PlusExclusief

VS besluit tot diplomatieke boycot Spelen. De opmaat naar meer?

Gaan we terug naar een Koude Oorlog in de sport? Zover is het nog niet, maar met de oplopende spanning tussen China en de Verenigde Staten is alles mogelijk. En wat doet Nederland?

Gijs Moes
De Olympische ringen zijn verwerkt in een brug in de provincie Hebei, in China. Beeld REUTERS
De Olympische ringen zijn verwerkt in een brug in de provincie Hebei, in China.Beeld REUTERS

De Verenigde Staten zullen niet op hoog niveau aanwezig zijn bij de Olympische Winterspelen, die op 4 februari in Peking beginnen. Het gaat om politieke en diplomatieke vertegenwoordigers, de sporters mogen zelf een beslissing nemen.

Dat maakte het Witte Huis gisteren bekend, nadat nieuwszender CNN eerder al hintte op zo’n diplomatieke boycot.

Nu zetten diplomaten zelden toptijden neer op de schaats, op de ski’s of in de bobslee. Bovendien was nog helemaal niet duidelijk wie er zou gaan en of er wel iemand was uitgenodigd door de Chinezen.

Het prestigieuze evenement kan dus gewoon doorgaan, hooguit ontbreekt er een belangrijke Amerikaan bij de openingsceremonie. In 2008 kwam toenmalig president George W. Bush daarvoor naar de Olympische Spelen in Peking, dit jaar nam first lady Jill Biden de honneurs waar in Tokio.

‘Regelrechte provocatie’

Toch reageerde Peking eerder op de dag boos op de mogelijkheid dat Washington straks officieel verstek laat gaan. Wegblijven zou een ‘regelrechte politieke provocatie’ zijn, zei woordvoerder Zhao Lijian van het ministerie van buitenlandse zaken. Als het zover komt, zal China ‘stevige tegenmaatregelen’ nemen, zei hij, zonder uit te wijden.

Om op hetzelfde niveau terug te slaan, zal China geduld moeten hebben tot 2028. Dan zijn de Zomerspelen in Los Angeles, uitgerekend de stad waar de spelen in 1984 geboycot werden door de Sovjet-Unie en de bondgenoten van het toenmalige Oostblok.

Als meer landen zich aansluiten bij het Amerikaanse initiatief, dan komt er eerder al een gelegenheid voor een reactie: de Zomerspelen van 2024 in Parijs. Frankrijk laat zich – in principe – graag horen als het om de mensenrechten gaat, al wil het ook goede betrekkingen houden met China. Australië, dat een sterk verslechterde relatie heeft met Peking, gaf eerder al aan dat het ook een diplomatieke boycot van de komende winterspelen overweegt.

Miljoen mensen in kampen

En Nederland? Een motie van D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma haalde net geen meerderheid: coalitiepartijen D66, ChristenUnie en de linkse partijen zijn voor, maar VVD, CDA en de rechtse oppositie stemden tegen. Maar Sjoerdsma wil vandaag een nieuwe motie indienen. Mogelijk heeft het Amerikaanse besluit ook invloed op stemverhoudingen in de Tweede Kamer.

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken laat weten dat Nederland nog geen beslissing heeft genomen over een boycot, maar wel contact onderhoudt met andere landen.

De mensenrechten zijn de reden voor de betrokken landen om Peking mogelijk links te laten liggen. Dan gaat het vooral om het lot van de Oeigoeren, een onderdrukte bevolkingsgroep in de westelijke regio Xinjiang. Daar zitten naar schatting een miljoen mensen in kampen, die door China opleidingscentra worden genoemd.

Mensen die er gezeten hebben vertellen over mishandeling, marteling en vernedering. Verder spelen het Chinese optreden in Tibet en Hongkong en de dreiging in de richting van Taiwan mee.

Gaan sport en politiek samen?

De eeuwige vraag is of sport en politiek wel met elkaar verknoopt moeten worden, maar juist rond de Olympische Spelen lijkt die discussie wel beslecht. Dat is al zo sinds de editie van 1936 in Berlijn en anders wel sinds Los Angeles en Moskou, vier jaar eerder, toen de VS en het Oostblok elkaar boycotten.

Bovendien komen juist op dit moment sport en politiek in China zeer dicht bij elkaar, in de zaak van tennisster Peng Shuai. Haar lot is onduidelijk, sinds ze een maand geleden een belangrijke oud-politicus beschuldigde van seksueel misbruik. Peng is daarna nog wel gezien en gehoord, maar het is zeer de vraag of ze vrijuit kan spreken.

Nota bene IOC-voorzitter Thomas Bach sprak onlangs via een videoverbinding met Peng, wat hem op kritiek van de vrouwentennisbond WTA kwam te staan. Het waarschijnlijk geregisseerde praatje heeft geen einde gemaakt aan de zorgen omtrent Peng – laat staan aan de kritiek op het Chinese mensenrechtenbeleid.

Jumbomutsen gaan gewoon op

Een diplomatieke boycot, zeker als meerdere landen meedoen, stelt sporters voor een lastige keuze. Volhouden dat sport en politiek niks met elkaar te maken hebben? Toptennissers als Naomi Osaka, Serena Williams, Novak Djokovic en Roger Federer hebben zich al solidair verklaard met Peng. De Turks-Amerikaanse basketballer Enes Kanter uit zich al langere tijd zeer duidelijk over de Oeigoeren, Tibet, Hongkong en Taiwan.

Maar tennissers en basketballers gaan toch niet naar de Winterspelen. De vraag is wat de schaatsers, skiërs en biathleten doen, en ook sponsors zullen zich moeten beraden.

In Nederland gaan de Jumbomutsen gewoon op als de schaatsers straks hun rondjes rijden, maar veel Amerikaanse bedrijven zullen (ook uit commerciële overwegingen) twijfels hebben bij het Chinese sportfestijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden