kilometers, helemaal van de noord- tot de zuidkust, weinig meer over dan dunne stammen en stompjes zwartgeblakerd hout. Met op sommige plekken uitgebrande huizen en kerken.

Van Limni komt ook het angstaanjagende filmpje vanaf een veerboot vol bewoners die tijdens het wegvaren moeten toezien hoe metershoge vlammen alles rondom hun dorp verzwelgen. Zij volgden een evacuatiebevel op, dat de Griekse autoriteiten deze zomer voor het eerst via mobiele telefoons verstuurde.

Mensenlevens

Evacueren in plaats van het bestrijden van brand is in Griekenland een breuk met het verleden. Aanleiding is een hevige brand in de buurt van Athene in 2018, waarbij meer dan honderd mensen om het leven kwamen. Op Evia vielen inderdaad geen doden, maar gingen wel dorpen en bezittingen in vlammen op. Bewoners hebben kritiek op de in hun ogen summiere inzet van de brandweer. De meeste man- en bluskracht ging naar Athene, geeft ook de regering toe, omdat daar meer mensenlevens in het geding waren tijdens de branden die tegelijkertijd in de buitenwijken daar woedden.

“Ik heb één blusvliegtuig gezien, dat vijf keer een lading water loosde,” memoreert Garyfallou, die net als andere jongemannen in zijn dorp bleef om het vuur zo veel mogelijk buiten de poorten te houden. Ze gingen daarmee tegen het overheidsadvies in om te vertrekken. “Als we dat hadden opgevolgd, had Limni niet meer bestaan. Je voelt je hier toch min of meer aan je lot overgelaten.” Dat gevoel leidt behalve tot verdriet ook tot woede. Lokale politici eisen uitleg van de landelijke autoriteiten.

Pavlos Garyfallou ziet weinig toekomst, ook na herstel van zijn afgebrande werkplaats. Beeld Thijs Kettenis
Pavlos Garyfallou ziet weinig toekomst, ook na herstel van zijn afgebrande werkplaats.Beeld Thijs Kettenis

“De regering zegt dat ze probeerde mensen­levens te redden. Maar door het hele kapitaal hier te laten afbranden, heeft ze juist duizenden mensenlevens verwoest,” zegt Panagiotis Karatzoudis. Hij is gekozen als onafhankelijk gemeenteraadslid en tegelijkertijd lid van de partij Syriza die landelijk in de oppositie zit. De regering heeft een half miljard euro steun toegezegd en belooft Evia er weer bovenop te helpen. De acute taak nu is ervoor te zorgen dat de regen in de herfst niet voor modderstromen gaat zorgen.

Karatzoudis heeft er een hard hoofd in. Nog los van het feit dat herbeplanting tientallen jaren gaat duren, en dat het nog maar de vraag is of de biodiversiteit terug zal komen. “De natuur in deze regio ging al achteruit door gebrek aan landelijke aandacht. Dat proces zal nu hard versnellen.”

Onachtzaamheid

Wetenschappers wijzen erop dat het niet makkelijk is schuldigen aan te wijzen. Zij noemen een combinatie van factoren: matig bosbeheer, de afwezigheid van ruimtelijke planning en een structureel gebrek aan preventie, maar ook aan bestrijdingscapaciteit. En onachtzaamheid van bewoners zelf.

In de olijfgaarden waren het niet zozeer de bomen die het vuur verspreidden, als wel hooi en dor hout op de grond. In Limni gaat het leven intussen door. Garyfallou woont voorlopig bij zijn oom, zijn ouders slapen in een caravan op het strand. Een vrouw laat haar geit uit, midden op straat. Het dier is zijn plek in de bergen kwijt.

Nog steeds branden

De extreme hitte in Griekenland is voorbij, maar er zijn nog steeds brandhaarden, onder meer vanwege een stevige wind. Deze week brak opnieuw brand uit op 50 kilometer ten westen van Athene, nadat het vuur daar vorige week al vijf dagen door de bossen had geraasd. Ook op Evia was het weer raak, dit keer op het zuidelijk deel. In beide regio’s zijn meerdere dorpen geëvacueerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden