Noorderlicht op een winternacht boven Nuuk, de hoofdstad van Groenland.

Plus Achtergrond

Waarom Amerika al sinds de 19de eeuw geïnteresseerd is in Groenland

Noorderlicht op een winternacht boven Nuuk, de hoofdstad van Groenland. Beeld Getty Images/500px

Trump wil Groenland als ‘vastgoeddeal’ van Denemarken overnemen. De formulering is ondiplomatiek, maar dat hij zijn oog op Groenland laat vallen, is helemaal niet zo vreemd.

Een uitbreiding van de Verenigde Staten zit er voorlopig niet in. President Donald Trump zegde per tweet een staatsbezoek aan Denemarken in september af, omdat het Groenland niet wil verkopen. Al voegde hij eraan toe later alsnog te willen praten. ‘Ik zie ernaar uit een nieuwe afspraak in te plannen.’ Wat begon als een ludiek nieuwtje over een proefballonnetje van Trump, groeit zo uit tot een diplomatieke botsing.

De grappen die afgelopen dagen werden gemaakt, verhulden dat het om een serieuze zaak gaat. De VS zijn al sinds de 19de eeuw geïnteresseerd in het strategisch gelegen eiland, dat aan belang wint nu de rivaliteit met Rusland en China toeneemt.

Vorige week berichtte The Wall Street Journal dat Trump aan zijn medewerkers had gevraagd of Groenland te koop is. Zondag bevestigde de president zijn belangstelling. Dat leidde direct tot een felle afwijzing door de Deense premier Mette Frederiksen, die sprak van een ‘absurde discussie’ over het autonome land binnen het Koninkrijk Denemarken.

De Groenlandse premier Kim Kielsen sloeg terug met een aanbod de VS te kopen, aangezien de Vikingen daar ooit voet aan wal zetten. “Leif Erikson ontdekte Amerika en zijn vader Erik de Rode ontdekte Groenland. De prijs moet vrij laag zijn, gezien de hoge Amerikaanse staatsschuld. Als Trump bij de prijs zit inbegrepen, gaat het bedrag nog verder omlaag.”

De VS hebben in het verleden al meermaals belangstelling getoond voor Groenland. William Seward, die als minister van Buitenlandse Zaken in 1867 Alaska kocht van Rusland, peilde ook Kopenhagen over een verkoop van Groenland. In 1946 stelde president Truman voor het eiland voor 100 miljoen dollar aan goudstaven van eigenaar te laten verwisselen. Beide keren hield Denemarken de boot af.

Nucleaire wapenwedloop

Na dat laatste blauwtje behielden de VS wel hun militaire aanwezigheid op Groenland. In de Tweede Wereldoorlog stuurden de VS militairen naar het eiland om te voorkomen dat de Duitsers er voet aan de grond zetten. In 1943 bouwden ze de luchtmachtbasis Thule. Sindsdien zijn de Amerikanen nooit meer weggeweest. In de jaren vijftig was Groenland een cruciale locatie in de nucleaire wapenwedloop met Moskou, omdat bommenwerpers daarvandaan Rusland konden bereiken. Sinds de jaren zestig staat er op Thule een radar om Russische ballistische raketten te volgen.

Dit decennium is daar vanuit Amerikaans perspectief de vrees voor China bijgekomen. Sinds de autonome regering in de hoofdstad Nuuk in 2012 de regels voor buitenlandse mijnbouwbedrijven versoepelde, zijn Chinese bedrijven in meerdere projecten actief geworden. Met het smelten van de poolkappen zullen er nog veel meer grondstoffen winbaar worden.

Een tweet van Trump, die Groenland wil kopen van Denemarken. Deze gouden Trumptower staat in werkelijkheid in Las Vegas. Beeld Twitter

Aan die groeiende Chinese aanwezigheid zit een geopolitieke kant. Als de economische invloed van Peking op het slechts 56.000 inwoners tellende eiland groeit, kan het politiek ook een vinger in de pap krijgen, vrezen de Amerikanen. Als Chinese marineschepen bijvoorbeeld ooit in Groenland kunnen aanmeren, krijgt Peking voet aan de grond in het poolgebied.

Vliegvelden

Washington werkt daarom samen met Denemarken om de Chinese invloed op Groenland te beperken. In juni trok een Chinees bedrijf zich terug uit een aanbesteding voor drie vliegvelden op het eiland. Een van de redenen was volgens het bedrijf dat Denemarken moeilijk deed over visa voor zijn werknemers. De regering in Kopenhagen trok bovendien ruim honderd miljoen euro uit voor de vliegvelden, zodat ze door een (duurdere) Westerse aanbieder gebouwd kunnen worden.

Het aankoopvoorstel van Trump voor Groenland duidt erop dat de Amerikaanse opstelling zich verhardt. Trump noemde Groenland deze week niet alleen een ‘strategische plek’, maar ook een locatie met ‘veel waardevolle mineralen’. Vorig jaar schreef het Deense Instituut voor Internationale Studies nog dat de VS weinig bezwaar maken tegen Chinese mijnbouwactiviteiten in Groenland. Nu riskeert het eiland direct onderdeel te worden van de strijd over de wereldmacht en handel tussen de VS en China.

Aan de onorthodoxe aanpak van Trump kleven ook risico’s. Washington heeft de medewerking nodig van Kopenhagen en Groenland om China uit het poolgebied te weren. Door te spreken over een directe koop, die niet meer is dan ‘een vastgoedtransactie’, voelen de Groenlanders zich in hun waardigheid aangetast. Voor Deense politici die best met de VS willen optrekken, is geassocieerd worden met het impopulaire aanbod van Trump weinig aantrekkelijk.

Groenland op weg naar volledige autonomie

Groenland vormt samen met de Faeröer-eilanden het laatste overblijfsel van een Deens koloniaal rijk, dat zich eeuwenlang over vele continenten uitstrekte. Zo bezat Kopenhagen ooit handelsposten in India en West-Afrika en eilandjes in het Caribisch gebied. Die laatste zijn in 1917 verkocht, nota bene aan de Verenigde Staten.

In de 18de eeuw trokken Deense avonturiers ook naar Groenland. Daar woonden op dat moment alleen nog Inuit. De kleine nederzettingen van Vikin­gen die zich in de middeleeuwen op het eiland hadden gevestigd, waren verdwenen. Door een afkoeling van de aarde was het voor hen daar niet meer uit te houden.

Na de Deense ‘herontdekking’ van Groenland werd het lang als kolonie bestuurd. Pas in 1953 werd het een provincie van Denemarken, terwijl de regering in Kopenhagen ook het gebruik van de Deense taal op het eiland stimuleerde ten koste van de oorspronkelijke taal van de Inuit.

De eilandbewoners wilden echter hun eigen identiteit behouden. In 1979 slaagden ze er in een autonome status te verkrijgen. Sinds 2009 heeft het land nog verdergaande autonomie gekregen binnen het Koninkrijk Denemarken. De regering in Nuuk controleert de eigen politie, rechtssysteem en grondstoffen. Financieel is Groenland voor ruim de helft van de begroting afhankelijk van Denemarken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden