PlusAchtergrond

Weinig vertrouwen in Erdogans plan om mensenrechten te verbeteren

De Turkse president Erdogan heeft een ‘actieplan mensenrechten’ gelanceerd. Daarmee zegt hij de rechtstaat en de vrijheid van meningsuiting beter te willen beschermen. Het plan wordt met scepsis ontvangen.

De Turkse president Erdogan. Beeld REUTERS
De Turkse president Erdogan.Beeld REUTERS

Er liggen nog mappen vol papierwerk en stapels boeken op het bureau in Osman Kavala’s werkkamer. Alsof hij elk moment kan binnenstappen, op het hoofdkantoor van zijn stichting Anadolu Kultur. Zijn collega’s zijn hun geliefde baas allesbehalve vergeten. Zijn portret hangt aan de muur, naast protestposters met de tekst: ‘Bevrijd Osman Kavala.’ Kavala is een van de meest prominente politieke gevangenen in Turkije. Al ruim drie jaar zit hij in voorarrest op beschuldiging van terrorisme.

Silivri-gevangenis

“Soms zijn we hoopvol en denken we dat hij binnenkort vrij kan komen,” zegt Asena Günal, plaatsvervangend directeur van de organisatie. “En er zijn momenten dat we die hoop minder hebben.” Günal weet dat het lot van haar goede vriend en baas in handen ligt van één man. “Die beslissing kan alleen van Erdogan komen. Het is een politiek besluit.”

De 63-jarige ondernemer zit opgesloten in de zwaarbeveiligde Silivri-gevangenis net buiten Istanboel. De staat klaagde hem aan voor ‘poging tot het omverwerpen van de regering’, hij zou de linkse Gezi-protesten in 2013 hebben gefinancierd. Daarnaast wordt hij beschuldigd van betrokkenheid bij de mislukte coup in 2016 en van ‘militaire en politieke spionage’.

 De Silivri-gevangenis. Beeld REUTERS
De Silivri-gevangenis.Beeld REUTERS

Levenslang

Kavala kan levenslang krijgen, maar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens stelde al meerdere keren vast dat hij onterecht in de gevangenis zit. “De beschuldigingen zijn absurd, totaal ongegrond en bijna surrealistisch,” zegt Günal, op het terras van een oude patisserie aan het Taksimplein in Istanboel. “Tijdens het lezen van de aanklachten voelde ik een diepe schaamte voor mijn land. Wat de aanklagers hebben opgeschreven leest als een aaneenschakeling van paranoïde complottheorieën.”

Vanaf het terras kijkt ze uit op het Gezipark. Dit was in 2013 het toneel van hevige demonstraties die begonnen als protest tegen bouwplannen, en uitgroeiden uit tot een breedgedragen opstand tegen president Erdogan. Osman Kavala had zeker sympathie voor de protesten, zegt Günal, maar met de organisatie ervan had hij niks te maken.

In februari vorig jaar werden Kavala en vijftien anderen volkomen onverwacht vrijgesproken voor de Gezi-aanklacht. In de zwaarbeveiligde rechtbank bij de gevangenis was de sfeer uitzinnig. Supporters van Kavala vlogen elkaar om de hals. Iedereen verwachte een draconische straf, maar de zakenman was vrij. De vreugde duurde niet lang. Dezelfde avond werd hij opnieuw aangehouden voor betrokkenheid bij de poging tot staatsgreep in 2016, waarvoor de Turkse regering de Gülen-beweging verantwoordelijk houdt.

Soros

Erdogan noemt Kavala de ‘Soros van Turkije’, naar de Amerikaans-Hongaarse miljardair en filantroop George Soros, die zelf door de Turkse president is aangeduid als de ‘Jood die landen probeert te verdelen en vernietigen’. Soros’ Open Society Foundation, die overwegend pro-Europese projecten financiert, moest in 2018 onder grote druk uit Turkije vertrekken.

Kavala heeft eenzelfde soort reputatie. Hij komt uit een familie van tabakshandelaren en verdiende veel geld. Met Anadolu Kultur zette Kavala projecten op voor Turken, Koerden en Armeniërs. Zo kwam er een Koerdische filmacademie en een Armeens-Turks jeugdorkest. Kavala sprak zich uit tegen de groeiende repressie in Turkije. “Hij sprak openlijk over hoe Turkije een meer democratisch land kan worden,” zegt Günal. “Wat nog het meest pijn doet is dat Osman dit altijd heel beleefd deed. Hij denkt niet in wij tegen zij, hij wilde ook met aanhangers van Erdogan in gesprek.”

Günal noemt Erdogans actieplan voor mensenrechten een ‘pr-stunt om de Europese Unie mee om de tuin te leiden’. In het plan staat onder meer dat het recht op een eerlijk proces gewaarborgd is in Turkije. Daar is weinig van te merken, zegt ze. “Elke dag dat Osman in de gevangenis zit, is een schending van zijn mensenrechten.” De Turkse regering blijft erbij dat Kavala een gevaar is voor het land.

Sancties

Eind deze week buigen EU-leiders zich opnieuw over de vertroebelde relatie met Turkije op een EU-top in Brussel. Er is roep om meer sancties, vanwege een olie- en gasconflict in de Middellandse Zee dat vorig jaar flink opliep, maar ook vanwege de zorgelijke staat van de democratie in Turkije. Erdogan wil juist verder met het toetredingsproces tot de EU.

Waarschijnlijk ziet de EU af van verdere sancties, om Turkije de kans te bieden beterschap te tonen. Een week na de lancering van het actieplan van president Erdogan voor mensenrechten zette de regering stappen om een grote oppositiepartij, de voornamelijk Koerdische HDP, te verbieden. Daarnaast werd ook de directeur van een grote mensenrechtenorganisatie opgepakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden