PlusAchtergrond

Wie durft nu nog iemand te ‘roasten’ na de klap van Will Smith tijdens de Oscars?

De klap die Will Smith gaf aan Chris Rock tijdens de Oscaruitreiking verdeelt de wereld in twee kampen: sommigen begrepen de actie, anderen keurden hem scherp af. Het bespotten van een ziekte is niet fraai, maar is gewelddadig reageren toegestaan? En betekent dit het einde van de harde grap, of van onze viering van toxic masculinity?

Lorianne van Gelder

Tussen de grap van Chris Rock en het schijnbaar nonchalante wandelingetje van Will Smith naar het podium zaten precies 16 seconden. Nét na de grap verscheen er nog een lach op Smiths gezicht, maar Jada Pinkett-Smith, zijn vrouw en doelwit van de grap, had al direct een ongelukkige uitdrukking. Kort daarna moet iets zijn ingedaald dat Smith ertoe bracht naar Rock te lopen en stevig uit te halen.

Grap ten koste van een aandoening

Was Rocks grap geslaagd? Daarover lopen de meningen nauwelijks uiteen. Niemand lijkt de grap echt goed te vinden. Voor wie het ondanks het mediageweld heeft gemist: Chris Rock zei dat Jada Pinkett-Smith in G.I. Jane 2 zou kunnen spelen, het vervolg op een film waarin Demi Moore met gemillimeterd haar een militair speelt, impliciet verwijzend naar het kale hoofd van Smiths echtgenote. Pinkett-Smith lijdt aan alopecia areata, een chronische ziekte waarbij je haar uitvalt. Daarom had ze haar hoofd kaalgeschoren. Een paar jaar geleden trad ze erover naar buiten.

Het was de facto een grap ten koste van een aandoening. Dat kun je validisme noemen: discriminatie op basis van iemands handicap. En verder was het sowieso niet heel gevat. Of, zoals humoronderzoeker Dick Zijp (verbonden aan de Universiteit Utrecht) het zegt: “Het is geen intellectueel bevredigende of heel slimme grap.”

Maar waar de meningen inmiddels over uiteenlopen is de reactie van Smith. Ging Smith zijn boekje te buiten en had hij door het gebruik van geweld niet gewoon de zaal uitgezet moeten worden, in plaats van dat hij kort na het incident een Oscar mocht ontvangen? Of is hij de held op het witte paard die voor zijn vrouw opkomt en ingrijpt als haar onrecht wordt aangedaan? En wat zijn de implicaties van het incident: moet iedere cabaretier die een harde grap maakt voortaan vrezen om op het podium een muilpeer te krijgen?

Waarom de klap van Will Smith vooral sensationeel was

Volgens Zijp staan we niet aan de vooravond van het einde van de harde grap. De klap van Smith was vooral sensationeel omdat we dit zo zelden zien. “Het gebeurt niet vaak dat iemand die een grapje maakt in het gezicht wordt geslagen.” Wat hij uit onderzoek naar humor weet, is dat hoe je op een grap reageert vooral veel zegt over je sociale positie. “Smith kan hiermee wegkomen omdat hij een beroemdheid is, met macht.” Was hij een onbekende uit een gemarginaliseerde groep geweest die een beroemde comedian sloeg, dan had iedereen moord en brand geschreeuwd over cancel culture of ‘je mag ook niets meer zeggen.’

Toch klinkt dat geluid nu ook. Zo zou de maatschappij ineens te gevoelig zijn geworden voor harde grappen. Het zou het einde zijn van de roast, de Amerikaanse cabarettraditie waarin beroemdheden met humor belachelijk worden gemaakt. Zijp: “Ik denk niet dat we minder tolerant zijn. Meestal is er helemaal niet zo veel ophef over grappen, op hier en daar een relletje na. Grappen zijn per definitie altijd een beetje ‘over het randje’. Het onderbuikgevoel van ‘het kan niet meer’, dat te pas en te onpas wordt geroepen, klopt op basis van onderzoek niet.”

Toxische masculiniteit

Wat verder opvalt: Smith reageerde niet op een grap over hém, waardoor hij als humorloos en zonder zelfspot zou kunnen worden gezien. Hij kwam op voor zijn vrouw, waardoor hij in vele ogen een dappere, sterke man is die voor zijn familie gaat staan als zij wordt aangevallen. Zijp: “Nog steeds zijn er veel mensen in onze maatschappij die het waarderen als een man voor een vrouw opkomt, maar je kunt dit ook zien als toxische masculiniteit.” Pinkett-Smith werd niets gevraagd, en zat stil in haar stoel terwijl haar man de arena in ging.

Cabaretier Claudia de Breij had liever iets tussen een klap voor je bek en ‘een alternatief’ in gezien, maar ze vond het wel verfrissend dat je niet ‘altijd braaf hoeft mee te lachen’ met ‘iets fucking beledigends.’ En ze opperde dat Jada zelf een tik had moeten uitdelen. Anderen reageerden daar weer op door te stellen dat geweld nooit het juiste antwoord is.

Smiths actie is ‘typisch Philly’

Ook bij de Oscars klonk vergoelijking van Smiths actie. Meerdere sterren voegden nog even een culturele component toe en deden zijn gedrag af als ‘typisch Philly’, ‘gepassioneerd’ gedrag van mensen uit Philadelphia, of wezen op het misogyne karakter van de grap: een man die een vrouw bespot omdat ze niet aan het mannelijke schoonheidsideaal voldoet.

Wat de gevolgen voor Smith zijn van de klap die hij uitdeelde is nog niet te overzien: Rock doet in elk geval geen aangifte. Maar of bij komende awardshows nog comedians zullen optreden die de aanwezige sterren belachelijk maken – omwille van een beetje comic relief en het niet zo serieus nemen van al die celebrities – zoals de afgelopen jaren ook Ricky Gervais bij de Golden Globes heeft gedaan, is zeer de vraag. In elk geval lijkt de bandbreedte van de grappen die zij kunnen maken een stuk kleiner geworden.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden