Waarom Polen en Hongarije pokeren om de EU-subsidies

De EU-leiders buigen zich vanaf vandaag over de impasse in de EU na het veto van Polen en Hongarije tegen de nieuwe EU-meerjarenbegroting en het coronaherstelfonds. Waar gaat het geruzie over?

Premier Viktor Orban arriveert bij het EU-gebouw in Brussel.Beeld Olivier Matthys/AP

Wat is er aan de hand?

De 27 lidstaten van de Europese Unie waren het deze zomer, na vier dagen en vier nachten vergaderen, eindelijk eens geworden over een meerjarenbegroting voor de komende zeven jaar (1074 miljard euro) plus een coronaherstelfonds (750 miljard euro). Maar opeens spraken de premiers Viktor Orbán (Hongarije) en Mateusz Morawiecki (Polen) deze week hun veto uit over die deals. Probleem is dat er voorwaarden aan het uitbetalen van de miljarden zijn gekoppeld. Behalve de vooral door Nederland opgelegde eis van economische hervormingen bij het herstelfonds zitten er ook voorwaarden aan de meerjarenbegroting vast. Er komen strengere rechtsstaatregels waarmee Brussel feitelijk meer democratie wil afdwingen in lidstaten waar het regime autoritaire trekjes vertoont. Het komt erop neer dat wie Europees geld aanneemt ook de Europese afspraken over democratie en handhaving van de rechtsstaat moet respecteren. Zo niet, dan volgt er korting op de subsidies. Orbán en Morawiecki zijn daar helemaal niet blij mee en blokkeren daarom nu het hele pakket.

Juist nu? Nu veel landen zitten te springen om geld uit dat coronaherstelfonds?

Ja, want Orbán en Morawiecki weten heel goed dat de miljarden van het herstelfonds keihard en snel nodig zijn om de economieën van met name Spanje en Italië weer vlot te trekken. Dat biedt ze nu een kans een compromis af te dwingen. Het geruzie zit overigens veel dieper. In West-Europa wordt vaak toch anders gedacht over de rechtsstaat dan in delen van het voormalige Oostblok. Het gaat dan over zaken als het respecteren van onafhankelijke rechtspraak, vrije pers en homorechten. Polen en Hongarije ondergraven die waarden aan de lopende band, zo klaagt Brussel al enkele jaren. In Boedapest en Warschau ontkennen ze dat heftig. Daar wordt benadrukt dat er daarnaast geen enkele juridische grondslag is om de subsidie te koppelen aan hun democratische geloofsbrieven.

Is dit geen chantage van Polen en Hongarije?

Een Vlaamse krant noemde het ‘subsidiepoker’. Geen unicum in Brussel want zo hard wordt het daar soms gespeeld; de Britten konden er ook wat van. Simpel gezegd willen Orbán en Morawiecki niet naar het pijpen dansen van de gulle gevers. Een grap in Brussel is dat het beter was geweest dat Hongaren en Polen de EU verlieten dan de Britten die meestal voorop liepen in het verdedigen van de rechtsstaat. Geruzie hoort ook bij meerjarenbegrotingen en uiteindelijk zal er wel een compromis komen. Daarbij heeft Duitsland, dat op dit moment voorzitter van de EU is, er belang bij de boel goed over te dragen aan Portugal. Angela Merkel is daarbij een geslepen diplomaat, ze heeft wel vaker lastige compromissen gesloten. Duitsland legt bovendien economisch veel gewicht in de schaal in zowel Polen als Hongarije waar diverse Duitse automerken fabrieken hebben staan.

Wat is het belang van Polen en Hongarije voor de EU?

Beide landen zijn economisch en strategisch belangrijk voor de EU. Hongarije was het eerste land dat zich naar het Westen keerde na de val van de Muur. Polen groeit snel als economische macht in Centraal-Europa en is inmiddels de zesde economie van Europa. De meerderheid van de bevolking in beide landen, 84 procent van de Polen en 67 procent van de Hongaren, denkt positief over de EU. Alleen botst Brussel regelmatig met de autoritaire leiders van beide landen.

Maar wat als ze er niet uitkomen?

Dan treedt een EU-noodbegroting in werking die vooral de betaling van landbouwsubsidies en de salarissen van EU-ambtenaren regelt. Lopende projecten worden ook goeddeels doorbetaald, maar nieuwe krijgen geen cent. Polen en Hongarije spelen daarmee hoog spel, want zelf zouden ze als netto-onvangers miljarden mislopen wanneer ze hun veto handhaven. Met het oog op de aanzienlijke bedragen uit de EU-subsidieruif zullen ze wel water bij de wijn doen, is de verwachting in Brussel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden