PlusAchtergrond

VS exporteert hoge rente en inflatie naar rest van de wereld

Inflatie en hoge rente zijn geen items die je normaal tegenkomt in lijstjes met exportgoederen. Toch zijn dat twee van de belangrijkste exportproducten van de VS. En ze brengen economieën wereldwijd veel schade toe.

Peet Vogels
Jerome Powell, de voorzitter van de Fed, kondigde aan dat er nog zeker twee renteverhogingen aankomen dit jaar.  Beeld Getty Images
Jerome Powell, de voorzitter van de Fed, kondigde aan dat er nog zeker twee renteverhogingen aankomen dit jaar.Beeld Getty Images

Twee weken geleden was het weer raak. De Fed, de Amerikaanse centrale bank, verhoogde de rente opnieuw met 0,75 procentpunt. De dag erna volgden de centrale banken in Noorwegen, Zuid-Afrika, het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland het Amerikaanse voorbeeld. Eerder verhoogden de centrale banken in Zweden, Canada en Zuid-Korea de rente, evenals de Europese Centrale Bank (ECB).

De renteverhogingen van de Fed zijn begrijpelijk. De inflatie in de VS is hoog en de economie draait op volle toeren. De werkloosheid is historisch laag, de vraag naar personeel groot. Dat betekent dat de lonen flink stijgen. Zeker nu de inflatie al flink oploopt willen werknemers meer geld om de koopkracht te beschermen.

Loon-prijsspiraal

Dat voedt de vrees voor een loon-prijsspiraal, waarbij hogere inflatie tot hogere loonstijgingen leidt. Bedrijven rekenen die hogere lonen weer door in de prijzen waardoor de inflatie oploopt en werknemers weer hogere lonen eisen. Dat leidt uiteindelijk tot een flinke recessie.

Om die ellende te voorkomen trapt de Fed op de economische rem. Door de rente te verhogen wordt lenen duurder en dat zorgt voor minder vraag van consumenten en producenten. Minder vraag zorgt voor lagere inflatie.

Maar de renteverhogingen die de VS doorvoert hebben niet alleen effect op de Amerikaanse economie. Ze werken wereldwijd door. Dat heeft te maken met de dominante positie van de dollar in de internationale handel. Zo’n 60 procent van de handel in grondstoffen wordt in dollars afgerekend.

Door de forse renteverhogingen in de VS wordt de dollar aantrekkelijk om in te beleggen. Op een tienjarige staatslening in de VS krijg je nu 1,3 procentpunt meer rente dan voor een Nederlandse staatslening bijvoorbeeld. Dat zorgt voor een duurdere dollar. Beleggers steken liever hun geld in dollars, dus de vraag naar dollars groeit.

Waardedaling van de euro

Al met al zorgt dat voor een koersstijging van de dollar tegenover zo’n beetje alle andere valuta, waaronder de euro. In ruim een jaar tijd is de euro al 20 procent van zijn waarde verloren ten opzichte van de dollar. Zonder die waardedaling zou benzine nu 1,60 euro kosten per liter in plaats van 2 euro. Olie is een van die grondstoffen die in dollars wordt afgerekend en dus in euro’s steeds duurder wordt.

Het verhaal gaat verder na de grafiek over de inflatie in Nederland.

Door de dure dollar exporteert de VS dus inflatie naar de rest van de wereld. Dat zorgt al voor chagrijn bij de Nederlandse automobilist, maar leidt in arme landen tot nog grotere problemen. Daar is het besteedbaar inkomen al laag, dus hogere voedsel- en energieprijzen hakken er hard in.

Daarmee is de ellende niet voorbij. Want ook in andere landen wordt inflatie bestreden door de rente te verhogen. Dat moet de eigen munt aantrekkelijker maken. Na de inflatie exporteert de VS dus ook de hoge rente naar andere landen.

Die stijgende rente komt op een beroerd ogenblik. Nog nooit waren de schulden wereldwijd zo hoog. Eind vorig jaar maar liefst 303.000 miljard euro. En daarvan is een derde schuld van arme landen.

Dat zet landen dubbel klem. Door de hoge rente neemt de groei af, wat terugbetalen al bemoeilijkt. Maar daar komt ook nog eens bij dat de schuld tegen steeds hogere rente gefinancierd moet worden. Steeds meer arme landen moeten daarom voor noodhulp aankloppen bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF). In totaal heeft het IMF dit jaar al voor zo’n 140 miljard dollar aan leningen verstrekt aan landen in betalingsproblemen.

Historisch hoge rentestijging

Ook in Europa speelt dit probleem, al zijn ze hier veel kleiner dan in arme landen. Zo loopt de inflatie ook in de eurozone flink op, mede door de dure dollar. Dat zorgt er weer voor dat de Europese Centrale Bank (ECB) de rente moet verhogen. ECB-president Christine Lagarde maakte vorige maand zelfs een renteverhoging van 0,75 procentpunt bekend, een historisch hoge rentestijging.

De hoge rente begint inmiddels zijn werk te doen. Neem de hypotheekrente. Die is de afgelopen maanden fors gestegen. Die hoge rente heeft al invloed. Het maakt huizen minder betaalbaar. Dat zorgt voor minder kopers en dat zorgt weer tot enige afkoeling op de woningmarkt wat weer doorwerkt in de huizenprijs.

Ook breder werkt de hogere rente door. De groei van de economie begint wereldwijd te stokken. In dat opzicht doet de hogere rente wat ervan wordt gevraagd.

Milde recessie op komst

Dat betekent niet dat het nu snel afgelopen is met de rondjes renteverhogingen. Jerome Powell, de voorzitter van de Fed, liet weten dat er nog zeker twee renteverhogingen aankomen dit jaar. Ook Lagarde kondigde aan dat de rente verder omhooggaat. Pas als de inflatie duidelijk zakt kunnen de teugels minder strak worden aangetrokken, herhalen de centrale bankiers.

En zo zuchten consumenten en bedrijven voorlopig nog onder hoge rente en hoge inflatie. Daar komt naar alle waarschijnlijkheid nog een milde recessie bij.

Er zit overigens voor Nederlandse pensioenspaarders nog wel een voordeel aan de hoge rente. Die zorgt ervoor dat de pensioenfondsen weer sneller de pensioenen kunnen verhogen. Dat deden ze dit jaar al een beetje en de verwachting is dat de pensioenen per januari opnieuw verhoogd zullen worden. Daarmee zal de achteruitgang in koopkracht echter waarschijnlijk niet worden ingehaald.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden