PlusAnalyse

Vredesdeal over Nagorno-Karabach, maar van echte vrede is geen sprake

Opeens was hij er: een nieuwe deal tussen Armenië en Azerbeidzjan om het geweld in de betwiste regio Nagorno-Karabach te stoppen. Houdt die deze keer wel stand?

De arrestatie van een demonstrant, woensdag in de Armeense hoofdstad Jerevan.Beeld Karen MINASYAN / AFP

Vrijwel vanuit het niets lag er maandagavond een deal op tafel over Nagorno-Karabach. In het document komen de leiders van Armenië, Azerbeidzjan en Rusland verregaande afspraken overeen die een einde moeten maken aan de bloedige strijd over de betwiste regio op de Kaukasus, die zes weken geleden oplaaide.

De regio wordt internationaal erkend als Azerbeidzjaans grondgebied, maar staat in werkelijkheid al bijna dertig jaar onder controle van etnische Armeniërs. In oktober mislukten drie eerdere pogingen tot een staakt-het-vuren jammerlijk. Hoe duurzaam is de nieuwste versie en waarom komt die juist nu?

Ongunstig voor Armenië

Wat direct opvalt aan het akkoord is dat het met name voor Armenië ongunstig uitpakt. Zo behoudt Azerbeidzjan alle gebieden, zowel in Nagorno-Karabach als daarbuiten, die het sinds het uitbreken van de onlusten op 27 september wist te veroveren. Daarnaast moet Armenië zich uit alle Azerbeidzjaanse gebieden buiten Nagorno-Karabach terugtrekken die het sinds de wapenstilstand van 1994 militair bezet.

Om de nieuwe status quo in de regio te handhaven strijken bovendien bijna tweeduizend Russische vredestroepen neer, die de stilgevallen frontlinie gaan bewaken. Ook houden zij toezicht op de aanleg van een veiligheidscorridor die Armenië verbindt met het gedeelte van Nagorno-Karabach dat nog wel onder controle staat van etnische Armeniërs. Tot slot komt er een weg over Armeens grondgebied die Azerbeidzjan verbindt met de autonome exclave Nachitsjevan die tussen Armenië, Iran en Turkije ligt ingeklemd.

Dat na de bekendmaking van de deal onlusten uitbraken in de Armeense hoofdstad Jerevan, is kortom niet zo verwonderlijk. Het document heeft op het eerste gezicht meer weg van een capitulatie dan een wapenstilstand of vredesdeal. De Armeense premier Nikol Pasjinian omschreef het akkoord dan ook als ‘onbeschrijflijk pijnlijk voor mij en voor ons volk.’

Dat hij desalniettemin zijn handtekening eronder zette, is ook begrijpelijk. Sinds het geweld in de regio losbarstte, heeft Armenië geen schijn van kans gehad tegen het Azerbeidzjaanse leger. Bakoe heeft een veel breder defensiebudget en beschikt over een groter leger met modernere wapens. Daardoor boekten de Azerbeidzjaanse strijdkrachten zege na zege en heroverden ze in rap tempo grote delen van het bezette gebied buiten Nagorno-Karabach en in de enclave zelf. Langer doorvechten zou voor Armenië vrijwel zeker neerkomen op meer nederlagen of zelfs verlies van de hele regio.

Die zwakke Armeense positie werpt tegelijkertijd de vraag op waarom Azerbeidzjan akkoord ging met de deal. Bakoe had er net zo goed voor kunnen kiezen de triomftocht door te zetten en heel Nagorno-Karabach en de betwiste gebieden daarbuiten te veroveren.

Dat het daarvoor niet koos, heeft vermoedelijk met het aantal slachtoffers te maken. Onlangs stelde president Poetin dat het totaal aantal doden aan weerszijden van het conflict rond de 5000 ligt. Hoewel Bakoe geen officiële cijfers naar buiten brengt over de verliezen van het eigen leger, stierven er vermoedelijk al genoeg Azeri’s in het harnas.

Te veel slachtoffers

Langer doorvechten zou automatisch meer slachtoffers betekenen, en lijkkisten met militairen erin zijn over het algemeen niet goed voor politieke reputaties. Overwinningen op aartsvijanden daarentegen wel. Niet voor niets betitelde de Azerbeidzjaanse president Alijev het akkoord als de ‘capitulatie’ van Armenië. Daarbij veroverde het Azerbeidzjaanse leger dit weekend de plaats Sjoesja in Nagorno-Karabach. Sjoesja is van grote symbolische waarde omdat het de tweede stad van de regio is, en omdat het van oudsher geldt als het belangrijkste Azerbeidzjaanse culturele centrum van de regio.

Of de deal ook op de lange termijn standhoudt, valt echter nog te bezien. Want als een militaire opmars zo makkelijk gaat, waarom dan later niet nog eens proberen? Het voorlopige antwoord op die vraag kwam woensdag in de regio aan in de vorm van tien militaire vliegtuigen met aan boord de eerste Russische vredestroepen. Vooralsnog blijven zij minimaal vijf jaar, waardoor de kans op een nieuwe escalatie een stuk kleiner is.

Van echte vrede is hoe dan ook nog geen sprake. Voor Armenië is de deal simpelweg te vernederend en zijn de verliezen te groot om er een permanent vredesakkoord aan te verbinden.

Nadat de leiders in Jerevan hun wonden hebben gelikt, zal ook een gevoel van wraak de kop opsteken, zoals dat woensdag al gebeurde in de straten van de hoofdstad. Het huidige akkoord lijkt daarom bovenal een nieuw staakt-het-vuren vermomd als vredesdeal voor de lange termijn.

Op de grond is dat voor de bevolking van Nagorno-Karabach een groot geschenk, maar op de lange termijn zal er meer moeten gebeuren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden