PlusExclusief

Westerse sancties zijn al een feit, maar hoe kan Poetin het Westen raken?

Het Westen stelt forse sancties in tegen Rusland. Maar Rusland kan ook iets terug doen. Wat kunnen die ‘contrasancties’ behelzen en hebben ze zin?

Jarron Kamphorst
Het Russische ministerie van Defensie in Moskou. Beeld AFP
Het Russische ministerie van Defensie in Moskou.Beeld AFP

Vorige week vrijdag liet Vladimir Poetin er geen misverstand over bestaan. Tijdens een persconferentie stelde de Russische president dat de zware economische sancties waar het Westen al een tijd mee dreigde er toch wel zouden komen. “Of er nu vandaag een reden is, bijvoorbeeld in verband met de gebeurtenissen in Oekraïne, of dat die reden er niet is: die wordt wel gevonden.”

In iets minder subtiele bewoordingen had ook de Russische ambassadeur in Zweden anderhalve week terug zijn zegje klaar over de aanstaande westerse sancties in het geval van een Russische invasie van Oekraïne. “Excuses voor mijn taalgebruik, maar we geven geen moer om al hun sancties,” zei hij in een interview.

Die onverschilligheid komt niet uit de lucht vallen. Want hoewel de Russische economie na de sancties die het Westen in 2014 tegen Moskou invoerde behoorlijke klappen te verduren kreeg, krabbelde het land daarna ook weer op. Zo blijkt uit cijfers van het Observatory for Economic Complexity dat Rusland in 2015 en 2016 voor respectievelijk 326 en 293 miljard dollar aan goederen exporteerde, terwijl dat bedrag in precoronajaar 2019 alweer 407 miljard bedroeg.

Flinke spaarpot

Bovendien spaarde het Kremlin de afgelopen jaren flink om eventuele nieuwe sancties het hoofd te bieden. De internationale reserves in Moskou bedragen inmiddels ruim 630 miljard dollar en de staatsschuld behoort met zo’n 16 procent van het bbp tot een van de laagste ter wereld. Met die financiële slagkracht kan het Kremlin in theorie de eerste schade die sancties veroorzaken opvangen, stelt Christian von Soest, als sanctie-expert verbonden aan het German Institute for Global and Area Studies in Hamburg.

“In 2014 zat Rusland veel krapper bij kas, doordat de daling van de olieprijs, stagnerende groei en westerse sancties tot een economische schok leidden. Nu is dat anders, omdat het land meer inkomsten heeft uit olie en gas, en dus meer ruimte heeft om te manoeuvreren.” Daarnaast kan Rusland contrasancties instellen tegen het Westen. Eerder ging Moskou daar ook al toe over, toen het in augustus 2014 een embargo afkondigde op de import van onder meer zuivel, vlees, fruit en groente uit de Europese Unie en de Verenigde Staten.

“Moskou kan dat embargo op landbouwproducten verscherpen,” stelt Von Soest. “Of ze kunnen bijvoorbeeld de export van grondstoffen aan banden leggen.” Belangrijkste troef die het Kremlin wat dat betreft in handen heeft, zijn de olie- en gaskraan. De EU is voor zo’n 40 procent van zijn gasvoorziening afhankelijk van Moskou en van de in totaal vijf miljoen vaten ruwe olie die Rusland in 2020 dagelijks verlieten, eindigde 48 procent in Europa.

Niet voor altijd toereikend

Maar ook met een stop op andere grondstoffen kan Rusland het Westen economisch pootje haken. Zo komt 35 procent van al het palladiummetaal dat de VS importeren, en dat onder andere wordt gebruikt in de auto-industrie, uit Rusland. Daarnaast hebben Amerikaanse chipfabrikanten neon nodig, dat ze nu voor 90 procent uit Oekraïne importeren. Mocht Rusland het buurland binnenvallen, dan kan het die toeleveringsketen flink verstoren.

Daarnaast geldt Rusland als de op een na grootse exporteur ter wereld van titanium, een grondstof die met name in de vliegtuigbouw wordt gebruikt. Onder meer het Amerikaanse Boeing is voor de levering van het metaal grotendeels afhankelijk van de Russische titaniumgigant VSMPO-Avisma. Vorige maand zei de CEO van de vliegtuigbouwer dat de voorraden ‘nog wel even toereikend zijn, maar niet voor altijd’.

Een andere optie waar het Kremlin voor kan kiezen, is om de export van ammoniumnitraat aan banden te leggen. De stof geldt als een belangrijke component om kunstmest te vervaardigen en Rusland is goed voor 60 procent van de wereldproductie. Begin februari kondigde Moskou bovendien al een exportverbod van twee maanden af op de stof.

Geen echt tegenwicht

Toch denkt Von Soest dat Rusland ondanks de geldreserves en sanctieopties geen echt tegenwicht kan bieden tegen de westerse sancties. “Er is momenteel sprake van asymmetrie tussen het Westen en Rusland op economisch vlak. De balans is in het voordeel van het Westen. Rusland kan weliswaar het gas afsluiten, maar dat heeft ook ongekende economische gevolgen voor de eigen economie.

“Datzelfde geldt voor contrasancties op andere grondstoffen. Die zullen sommige westerse sectoren pijn doen, maar Europa en de VS hebben financieel meer slagkracht. Daardoor betaalt Rusland op de lange termijn een hogere prijs dan het Westen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden