PlusAnalyse

Wapengekletter Navo-Rusland verhoogt risico op een incident als opmaat naar oorlog

Straaljagers, fregatten, infanterie. De ene na de andere Navo-bondgenoot stuurt militaire steun naar Oost-Europa. De militaire alliantie ontwaakt, klinkt het opgetogen, maar de mobilisatie is niet zonder risico’s. ‘Een klein ongelukje kan zo tot escalatie leiden.’

Tom Kieft
Aan de Oekraïense grens bij Hoptivka is het leger alert op Russische activiteit aan de andere zijde.  Beeld AP/Evgeniy Maloletka
Aan de Oekraïense grens bij Hoptivka is het leger alert op Russische activiteit aan de andere zijde.Beeld AP/Evgeniy Maloletka

“Onze toewijding aan artikel 5 van de Navo blijft in steen gebeiteld,” aldus de woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Defensie, John Kirby, woensdag bij de aankondiging dat de VS 2000 extra troepen naar Oost-Europa stuurt. Niet om te vechten in Oekraïne, maar als signaal aan de Russische president Poetin dat de Verenigde Staten ‘schouder aan schouder staan met de Navo-bondgenoten’. In artikel 5 staat dat een aanval op één Navo-lidstaat wordt beschouwd als een aanval tegen allen. “De huidige situatie vereist dat we de afschrikkende en defensieve kracht van Navo’s oostelijke flank versterken,” aldus Kirby.

Niet alleen de VS stuurt troepen die kant op. Franse militairen zijn op weg naar Roemenië, het Verenigd Koninkrijk en Denemarken hebben straaljagers naar de Baltische staten gestuurd. Spaanse straaljagers komen naar Bulgarije en schepen uit dat land stomen op naar de Zwarte Zee om zich bij de Navo-zeestrijdkrachten aan te sluiten. Ook Nederland is van plan om in april twee F-35's naar Bulgarije te sturen en zet een schip en landeenheden stand-by.

Twee jaar nadat de Franse president Emmanuel Macron de Navo hersendood verklaarde vanwege de grillige America first-politiek van de toenmalige Amerikaanse president Donald Trump, klinkt in Europese en Amerikaanse media opgetogen dat de oplopende spanningen rondom Oekraïne het militaire bondgenootschap wakker zouden hebben gekust.

Gemeenschappelijke vijand

“Een gemeenschappelijke vijand is goed voor de solidariteit,” aldus Frank Bekkers, defensie-expert van het vooraanstaande The Hague Centre for Strategic Studies. Vooral de Baltische staten en Polen, die als oud-Sovjetstaten de ontwikkelingen rond Oekraïne met grote zorg aanschouwen, verwelkomen de mobilisatie. “Maar echt springlevend is de Navo ook weer niet.”

De Navo, opgericht in de Koude Oorlog om de Sovjet-Unie te beteugelen, is al lange tijd zoekende naar een nieuwe richting. Of het nu echter gaat over China of spanningen in het Midden-Oosten, de belangen van de 27 lidstaten lopen voortdurend uiteen. Ook nu over vraag hoe te reageren op de Russische troepenopbouw aan de Oekraïense grens heerst verdeeldheid.

“Duitsland en Turkije zijn de belangrijkste partners bij het voorkomen dat harder wordt opgetreden tegen Rusland,” aldus Carlos Reijnen, hoofddocent (Oost-)Europese Studies aan de UvA. Waar Duitsland zich volgens hem wel degelijk als dat nodig is aan zijn militaire beloftes aan de Navo zal houden, weet hij dat van Turkije nog niet zo zeker. “Turkije zit er ook wel echt in om Turkije aanzien te geven en ondermijnt zo in zekere zin de solidariteit van de Navo.”

In het bijzonder de positie van Duitsland wekt wrevel bij bondgenoten die juist hameren op een gezamenlijke vuist tegen Rusland. ‘Is Germany a Reliable American Ally? Nein.’ kopte de Amerikaanse krant The Wall Street Journal. Vanuit de Baltische staten klinkt felle kritiek op de grootste economie van Europa, die mede vanwege Russisch gas en diplomatieke banden terughoudend is. In Oekraïne werd verbolgen gereageerd toen Duitsland – in tegenstelling tot veel andere Navo-landen – geen wapens, maar helmen leverde. “Waar komt Duitsland hierna mee? Kussens?” zei burgemeester van Kiev en ex-wereldkampioen boksen Vitali Klitsjko sardonisch tegen de Duitse krant Bild.

Derde Wereldoorloog

Dan is er nog de Hongaarse president Victor Órban, wiens loyaliteit binnen de EU vaker in twijfel getrokken wordt, die onlangs bij Poetin op de thee ging en zei diens eisen eigenlijk heel redelijk te vinden.

Toch ziet ook Bekkers enige saamhorigheid ontstaan tussen de Navo-partners als gevolg van de spanning rond Oekraïne, al is het de vraag hoe lang dat zo blijft: “Want de meningen over waar de Navo zich op wil richten verschillen nogal.”

Beide experts achten de kans dat de spanningen uitmonden in een conflict klein. Met vele analisten verwachten zij geen aanval van Poetin op Oekraïne. Mocht dat toch gebeuren zal de Navo, waarvan Oekraïne geen lid is, hoogstwaarschijnlijk niet militair ingrijpen. Wel hebben de VS en de EU al signalen gegeven dat Rusland economische en financiële tegenmaatregelen kan verwachten.

Het wapengekletter is niet zonder gevaren. “Ook als beide partijen eigenlijk geen oorlog willen, kan een klein ongelukje zo tot escalatie leiden,” aldus Bekkers. “Als die Navo-troepen bijvoorbeeld in een incident betrokken raken en er sneuvelen een paar, dan slaat het sentiment zo om. Dat hoeft niet direct een Derde Wereldoorlog te ontketenen, maar forse clashes zijn niet ondenkbaar.”

Volgens Reijnen is er nog een factor die de kans op escalatie vergroot. “Het Russische bewind is heel geslepen, maar de regeringen van veel Navo-partners zijn best onervaren. Duitsland heeft een net nieuwe regering, die van VK wankelt, de VS is aan het zoeken wat het internationaal wil en Nederland doet daaraan mee,” aldus Reijnen. “Uit bravoure of opportunisme kan zomaar iemand iets onhandigs doen dat grote gevolgen heeft.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden