Plus Analyse

Wat gebeurt er met mijn stem op de EU?

Wat gebeurt er met mijn stem als ik meedoe aan de verkiezingen, donderdag, voor het Europees Parlement? De betekenis van de Europese politiek in negen vragen.

Nederland beslist mee, al is onze invloed beperkt Beeld Getty Images/Science Photo Libra

1. Hoeveel invloed heeft mijn stem?

Het gaat in Europa om heel veel stemmen: 373.457.888, om precies te zijn. Al die mensen kunnen naar de stembus om 751 Europarlementariërs te kiezen. Voor Nederland zijn er 26 zetels. Daarmee is de Nederlandse stem iets oververtegenwoordigd wanneer je het vergelijkt met ons inwoneraantal.

Dat zetelaantal kan nog oplopen naar 29 wanneer de Britten straks inderdaad de Europese Unie verlaten. Omdat de brexit nog niet rond is, zijn in Groot-Brittannië donderdag ook verkiezingen. Als de brexit eindelijk een feit is, worden de zetels van de Britse Europarlementariërs verdeeld over de overgebleven landen.

2. Ligt de macht wel bij het Europarlement?

Het Europees Parlement is niet het enige belangrijke instituut in de EU. Zo is er de Europese Commissie, die nog even onder leiding staat van Luxemburger Jean-Claude Juncker. Hij en zijn Commissarissen (uit elke lidstaat één, voor Nederland is dat nu Frans Timmermans) doen wetsvoorstellen en beheren het geld. De Europese Raad, onder leiding van de Pool Donald Tusk, is ook belangrijk. Hierin zitten de regeringsleiders van de lidstaten, dus ook premier Mark Rutte. De raad bepaalt de richting van de Unie. Per onderwerp is er ook een Europese Raad van Ministers, waarvoor elke lidstaat een eigen minister afvaardigt. Bijvoorbeeld als het gaat over visserij.

3. Waar beslist het Europarlement over?

Er wordt vaak gezegd dat het Europees Parlement er voor spek en bonen bij zit, maar dat is niet waar. Er is niet één enkel instituut of individu dat belangrijker is dan de rest: de macht wordt gedeeld. Zonder gezamenlijke instemming gebeurt er niets. Bij de meeste onderwerpen gaat het zo: de Europese Commissie komt met een voorstel (bijvoorbeeld over de EU-

begroting of over een nieuwe standaard voor stekkers van elektrische apparaten) en daar moet dan zowel het parlement als de Raad van Ministers mee instemmen.

Maar over sommige belangrijke terreinen, ­zoals gemeenschappelijk buitenlandbeleid en veiligheid, mag het parlement alleen een oordeel vellen; dat mag de Raad vervolgens naast zich neerleggen.

4. Heeft onze Tweede Kamer dan niks meer te zeggen?

Toch wel. Over zaken als onderwijs, openbare orde, volksgezondheid, belastingen of regels voor sociale zekerheid gaan we zelf. Hoewel die vrijheid wel beperkt is, omdat regels moeten voldoen aan Europese voorwaarden. Zo hebben ook Polen die hier werken bij ontslag recht op WW. Momenteel ruziën we in Brussel over een voorstel over hoe lang andere EU-onderdanen die teruggaan naar hun eigen land die uitkering mogen meenemen. Nu is dat drie maanden, dat worden er waarschijnlijk zes. Ook al is onze eigen Tweede Kamer daarop tegen.

5. Wat zijn de grote thema’s in de komende jaren?

De Europese Unie wil een vuist maken tegen de gevolgen van globalisering. De vraag is alleen hoe. Zo weten multinationals door slimme constructies vaak onder het betalen van belasting uit te komen. Een oplossing kan zijn dat de EU een minimumtarief voor vennootschaps­belasting invoert. Maar belastingen zijn een zaak van de lidstaten. Willen zij die zeggenschap opgeven?

Hetzelfde speelt met de rechten voor werk­nemers. Om hun rechten te verstevigen, ­moeten er algemene voorwaarden worden opgelegd. Zoals met de ruzie over WW-rechten voor Oost-Europeanen die in Nederland hebben ­gewerkt. Dergelijke discussies zullen vaker voorkomen.

Verder woedt de discussie over de landbouwsubsidies voort: een kleine 40 procent van de EU-begroting gaat op aan subsidies aan boeren. Er liggen plannen om daar het mes in te zetten, maar dat ligt zeer gevoelig.

En ook het klimaat blijft hot. Europa heeft zich gecommitteerd aan het fors terugdringen van de CO2-uitstoot. Maar houden de landen dat vol nu in steeds meer lidstaten partijen opkomen die daar vraagtekens bij zetten?

6. Betalen we als Nederland niet te veel aan de EU?

De sterkste schouders dragen de zwaarste lasten in Europa. Dat betekent dat welvarende landen, zoals Nederland, meer bijdragen aan de EU-begroting dan ze terugkrijgen aan bijvoorbeeld landbouwsubsidies of geld voor regionale ontwikkeling.

Tussen 2000 en 2015 was Nederland de grootste nettobetaler: gemiddeld droegen we netto ruim 0,4 procent van het bruto nationaal inkomen af. In 2015 kwam dat neer op 2,5 miljard ­euro, bijna 150 euro per Nederlander. Nederland is overigens niet altijd nettobetaler ­geweest: tussen 1981 en 1990 kregen we meer terug dan we betaalden.

Maar we krijgen ook geld terug. De jaarlijkse uitgaven van de EU kennen een plafond. In 2019 is dat 165,8 miljard euro (ter vergelijking: de begroting in eigen land is 295 miljard euro dit jaar). Blijft daar geld van over, dan hoeven lidstaten minder bij te dragen. Omdat wij relatief weinig EU-gelden ontvangen, krijgt ons land nog tot en met 2020 een jaarlijkse korting van een slordige 1 miljard. De Europese Commissie wil hier echter van af. Het politieke ­gevecht over deze kwestie is volop gaande.

7. Is de grens met 28 EU-leden bereikt?

Er zijn op dit moment vijf kandidaat-lidstaten van de EU: Albanië, Montenegro, Noord-Macedonië, Servië en Turkije. De kans dat Turkije lid wordt, is nihil. Met de vier Balkanlanden ligt het anders. Zeker in Oost-Europa proberen regeringen de rest van de Unie warm te krijgen voor het lidmaatschap van deze landen. Ook omdat ze bang zijn dat de regio anders onder invloed van Moskou komt. Ook Bosnië en Herzegovina en zelfs Kosovo (hoewel nog niet formeel erkend door alle Europese landen) kloppen aan de Brusselse deur.

Nederland is tegen uitbreiding. Maar Nederland bindt wel vaker in. Zo waren we ook ooit tegen de kandidatuur van Albanië. Als een ­kandidaat voor de EU voldoet aan alle voorwaarden, moet elke lidstaat afzonderlijk de toetre­ding goedkeuren. De Tweede Kamer kan dan nog ‘nee’ zeggen.

8. Dragen we steeds meer macht over aan ­Brussel?

Naarmate we meer samenwerken met andere landen wordt de invloed van Brussel groter. Omdat er zo veel verschillende landen meedoen, worden afspraken steeds gedetailleerder. Beslissingen over handel, douane en bescherming van visbestanden worden zelfs alleen nog op Europees niveau genomen. En door de groei van de EU neemt de invloed van Nederland ook af. Met 28 lidstaten heeft onze minister 3,4 procent stemgewicht en de Europese Raad. Alleen bij een beperkt aantal zaken hebben we een veto­recht, zoals bij het goedkeuren van de EU-begroting. Bij heel veel andere voorstellen kan een Nederlands ‘ja’ of ‘nee’ worden verworpen door een ‘gekwalificeerde’ meerderheid.

9. Wordt Nederland deel van de ‘Verenigde Staten van Europa’?

Er is amper draagvlak voor een Europese superstaat die vanuit Brussel wordt geleid. Niet alleen omdat dat in de praktijk onuitvoerbaar is, maar bovenal omdat de lidstaten dat nooit zullen toestaan. De lidstaten hebben niet gekozen voor samenwerking omdat ze zichzelf willen opheffen. Wel omdat ze geloven dat ze door samenwerking sterker staan in een snel veranderende wereld. Ooit waren individuele Europese landen supermachten. Nu zijn ze stuk voor stuk kleine spelers in een wereld waarin de VS, Rusland en China de lakens uitdelen.

Desalniettemin gaat de samenwerking steeds verder. Ook zijn Brusselse politici vaak wat euro­fieler dan hun collega’s in hun thuisland. Zij willen vaak eerder dingen centraal regelen. Kijk naar de voorstellen over gezamenlijke belastingen. Nederland is altijd tegen al te veel macht in Brussel geweest. Handel drijven: ja graag. Maar verder alleen samenwerken waar nodig. Onlangs stemde de Tweede Kamer daarom voor een motie waarin ze het kabinet opriep uit het Europees verdrag te schrappen dat we streven naar een ever closer union, een steeds inniger samenwerking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden