Ook afgelopen zaterdag protesteerden de ‘gele hesjes’ weer in Parijs.

Plus Analyse

Wat is er mis met de strategie van president Macron?

Ook afgelopen zaterdag protesteerden de ‘gele hesjes’ weer in Parijs. Beeld Joris Van Gennip

In Frankrijk zijn dinsdag – voor de derde keer in een week – protesten tegen president Macron. Wat is er mis met de man die gold als baken van stabiliteit in een wereld vol populisme?

De Fransen zijn een on­gelukkig volk. In de jongste World Happiness ­Index, de beroemde mondiale graadmeter van ‘geluk­kige landen’, staat Frankrijk op een schamele 24ste plaats. Dat is nog áchter het door drugsbendes en liquidaties geplaagde Mexico.

Volgens een groot landelijk onderzoek, van begin deze maand, zijn de Fransen ontevreden en pessimistisch. ‘Het land is in verval,’ zegt driekwart van de ondervraagden. “Nog nooit is het wantrouwen in politieke leiders en instituties zó groot geweest,” constateerde onderzoeksbureau Ipsos.

Geen rugzak vol schandalen

Dat leidt tot tandengeknars op het Élysée, het paleis van president Emmanuel Macron (41), die nu ruim twee jaar aan de macht is. Het pessimisme vertaalt zich in een slecht rapportcijfer: slechts één derde van de Fransen heeft nog maar vertrouwen in hem.

En het begon allemaal zo mooi. In 2017 won Emmanuel Macron overtuigend de verkiezingen. Hij versloeg zijn populistische rivale ­Marine Le Pen met een vernieuwend programma: hij was niet links of rechts, zei hij, maar pragmatisch. Minstens zo belangrijk: Macron was een relatieve nieuwkomer. Hij had geen levenslange poli­tieke carrière achter zich met een rugzak vol schandalen.

Bovendien kon een nieuwkomer in de politiek ook wel eens met vernieuwende ideeën komen, dachten de kiezers toen. Daar was behoefte aan, na het roemloze presidentschap van de socialist François Hollande (2012-2017).

Bakken met geld

Maar het ging anders. Macron won in mei 2017 de verkiezingen, en al na één maand moesten de eerste vier ministers opstappen, wegens verdenkingen van fraude. Later stapten nog twee ministers op die openlijk kritiek gaven op het beleid van president Macron. De minister van Binnenlandse Zaken, Gérard Collomb, vertrok en zei dat Macron zich als een alleenheerser gedroeg. Macron werd niet voor niets ‘de Zonnekoning’ genoemd. Minister van Milieu Nicolas Hulot hekelde het beleid van de president: “Als ik zou blijven, wekt dat de illusie dat deze regering echt iets doet voor het klimaat.”

De eerste politieke smetten waren daarmee een feit. “In Frankrijk zijn nog nooit zó veel ministers zó snel opgestapt,” schreef dagblad Libération. Onder de kiezers speelde nog iets anders. Macron liet zich laatdunkend uit over ‘gewone’ Fransen. Tegenstanders van zijn hervormingen noemde hij ‘luiwammesen’. “Als je de straat oversteekt, kan je overal een baan vinden,” zei hij tegen een werkloze. Over mensen met een uitkering: “Je stopt er bakken met geld in en er verbetert niks!”

Lakmoesproef

Toen moest de lakmoesproef voor Emmanuel Macron nog komen. In november 2018 gingen voor het eerst de ‘gele hesjes’ de straat op. Dat begon als een protest tegen de snel gestegen benzine- en dieselprijzen. Maar al snel ging een beerput aan onvrede open.

De Fransen verweten Macron een ‘te rechts’ beleid te voeren. Door vooral maatregelen te nemen voor het bedrijfsleven en de rijkere Fransen, voelden de lagere inkomens en de middenklasse zich genegeerd. De beweging van de gele hesjes groeide uit tot een conflict tussen de elite en de massa. Het werd een keerpunt in het presidentschap van Emmanuel Macron. Want hij trok er lessen uit die zijn populariteit ten gunste lijken te komen. “Ik ben veranderd,” zei hij zelf.

Macron organiseerde twee maanden lang debatten in heel het land, luisterde naar wat er leefde, en hij trok in totaal 17 miljard euro uit voor maatregelen die de laagste en middeninkomens ten goede moesten komen. Als dat haaks zou staan op de Europese begrotingsregels: jammer dan.

Sindsdien zit zijn populariteit voorzichtig in de lift. “De Fransen hebben het idee dat hij iets beter naar ze luistert en minder autoritair optreedt,” zei Jean-Daniel Lévy van onderzoeksbureau Harris Interactive.

Vinger aan de pols

Macron wil die knuffelstrategie nu voortzetten. Een nieuwe etappe van zijn presidentschap is begonnen. Er wordt al gesproken over ‘Macron, deel 2’. Oftewel: de softe fase.

Het eerste bewijs: de pensioenhervormingen. Het plan was om dit najaar in de pensioenen te snijden, maar de vakbonden kondigden acties aan en Macron bond in. De hervormingen werden uitgesteld. Eérst moet er – met sociale partners én gewone Fransen – overlegd worden. En de scherpe kantjes zijn er alvast afgeslepen.

Bovendien heeft Macron zijn ministers onder druk gezet. ‘Laat zien hoe we het dagelijks leven van gewone Fransen verbeteren!’ is zijn boodschap aan de regering.

Hij hamert er ook op om meer aandacht te besteden aan de islam en immigratie. “De rijke Fransen hebben geen problemen met migranten: die komen ze toch niet tegen. Maar lagere inkomensgroepen wel.”

Vanzelfsprekend houdt de president persoonlijk de vinger aan de pols. Op zijn mobiele telefoon heeft Emmanuel Macron een app laten instal­leren waarmee hij het beleid, de maatregelen en de hervormingen van zijn ministers kan volgen. Want Macron mag dan wat van zijn arrogantie hebben afgeschud, hij blijft de Zonne­koning – maar dan wel een 21ste-eeuwse versie.

Emmanuel Macron, president van Frankrijk sinds 14 mei 2017, hoopt zijn gedeukte populariteit te herstellen. Beeld EPA

Hete herfst

Een week geleden gingen zelfstandigen, zoals notarissen en fysiotherapeuten, de straat op om te demonstreren tegen pensioenhervormingen. Hóé Macron wil hervormen is nog onduidelijk, maar het protest is er nu al.

Afgelopen zaterdag werd opnieuw gedemonstreerd, en vandaag gaan vakbonden voor de derde keer in een week de straat op én wordt er gestaakt in het onderwijs en bij het openbaar vervoer. Op eerstehulpposten in ziekenhuizen en bij de brandweer wordt al maanden gestaakt. Boeren en vrachtwagenchauffeurs willen eveneens demonstreren. President Macron krijgt volgens critici te maken met ‘een hete herfst’. 

Supermachtleider

Macron heeft zich kunnen ontpoppen als een staatshoofd van ­belang op het wereldtoneel. Maar dat was niet alleen aan hemzelf te danken. In Duitsland staat Angela Merkel op het punt van vertrekken en de Britten spelen niet meer mee in de EU.

Macron was daarmee de enige overgebleven ‘supermachtleider’ in Europa en bijna automatisch dé vaste contactpersoon voor Donald Trump.

In de Verenigde Staten en binnen de Euro­pese Unie maakte het rechtspopulisme de afgelopen jaren een opmars door. Emmanuel Macron heeft zich daar altijd en nadrukkelijk tegen verzet. Hij noemt zichzelf progressief en pro-Europa. 

Hervormingen

President Macrons populariteit is flink gedaald, maar hij heeft de afgelopen tweeënhalf jaar wel een aantal opvallende hervormingen doorgevoerd. Het arbeidsrecht is versimpeld, wat het voor bedrijven makkelijker maakt personeel aan te nemen en te ontslaan.

De vermogensbelasting is afgeschaft: rijken hoeven alleen nog belasting over onroerend goed te betalen.

In zogeheten probleemwijken worden de schoolklassen verkleind, tot 12 leerlingen per klas, om kinderen meer ­begeleiding te kunnen geven.

Werknemers uit Oost-Europa mogen nog maar beperkte tijd in West-Europa werken, om ‘oneerlijke concurrentie’ te voorkomen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden