PlusAchtergrond

Wat verandert er voor Europa als Biden president wordt?

Mocht Trump niet herkozen worden bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen, dan worden de betrekkingen tussen de VS en Nederland niet compleet anders. Verwacht niet dat Biden ineens liever zal zijn voor Europa.

Joe Biden.Beeld REUTERS

Premier Mark Rutte zei het al, toen hij in 2019 zijn tweede bezoek bracht aan het Witte Huis: je moet dansen met wie er op de dansvloer staat. De afgelopen vier jaar was president Donald Trump onze danspartner. Maar misschien wordt hij na de verkiezingen van volgende maand afgetikt door Joe Biden. Wat verandert er dan, in de transatlantische tango?

“Het verschil van toon zal het meest opvallen,” voorziet universitair docent transatlantische betrekkingen Albertine Bloemendal. Trump dreigde openlijk met een handelsoorlog, en twijfelde hardop aan het bijstandsprincipe – een aanval op één is een aanval op allen – van het Navo-bondgenootschap. “Cruciaal is dat Biden over Artikel 5, het fundament van de Navo, geen twijfel zal zaaien.”

Waar Trump van de snelle deals was, zal Biden relaties willen cultiveren. “Volgens Biden heeft Trump de reputatie van Amerika in de wereld verkwanseld. Hij zal die willen repareren,” zegt Bloemendal, die is verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen. 

Maar verwacht niet van Biden dat hij opeens mild zal zijn over de achterblijvende defensieuitgaven. “De discussie dat de VS in de Navo veel meer bijdraagt dan de Europese landen, loopt al decennia. Ook Obama was daar knap chagrijnig over. Landen die de defensieafspraken niet nakomen noemde hij free riders.”

Tegengaan van migratie

Volgens GroenLinks-Kamerlid Bram van Ojik moet Nederland de traditionele gerichtheid op Amerika heroverwegen. Volgens hem is de VS al lang niet meer de politieman van de wereld. “Ze komen niet meer de democratie erin hameren. Dat zag je al bij Obama’s weifelende optreden rond de oorlog in Syrië.” Van Ojik vindt het tijd om te kijken naar andere bondgenootschappen, tussen de EU en Afrika bijvoorbeeld. “Daar kunnen we afspraken maken over het verlichten van de schuldenlast en het tegengaan van migratie.”

VVD-Kamerlid Sven Koopmans hoopt wel dat het traditionele bondgenootschap tussen Amerika en Europa wordt hersteld. Toch denkt hij niet dat Biden – mocht hij winnen – de blik weer op Europa richt. Onder Obama was die al richting het oosten van Azië verschoven. “Daar zal Biden mee doorgaan,” vermoedt Koopmans.

Toch bemoeide Biden zich als presidentskandidaat al nadrukkelijk met Europa, zag Bloemendal. Biden – die Ierse roots heeft – mengde zich bijvoorbeeld in de brexit-discussie. “Trump zei tegen Johnson: snel weg bij die EU, ik maak wel een goede handelsdeal voor je. Maar Biden waarschuwde Johnson juist: dat hij zo’n deal met de VS wel kon vergeten als er weer een harde grens komt tussen Ierland en Noord-Ierland.”

Het snelle 5G-mobiele netwerk

Soortgelijke strenge boodschappen zullen Nederland en andere Europese landen ook te horen blijven krijgen als het gaat om het snelle 5G-mobiele netwerk van het Chinese Huawei en de Russische gaspijpleiding Nord Stream 2. In ons land riep de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra in kranteninterviews op om het Huawei-netwerk links te laten liggen en het Russische gas te boycotten.

Directeur Bram Boxhoorn van de Atlantische Commissie, die in 1952 werd opgericht om het debat over transatlantische veiligheidsvraagstukken te bevorderen, ziet nu dat de EU – in elk geval op het gebied van China – wel is bijgedraaid. “No way dat Nederland Huawei nog 5G laat aanleggen.” Ook de EU heeft maatregelen getroffen om te voorkomen dat goedkoop staal en ijzer uit China, geproduceerd met staatssteun, op de Europese markt wordt gedumpt. “Dat had Trump goed gezien.”

Het is – en blijft – simpelweg niet in het Amerikaanse belang om een Europees land afhankelijk te laten worden van respectievelijk China of Rusland, stelt D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma. “Daarom maakt het voor ons ook helemaal niks uit of Biden of Trump wint. De les is dezelfde: Europa moet niet afhankelijk zijn. Niet van China, niet van Rusland en ook niet van de VS. We moeten onze eigen broek ophouden als het om onze veiligheid gaat.” Dat vindt PvdA’er Lilianne Ploumen ook: “Europa blijft in een onzekere wereld meer op zichzelf aangewezen en zal regie moeten pakken.” Zij verwacht van een mogelijke regering-Biden ‘geen reset, wel meer fatsoen’.

America First

Volgens Boxhoorn zullen Nederlandse diplomaten op het ministerie van Buitenlandse Zaken en de ambassade in Washington een zucht van verlichting slaken als Biden volgende maand als winnaar uit te bus komt. “Geen twijfel over mogelijk. Het is nu moeilijk werken voor diplomaten, ze krijgen geen voet aan de grond.”

Wie van de twee kandidaten het ook wordt, het ministerie van Buitenlandse Zaken bereidt zich volgens ingewijden op ‘beide scenario’s’ voor. Ook op het ministerie wordt geen rekening gehouden met een radicale koersverandering als Biden naar het Witte Huis verhuist, wel wordt gehoopt op een Amerikaanse terugkeer in de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), waar Trump deze zomer nog met veel bombarie uitstapte – midden in een wereldwijde gezondheidscrisis. Ook heeft Biden al aangegeven zich weer aan te sluiten bij het klimaatakkoord van Parijs (waar Trump in november 2019 zijn handen van aftrok). VVD’er Koopmans: “Dat zijn ook echt grote dingen.”

Toch moet Nederland – en de EU wat dat betreft – zich geen illusies maken: áls Biden president wordt, zal hij eerst naar het motto van Trump moeten luisteren: America First. Koopmans: “Er is een coronacrisis, een economische crisis, een sociale crisis. Daar zal Biden de eerste tijd zijn handen vol aan hebben.”

Hoewel Biden daar volgens universitair docent Bloemendal ‘heel druk mee zal zijn’, denkt zij ook dat Biden internationaal leiderschap zal willen tonen. “Eén van de verwijten die Biden Trump maakt is een gebrek aan leiderschap.” Als het gaat om de bestrijding van Covid-19 bijvoorbeeld, maar ook rond klimaat. “Die vraagstukken kunnen niet zonder internationale samenwerking worden opgelost.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden