PlusReportage

Vrouwen in conservatief Somaliland hollen naar hun vrijheid

Hannah Mukhtar (midden) en haar trainer bereiden zich voor op de 10 kilometer. Beeld Mustafa Saeed/The New York Times

In het conservatieve en traditionele Somaliland trekt een hardloopwedstrijd ieder jaar meer vrouwen. Een teken dat het leven voor hen in de hoorn van Afrika verandert. 

“Waarom blijven jullie niet gewoon thuis?” roept een boze toeschouwer naar twee jonge vrouwen die op de atletiekbaan in lange rokken, T-shirts met lange mouwen en sportleggings voorbij rennen. Het is warm, iets boven de 32 graden.

Ook andere mannen joelen de ongeveer zestig vrouwen uit die deelnamen aan de hardloopwedstrijd over 10 kilometer. Dit jaar lopen vooral mannen weer mee, zo’n 250 in totaal.

Niet alle toeschouwers zijn zo hatelijk tegen de vrouwen. “Rennen! Sneller dan die jongens met hun dunne beentjes!” moedigt een in een bruine djilbab gehulde vrouw de hardloopsters aan. Allemaal zijn ze gekleed volgens de islamitische tradities in deze regio, waarbij een vrouwelijk lichaam zo goed als volledig bedekt dient te zijn.

De 10 kilometerloop hoort bij een jaarlijks sportevenement met als hoogtepunt een marathon. Het werd twee jaar geleden voor het eerst gehouden om fondsen te werven voor onderwijs in Somaliland, dat zich in 1991 eenzijdig afscheidde van het door burgeroorlog verscheurde Somalië.

Een oase van rust

Somaliland heeft inmiddels een eigen parlement, munt en vlag. Maar internationale erkenning van de nieuwe staat met zo’n 3,5 miljoen inwoners in het noordwesten van Somalië bleef tot nu toe uit. Toch is het een oase van rust vergeleken met delen van Somalië, waar verschillende clans elkaar naar het leven staan en terreuraanslagen plegen. Somaliland zag kans toeristen te lokken, een in Afrika bekend literair festival te organiseren en zelfs multinationals als Coca-Cola over te halen tot investeringen.

Het jaarlijkse hardloopevenement moet op sportief, cultureel en commercieel gebied contacten bevorderen met de rest van de wereld.

Atleten uit zestien landen kwamen voor deze editie naar de hoofdstad Hargeisa. Elk jaar zitten daar steeds meer vrouwen uit Somaliland bij, hoewel die alleen meedoen aan de stadsloop over 10 kilometer. Een ontwikkeling die aangeeft hoe het leven voor vrouwen hier verandert, zij het langzaam.

Genderverhoudingen

Mannen maken in Somaliland nog bijna volledig de dienst uit in de regering, het zakenleven en de media. Werkloosheid is onder vrouwen in de regel twee keer zo hoog als onder mannen en vrouwen zijn bovendien slecht vertegenwoordigd op de hoogste onderwijsniveaus. Ook de weg naar het winnen van verkiezingen blijft nog bezaaid met obstakels.

Toch zijn er steeds vaker uitzonderingen: vrouwen worden arts, ondernemer of leraar of zetten zich in voor mensenrechten. Anderen storten zich op het hardlopen. Hanna Mukhtar is 17 en rent elke ochtend bij zonsopgang, meestal met een vriendin, in de buitenwijken. Daar zijn nauwelijks trottoirs, laat staan atletiekbanen. Maar ze hebben geen last van het verkeer in de drukke straten in de stad zelf, waar ezelwagens en SUV’s strijden om ruimte.

Hanna traint op land waar geiten en schapen doelloos dwalen en waar je in de verte de minaretten van de stad kunt zien en in tal van kleuren geschilderde golfplatendaken. Hier hebben de meisjes geen last van boze blikken en nare opmerkingen van mannen.

“Als ik ren, voel ik me sterk en vrij,” zegt het meisje dat al twee keer eerste werd op de 10 kilometer.

Bestraffend toegesproken

Hargeisa telt inmiddels een miljoen inwoners. De stad is met winkelcentra, flatgebouwen en hotels de laatste paar jaar flink gegroeid. Overal zie je nu restaurants, met specialiteiten als kamelen­biefstuk en zoete romige thee. In culturele centra dansen bezoekers op livemuziek. De binnenstad bruist van de activiteiten, met handelaren die specerijen en wierook verkopen naast winkels met Chinees textiel. Geldwisselaars zitten met dikke stapels bankbiljetten onder reclameborden met advertenties van telefoonproviders.

Ook psychologe Asma Dhamac rent graag in alle vroegte, wanneer het nog redelijk koel is, met vriendinnen door de verre buitenwijken. Maar zelfs daar, te midden van de acacia’s en op nagenoeg verlaten wegen, worden ze soms bestraffend toegesproken. Dhamac, die ook actief is in de geestelijke gezondheidszorg: “Ze roepen dat vrouwen niet mogen hardlopen en geen broek mogen dragen. Anders zouden we onvruchtbaar worden.” Vorig jaar deed ze mee aan de loop over 10 kilometer.

Beeld Laura van der Bijl

Vrouwen in Somaliland wekken niet de indruk dat ze zich veel aantrekken van die vervelende commentaren. In 2018, het eerste jaar dat het sportevenement werd gehouden, liepen slechts 13 vrouwen mee op de 10 kilometer, van wie vijf uit Somaliland. Dit jaar waren het er 55, op 63 vrouwelijke deelnemers.

Dat zegt volgens voormalig minister van Buitenlandse Zaken Edna Adan veel over de ontwikkelingen in het land. Ze is 82, deed vroeger aan hardlopen en strijdt sinds jaar en dag tegen vrouwenbesnijdenis. Volgens Adan, die een gerespecteerde kraamkliniek oprichtte, is het belangrijk vrouwen uit Somaliland ervan te overtuigen dat zij als lopers ‘niet onder hoeven te doen voor vrouwen uit andere landen’. Adan: “Als ze maar genoeg trainen. De hardloopwedstrijden moeten meisjes en vrouwen overtuigen dat hun sekse of nationaliteit hun succes niet in de weg hoeft te staan.”

Juichende oma’s en joelende jongens

Het lijkt alsof vrouwen tijdens de 10 kilometer van dit jaar steun bij elkaar zoeken. Op de sintelbanen en het gras in het stadion van Hargeisa is het een gedrang van jewelste. Na het startsein om half acht ’s ochtends rennen de deelnemers buiten het stadion de wirwar van straten en ­stegen in, waar de theehuizen en kiosken net hun deuren openen.

Overal op het relatief vlakke parcours rennen vrouwen in paren. Soms trekt de een de ander aan de hand voort, haar aanmoedigend door te gaan. Zelfs als sommigen al na een paar kilometer stoppen met rennen en proberen lopend de finish te halen.

In Hargeisa kunnen vrouwen ook terecht bij het Lions Women’s Football Initiative, een informele vereniging met trainingen in hard­lopen, zelfverdediging en fitness. Experts adviseren er over gezonde voeding.

Al een paar maanden na de oprichting in 2016 hadden tientallen jonge vrouwen zich aangemeld. Vooral de eigen atletiekbaan is populair, zeker met de nadering van het jaarlijkse hardloopevenement. Ook de oprichters van het Football Initiative, Asma Saed en Savannah Simons, trainen er voor de marathon.

Gezond lichaam en gezonde geest

Zowel grootmoeders als kleine kinderen komen elke week kijken naar de trainingen van de tieners, net als de jongens die aanvankelijk op de muren rond het sportcomplex klommen om naar de meisjes te staren of ze uit te joelen. Inmiddels doen ze dat volgens de Britse Simons al lang niet meer.

“Langzaamaan wordt het normaal in ons land een meisje te zien hardlopen.”

In Hargeisa zijn de laatste twee jaar meer sportfaciliteiten voor meisjes geopend, bijvoorbeeld om te zwemmen, yogaën, basketbal of taekwondo te beoefenen. Volgens voetbalcoach Marwa Mawliid van het Ubah Inspire and Fitness Center doen veel jonge vrouwen bovendien in groepsverband aan fitness. Voor ze naar hun werk gaan, of na een dag studeren aan de universiteit. Mawliid: “Toen we hiermee in 2017 begonnen, verklaarden mensen ons voor gek. Ze vroegen of we soms mannen waren, waarom we zo graag wilden hardlopen en fit zijn. Veel mensen zien niet het verband tussen een gezond lichaam en een gezonde geest.”

Het kan nog lang duren voordat alle inwoners van Somaliland het normaal vinden dat vrouwen aan sport doen. Maar hardloopster Hanna Mukhtar is niet van plan te wachten tot die culturele omslag is voltooid. Volgend jaar, heeft ze zich voorgenomen, wordt zij de eerste vrouw in Somaliland die niet alleen deelneemt aan de marathon, maar ook de finish haalt. Haar ambities gaan verder: “Ik wil uitkomen voor mijn land, bij wedstrijden overal ter wereld.”

Geen erkenning 

29 jaar nadat de Somali National Movement Somaliland zich onafhankelijk heeft verklaard van Somalië, erkent nog geen enkel land of organisatie dat. De reden is een verdrag dat alle Afrikaanse landen in 1963 ondertekenden, waar in staat dat de toen geldende grenzen nooit meer zouden veranderen. Zuid-Soedan wist daar in 2011 omheen te werken en werd een onafhankelijke staat.

© The New York Times
Vertaling René ter Steege

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden