PlusUitleg

Waarom de protesten in China zo bijzonder zijn (en hoe het bewind zal ingrijpen)

De Chinese gemeenschap in Melbourne protesteerde op 28 november 2022.  Beeld William West/AFP
De Chinese gemeenschap in Melbourne protesteerde op 28 november 2022.Beeld William West/AFP

Op meerdere plaatsen in China wordt gedemonstreerd tegen het zerocovidbeleid. De protesten raken ook president Xi Jinping. Hoe groot is dit? En wie zijn de demonstranten? ‘Xi heeft de Chinezen een duidelijk gezicht aan de macht gegeven: dat van hemzelf.’

Sam de Graaff

1. Wat is er aan de hand in China?

Er wordt op grote schaal gedemonstreerd – althans, voor Chinese begrippen. Volgens CNN zijn in zeker zestien steden mensen de straat opgegaan, waaronder in Peking, Sjanghai en Wuhan, waar het coronavirus enkele jaren geleden voor het eerst echt om zich heen greep. De protesten variëren in grootte. Op de ene plaats gaat het om enkele demonstranten, op andere plekken om honderden of zelfs duizend mensen.

Sommige demonstranten dragen een blanco vel papier bij zich, een symbool dat eerder werd gebruikt bij protesten in Hongkong. ‘Het witte papier staat voor alles wat wij willen maar niet kunnen zeggen,’ zei een 26-jarige demonstrant tegen persbureau Reuters.

2. Waar richten de demonstranten zich op?

Het woord viel al: corona. Waar wereldwijd de meeste coronamaatregelen zijn losgelaten, houdt het Chinese bewind vast aan het doel om covid volledig uit te bannen. Lange tijd werkte dat goed tot uitstekend: er vielen relatief weinig doden en de economische schade was beperkt. Maar de omikronvariant laat zich niet indammen. Alleen met draconische maatregelen kan het aantal besmettingen nog worden beperkt.

“Dit is heel bijzonder,” zegt Ties Dams, China-expert bij Instituut Clingendael. “In China komen vaker kleinschalige protesten voor. Arbeiders in één fabriek, bijvoorbeeld. Nu wordt op verschillende plekken, door verschillende groepen geprotesteerd over één onderwerp: het zerocovidbeleid. Zoiets is onder president Xi Jinping nog nooit gebeurd – misschien wel niet sinds de protesten op het Tiananmenplein in 1989.”

Bijzonder streng zijn de covidmaatregelen in de noordwestelijke provincie Xinjiang, waar de onderdrukte Oeigoeren wonen. Hoofdstad Ürümqi was sinds augustus in lockdown. De protesten begonnen daar afgelopen donderdag, toen tien mensen omkwamen bij een brand in een appartementencomplex. Door de lockdown zou er te laat zijn ingegrepen.

3. Dus de demonstranten willen een einde aan de coronamaatregelen?

Onder veel Chinezen bestaat grote onvrede over de lockdowns, die uit het niets kunnen worden afgekondigd. Extra pijnlijk zijn de beelden van het WK voetbal, waar fans springend, zingend en trommelend hun teams aanmoedigen. Inmiddels worden beelden van fans zelfs gecensureerd. Zien Afrikanen of Europeanen een hossende massa, dan krijgen Chinezen een peinzende coach voorgeschoteld. Bijvoorbeeld.

Toch is een afscheid van het zerocovidbeleid vooralsnog onwaarschijnlijk, zegt Dams. De afgelopen jaren benadrukte Xi keer op keer dat hij, en niemand anders, verantwoordelijk is voor het succes van de Chinese aanpak. Toegeven dat omikron niet uitgebannen kán worden, zou enorm gezichtsverlies betekenen. Mede daarom is Xi wel mikpunt van sommige demonstranten – nog iets wat deze protesten zo bijzonder maakt. “Door Xi hebben de Chinezen een gezicht dat ze koppelen aan de macht,” zegt Dams. “Dat van Xi zelf.”

4. Hoe reageert de overheid?

Enerzijds wordt benadrukt dat het zerocovidbeleid nog altijd heilig is. Maar hoewel met geen woord over de protesten wordt gesproken, voeren lokale overheden wel versoepelingen door. De lockdown in Ürümqi werd zaterdag opgeheven, al werden ook nieuwe, lokale maatregelen afgekondigd. Het stadsbestuur van Peking liet weten geen afsluitpoorten meer neer te zetten bij appartementen waar het virus opduikt. De doorgangen moet vrijblijven voor de hulpdiensten, zei de verantwoordelijke ambtenaar. Een impliciete, maar glasheldere verwijzing naar de brand in Ürümqi.

Tot een grote arrestatiegolf hebben de protesten (voor zover bekend) nog niet geleid. Demonstranten worden relatief terughoudend benaderd, hoewel ze in Sjanghai wel slaags raakten met de politie. Een BBC-journalist werd daar op hardhandige wijze gearresteerd, volgens China om te voorkomen dat hij covid zou oplopen. Een ‘ongeloofwaardig argument’, meent de BBC.

De huidige protesten – eigenlijk ieder protest in China – werden algauw vergeleken met die van 1989. Maar Dams ziet vooral parallellen met de demonstraties in Hongkong. “Ook daar werd in eerste instantie terughoudend gereageerd. Later werd de democratische beweging alsnog de kop ingedrukt. Dat ging om miljoenen mensen. Wie nu in Sjanghai en Ürümqi demonstreert, wordt op camera vastgelegd. Over twee maanden kunnen ze alsnog worden opgepakt. Of hun betaalmiddelen kunnen worden afgesloten. Die aanpak is effectiever dan met tanks op demonstranten inrijden.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden