Plus Achtergrond

VN pleit voor ander eetpatroon (maar noemt het lapje vlees niet)

Ons eetpatroon moet veranderen om de klimaatverandering in toom te houden. Dat staat in een nieuw klimaatrapport van de Verenigde Naties. Zonder ingrijpen dreigt een wereldwijde voedselcrisis na 2050.

Massale boskap in Indonesië voor palmolieplantages. Beeld EPA

Het staat er niet letterlijk, want in veel landen ligt bemoeienis met het lapje vlees op het bord te gevoelig. Maar het rapport roept wél expliciet op tot grote veranderingen in onze eetgewoonten en de manier waarop voedsel wordt verbouwd. 

Het IPCC, het klimaatpanel van de VN, pleit voor een radicale en wereldwijde omslag in het gebruik van land. Die is niet alleen nodig om klimaatverandering tegen te gaan en de snel achteruitgaande biodiversiteit te beschermen, maar ook om de menselijke voedselvoorziening veilig te stellen. Anders dreigt tussen 2050 en 2100 een wereldwijde voedselcrisis.

“We kunnen heel veel bereiken door minder dierlijk voedsel te eten en minder voedsel te verspillen,” zegt Bart Strengers, lid van de delegatie die donderdag in Genève namens Nederland akkoord ging met het rapport. Sinds 1961 is de consumptie van vlees per persoon meer dan verdubbeld. Tussen 2010 en 2016 werd maar liefst 25 tot 30 procent van de voedselproductie verspild. “In Nederland hebben we een landbouwsector die veel vlees exporteert en waar dus veel veevoer in omgaat. Dat hangt samen met veel landgebruik en uitstoot van broeikasgassen,” zegt Strengers. “We moeten ons afvragen of dat op de lange termijn houdbaar is.”

Meer bomen

Want op land waar maïs voor veevoer wordt verbouwd, kunnen geen bloemkolen groeien of andere gewassen die wij consumeren. Als koeien gras of maïs verteren, komt bovendien methaan vrij: een broeikasgas dat vele malen sterker is dan CO2. Wereldwijd worden veel bossen gekapt om grond vrij te maken voor landbouw, terwijl meer bomen juist hard nodig zijn om CO2 uit de lucht te halen. Om klimaatverandering tegen te gaan worden steeds meer biobrandstoffen verbouwd. Maar dat gaat weer ten koste van grond die kan worden gebruikt om voedsel te telen.

Land kan dus zowel een bron zijn van CO2-uitstoot als een plek om broeikasgassen op te slaan. Door het landgebruik op aarde beter te managen kan verdere klimaatverandering volgens het IPCC deels worden tegengehouden.

Landbouw, bosbouw en ander menselijk landgebruik was tussen 2007 en 2016 verantwoordelijk voor 23 procent van de door mensen veroorzaakte CO2-emissies. Als je alle activiteiten in ons voedselsysteem meetelt, gaat het zelfs om 37 procent.

Boven land is de aarde sinds het pre-industriële tijdperk gemiddeld twee keer zo veel opgewarmd als boven zee. Dat veroorzaakt meer hittegolven, droogtes en stortbuien, maar ook landdegradatie en verwoestijning. Uitgedroogde grond waar niks meer groeit, houdt minder CO2 vast. Extremere weersomstandigheden leiden bovendien tot meer mislukte oogsten, met hogere voedselprijzen en risico op hongersnoden tot gevolg.

Het rapport maakt duidelijk waar we de oplossingen moeten zoeken, zegt Strengers. “Wereldwijd kan nog heel veel winst worden geboekt met efficiëntere voedselproductie. De opbrengst per hectare kan in veel landen nog ver omhoog. Dat moet wel gebeuren op een manier die de grond spaart of zelfs verbetert, zodat koolstof in de bodem blijft – dus zonder veel water of kunstmest. Daarnaast kunnen we heel veel bereiken door ontbossing tegen te gaan, herbebossing en de overstap op bio-energie, in combinatie met afvang van CO2.”

De onderhandelingen over de conclusies van het rapport verliepen moeizaam, maar uiteindelijk keurden ook de landen met een weinig klimaatbewust bewind ze goed, zoals de VS, Saoedi-Arabië en Brazilië.

Opvallend: in het rapport wordt niet gerept over de Amazone. Dat gebied staat toch bekend als de ‘longen van de wereld’. De Braziliaanse president Bolsonaro heeft vlak na zijn aantreden beschermde delen van het regenwoud vrijgegeven voor land- en mijnbouw.

Natuurvriendelijk

Volgens minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) onderstreept het rapport nogmaals dat het belangrijk is actie te ondernemen tegen klimaatverandering. “Zoals Nederland nu onder andere doet met de uitvoering van het in juni gesloten Klimaatakkoord.” Hij wil nog niet ingaan op controversiële aanbevelingen als het verminderen van de veeteelt. Dat doet het kabinet in september, als ook het volgende IPCC-rapport over de oceanen af is.

Het Wereld Natuur Fonds (WNF) onderschrijft de conclusies. “Ons huidige voedselsysteem vormt de grootste bedreiging voor natuur wereldwijd. Door een omslag naar natuurvriendelijke landbouw, het consumeren van meer plantaardig voedsel in plaats van vlees en zuivel en het tegengaan van voedselverspilling, kunnen we een grote bijdrage leveren aan het oplossen van de wereldwijde klimaatcrisis.”

“Dit rapport bewijst eens te meer dat er geen tijd te verliezen is,” zegt Bas Eickhout, klimaatwoordvoerder van de Groenen in het Europees parlement. Hij dringt aan op een stop op illegale houtkap en bescherming van bossen en land om de voedselveiligheid zeker te stellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden