Plus

Waarom het kernakkoord uit 2015 zo bijzonder is

Iran stapt deels uit het in 2015 gesloten akkoord over zijn nucleaire programma. Vijf vragen over een bijzonder verdrag.

De Iraanse president Hassan Rohani in 2015, bij het inspecteren van een toen net nieuwe reactor in de stad Bushehr. Beeld EPA

1. Waarom is het kernakkoord met Iran destijds tot stand gekomen?

In 2015, na slepende onderhandelingen, maakte Iran afspraken met de zogeheten P5+1 over zijn nucleaire programma. ‘P5+1’ staat voor de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad – de Verenigde Staten, China, Rusland, Frankrijk en Groot-Brittannië – aangevuld met Duitsland. Vandaar de ‘+ 1’. De zes landen wilden een overeenkomst om er zeker van te zijn dat Iran geen kernwapens ontwikkelt. Volgens Iran had zijn kernprogramma alleen vreed­zame doeleinden (kernenergie), maar met alle nucleaire installaties werd het in staat geacht om acht tot tien kernbommen te produceren.

2. Wat houdt het akkoord in?

Het rust op drie pijlers: gelimiteerd gebruik van verrijkt uranium, een bouwstop op nieuwe kernreactoren en scherp toezicht van het Internationale Atoomagentschap IAEA. Voor een kernreactor is verrijkt uranium nodig, maar dat kan ook worden gebruikt voor een kernwapen. 

In het eerste geval gaat het om uranium dat 3 tot 4 procent is verrijkt, in het tweede geval moet het uranium met centrifuges tot 90 procent worden verrijkt. Iran zegde toe van dat laatste af te zien. Het aantal centrifuges werd fors teruggebracht. De voorraad uranium werd met 98 procent afgebouwd, tot 300 kilo. Ook de voorraad verrijkt uranium is geminimaliseerd. Duizenden kilo’s werden onder strenge controle verkocht aan het buitenland.

3. Wat kreeg Iran ervoor terug?

Teheran had één dringende reden om toe te geven: beëindiging van de internationale strafmaatregelen, opgelegd wegens haar ambitieuze nucleaire programma. Met de deal kwam er meteen 100 miljard aan bevroren tegoeden vrij, kon de olie-export worden hervat en kreeg het land weer toegang tot internationale betalings- en handelssystemen. Dat Iran er nu voor kiest daar weer afstand van te doen, schrijven de buitenlandministers vandaag, baart de EU grote zorgen,

4. Waarom stapte de VS in 2018 uit het akkoord?

Volgens de Amerikaanse president Donald Trump gaat het om ‘een waardeloze overeenkomst’. De door zijn voorganger Barack Obama gemaakte afspraken noemt hij te slap, te vaag en te kortlopend (tot 2031). Ook zou Iran zich niet aan de afspraken houden. Daarmee bestrijdt hij de bevindingen van het IAEA dat Iran zich houdt aan het akkoord. Trump heeft vorig jaar het verdrag eenzijdig opgezegd.

5. Waarom schort Iran nu zelf delen van het ­akkoord op?

In de ogen van Teheran leveren de gemaakte afspraken op deze manier te weinig op. Het zucht opnieuw onder harde Amerikaanse sancties en de andere partijen krijgen het verwijt dat zij daar niets aan doen. Precies een jaar na de Amerikaanse terugtrekking uit het akkoord, schort Iran daarom enkele delen van het akkoord op als onderdeel van een ‘pakket aan ­tegenmaatregelen’. 

Verrijkt uranium zal niet langer aan het buitenland worden verkocht, waardoor de voorraad in Iran weer zal groeien. Ook dreigt Iran de productie van hoog verrijkt uranium, nodig voor kernwapens, weer op te starten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.