PlusAchtergrond

Wie is Sergej Doebinski, de man achter de Buk-raket van MH17?

Vlucht MH17 werd op 17 juli 2014 uit de lucht geschoten boven het oosten van Oekraïne.Beeld Pierre Crom

‘De sombere’ noemen ze hem. Sergej Doebinski, een van de vier MH17-verdachten, zou de Buk-raket naar Oekraïne hebben laten brengen. Nu leeft hij in weelde. Wie is hij?

Een bootje met zes Russen dobbert voor de Krim. De zon schijnt. Iemand filmt en maakt foto’s. De mannen nemen een duik in het water, bakken kebab op de barbecue. Ze roken dikke Cubaanse sigaren, drinken Hoegaardenwitbier en Jack Daniels uit longdrinkglazen.

Een van de mannen is Sergej Doebinski, verdachte in het MH17-proces. Maar terwijl Nederland om zijn uitlevering vraagt, zit hij in oktober 2019 veilig aan boord met zijn vrienden. Lang leefde hij een zwaar leven, maar nu is hij een man in bonis. 

Hij bewoont een prachtig huis in Rostov aan de Don, met luxe meubels, een open haard, een groot aquarium in de keuken en een molen in de tuin. En als hij zin heeft, gaat hij met zijn vrienden varen en roken. In niets laat Doebinski blijken dat hem een groot proces boven het hoofd hangt waar het draait om 298 levens van onschuldige burgers.

De militaire carrière van Sergej Doebinski (1962) begint in de jaren tachtig. Als verkenner in de Russische oorlog in Afghanistan krijgt hij de naam Karachan, ‘koning van de nacht’. Doebinski leidt een commando van het 181ste gemotoriseerde regiment en krijgt na afloop de Orde van de Rode Ster opgespeld.

Als verkenner ziet Doebinski veel meer van de wereld. Onder de bijnaam Bizon strijdt hij in de jaren negentig met het Russische leger in Tsje­tsjenië, waar hij zijn latere medeverdachte Igor Girkin ontmoet. Ook gaat hij op missie naar ­Cuba en Venezuela. Ergens in Latijns-Amerika raakt Doebinski gewond aan zijn arm. Sindsdien zit die een beetje op slot. Dat zorgt ervoor dat hij een beetje geforceerd loopt, alsof hij zich expres breed maakt.

Drank en vrouwen

In 1997, hij is dan nog maar 35 jaar oud, vraagt Doebinski pensioen aan. Hij leeft dan nog met zijn eerste vrouw en dochter in de Rostovregio, tot hij in 2002 weer wordt opgeroepen. Hij dient twee jaar in de Kaukasus en gaat dan opnieuw met pensioen. Hij scheidt van zijn vrouw en gaat bij zijn moeder wonen in Velyka Novosilka, de Oost-Oekraïense plaats waar hij ooit is op­gegroeid als zoon van een ingenieur en een lerares.

Zijn legerpensioen geeft hij daar uit aan drank en vrouwen, zeggen oud-buren aan een Rus­sische onderzoekssite. Het levert hem alweer een nieuwe bijnaam op: Dronken Ranger.

Breed heeft de gepensioneerde kolonel het niet. Overal in het dorp staan rekeningen open, die hij ­betaalt als zijn pensioen wordt gestort. Om de rest daarna weer op te zuipen.

Dat hij veel drinkt in die periode beaamt Sergej Tioenov, een rossige, als Rus geboren Oekraïner, die Doebinski in 2010 via een veteranen­forum leert kennen en met hem bevriend raakt. “Ik ontmoette hem op de dag van de Russische inlichtingendiensten. Hij had een flinke kegel. Doebinski neemt stevig in, ja,” vertelt Tioenov in zijn woonplaats Zaporizja in Oost-Oekraïne.

Als in het voorjaar van 2014 een onafhankelijkheidsstrijd in Oost-Oekraïne uitbreekt, trekt Doebinski zijn uniform weer aan. Hij sluit zich aan bij de pro-Russische separatisten die in het gebied de Volksrepubliek Donetsk (DNR) uitroepen.

De DNR-troepen worden geleid door Igor Girkin uit Moskou, met wie Doebinski in Tsjetsjenië heeft gevochten. Doebinski stuurt Girkin in april 2014 een e-mail. Hij schrijft: ‘Igor, ben je de bizon nog niet vergeten?’

Doebinski wordt Girkins rechterhand. Als onderminister van Defensie leidt hij de inlichtingendienst van de DNR. In die hoedanigheid helpt Sergej Doebinski, volgens de verdenkingen, om een Russische Buk-raket naar het rebellengebied te sturen. Verschillende afgeluisterde telefoongesprekken wijzen daarop.

Onder zijn nieuwe alias Chmoeri, de sombere, geeft Doebinski orders door tijdens het transport van de Buk-raket. Dat blijkt onder meer uit een door de Oekraïense geheime dienst afgeluisterd gesprek met de ongeïdentificeerde persoon Boerjat. Het gesprek is een belangrijk bewijsstuk in het komende MH17-strafproces.

Boerjat: “Waar zal ik deze beauty afleveren?”

Doebinski: “Is het waar ik aan denk. Die M?”

Boerjat: “Ja, ja, ja. Buk, Buk.”

Doebinski: “Is hij op de route?”

Boerjat: “Ja, hij moet ergens uitgeladen worden om te verbergen.

Doebinski: “Ik vertel je waar hij heen moet.”

Op diezelfde dag, 17 juli 2014 om 15.18 uur, wordt met de Buk-installatie een raket af­gevuurd. De raket treft het MH17-toestel, dat van Amsterdam onderweg is naar Kuala Lumpur. Alle 298 inzittenden komen om.

Ook de ochtend na de ramp belt Doebinski. Zijn grootste zorg lijkt te zijn dat de Buk-raket niet mag worden gevonden. “Goeiemorgen. Gisteren was… een teringzooi. Ik kan niet anders zeggen,” zegt Doebinski. “Waar is… hoe-heet ie?” Uiteindelijk krijgt hij als antwoord: “Het voertuig is in Rusland.”

Gevangenenruil

Vier maanden na de ramp hebben Doebinski en zijn oude maat Sergej Tioenov weer contact. De twee hebben nu heel verschillende posities: Doebinski werkt voor de DNR, Tioenov is namens Oekraïne gevraagd te bemiddelen bij het terughalen van Oekraïense soldaten die gevangen zijn genomen in de DNR.

In november 2014 ritselen de twee een gevangenenruil. Tioenov reist zelf met een personenbus af naar Donetsk om soldaten op te halen. Midden in het rebellengebied treft hij Doebinski. “Het was hartelijk. We hebben elkaar omhelsd,” vertelt Tioenov over de ontmoeting.

Doebinski kan het niet laten zijn oude vriend een verwijt te maken. “Ik begrijp jou niet, waarom ben je voor die junta?” zegt hij, het Russische scheldwoord gebruikend voor het nieuwe Oekra­ïense bewind.

Maar Tioenov kaatst de bal terug. “Waarom hebben jullie de Boeing uit de lucht geschoten?”

Volgens Tioenov reageert Doebinski emotioneel, waarbij hij iets belangrijks zegt. “Hij riep uit: ‘Je begrijpt toch dat wij dat niet hebben gedaan.’ Hij wees omhoog en zei: ‘Dat waren die klootzakken uit Moskou!’”

Begin 2015 moet Doebinski het oorlogsgebied halsoverkop verlaten. Volgens Tioenov heeft hij ruzie gekregen over geld. “Van de Oekraïense veiligheidsdiensten weet ik dat hij een paar miljoen dollar uit Donetsk heeft meegenomen. Hij zou zich met plundering hebben beziggehouden.”

Volgens Tioenov heeft zijn vriend handig gebruiktgemaakt van de chaotische situatie in de afvallige Oekraïense regio. “Na die plunderingen kwam Doebinski in conflict met de DNR-leiding. Hij is gevlucht, want het werd hem te gevaarlijk.”

Tioenov staat nu een stuk kritischer tegenover Doebinski. Hij heeft diens stem herkend op de naar buiten gebrachte telefoongesprekken rond MH17. “Ik twijfelde geen moment dat hij het was. Hij gaf het commando voor de locatie van de Buk.”

Na het horen van die gesprekken neemt Tioenov contact op met het Joint Investigation Team (JIT). Dat wil hem horen, de Oekraïner neemt het vliegtuig naar Amsterdam. “Ik wilde het JIT wel zeggen dat het onderzoek niet moest stoppen bij Doebinski. Dat ze ook naar de opdrachtgevers moesten zoeken.”

Want Tioenov ziet zijn oude maat niet als hoofdschuldige. “Doebinski is vooral een uitvoerder geweest. Hij heeft het technische deel van de opdracht uitgevoerd. Ik weet zeker dat hij niet het uiteindelijke doel heeft gekend.”

Als het JIT hem vraagt wie de Buk naar de DNR heeft gestuurd, antwoordt Tioenov: “Poetin.

Alleen hij kon permissie geven om die Buk naar Oekraïne te brengen. Poetin heeft toegestaan dat dat verschrikkelijke wapen daar is gekomen.”

Tioenov probeert nog zijn vriend ertoe te bewegen om getuige te worden in het MH17-proces. “Maar dat wilde hij niet. Ik ben ervan overtuigd dat hij de Buk-eenheid heeft gekend. Hij weet wie het vuur heeft geopend.”

Maar wat denkt Doebinski er zelf van? Lange tijd is hij onbereikbaar. Tot hij begin maart toch bereid blijkt een aantal vragen te beantwoorden. Van het proces wordt hij niet warm of koud, zegt hij aan de telefoon.

“Ik weet dat ik als Russische burger niet kan worden uitgeleverd. De Russische grondwet, die beschermt me.”

Geconfronteerd met de verklaring van zijn oude kameraad Tioenov wordt Doebinski grimmig. “Hij is een voormalige vriend. En als hij liegt, is dat zijn keuze. We hebben elkaar in het najaar van 2014 inderdaad nog twee keer gesproken, tijdens een gevangenenruil. Maar alles bij elkaar misschien vijf minuten. Het woord Boeing is niet eens gevallen.”

Rijk der fabelen

Ook Tioenovs beschuldigingen van diefstal wijst hij van de hand. Zijn mooie huis kocht hij gewoon met de opbrengst van de verkoop van zijn appartement in Rostov aan de Don, zegt Doebinski.

De door de Oekraïense geheime dienst getapte telefoongesprekken, waarin hij op 17 juli 2014 spreekt over de Buk-installatie, verwijst hij naar het rijk der fabelen. “Al die getapte gesprekken zijn gemonteerd. Zo is bijvoorbeeld te horen dat ik praat over 17 juli, terwijl ik het over 16 juli had.”

Wat er dan wél gebeurd is op die noodlottige dag in 2014? Doebinski zegt het niet te weten. “Het was of een Oekraïense Buk, of een straal­jager, of een gevechtsvliegtuig. Zodra de zwarte dozen werden gevonden, hebben we ze in alle openheid overgedragen. Terwijl we de mogelijkheid hadden ermee te knoeien. Ik weet alleen dat niemand ons een Buk heeft gegeven.”

De oud-generaal zal niet naar Nederland komen. “Nee, want we zijn al als schuldigen aangewezen. Natuurlijk heb ik medelijden met de slachtoffers en nabestaanden. Maar niemand van ons vieren heeft ook maar iets te maken met het neerschieten van MH17. Niemand heeft een bevel gegeven. Niemand heeft op een knop gedrukt.”

Zijn oude makker Tioenov – van wie onduidelijk is of hij als getuige wordt opgeroepen – blijft overtuigd van Doebinski’s rol. Ooit, denkt Tioenov, zal hij het er moeilijk mee krijgen.

“Hij heeft als militair veel mensen gedood, maar dat waren soldaten. Hier gaat het om onschuldige burgers. Ik denk dat hij hiermee in zijn maag zit. Dat hij beseft dat hij eraan heeft meegedaan.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden