PlusAchtergrond

Vluchtelingen in Griekenland opgesloten in geheime gevangenissen

Dankzij een nieuwe wet mag Griekenland vluchtelingen terug naar Turkije of elders sturen. Uit onderzoek van The New York Times blijkt echter dat alvorens dat gebeurt, vluchtelingen worden opgesloten in geheime gevangenissen. Of erger.

Achter tal van materialen zoeken vluchtelingen dekking voor waterkanonnen.Beeld AFP

Griekenland sluit migranten op in een geheime locatie bij de Turkse grens en stuurt ze vervolgens terug zonder dat ze asiel mogen aan­vragen. Daarmee worden de meest elementaire rechten van vluchtelingen geschonden, zo blijkt uit onderzoek van The New York Times. Vluchtelingen zeggen ook nog eens te zijn mishandeld en beroofd voordat ze werden uitge­wezen.

De harde Griekse aanpak is het grimmigste voorbeeld van de manier waarop Europa probeert een herhaling te voorkomen van de vluchtelingencrisis in 2015. Toen was het voor meer dan 850.000 illegalen nog relatief gemakkelijk om via Griekenland landen elders in Europa te bereiken. Met politieke onrust die overal op het continent extreemrechtse organisaties en partijen in de kaart speelde, als gevolg.

Sociale spanning op de eilanden

Als de duizenden vluchtelingen die nu in beweging zijn er ook weer in slagen Griekenland te bereiken, vreest Athene dat het nog jaren met ze zit opgescheept. De steun van andere lidstaten van de Europese Unie blijft voornamelijk beperkt tot mooie woorden, terwijl de sociale spanningen tussen vluchtelingen en Grieken verergeren en de Griekse economie verder uitrafelt. Op verschillende eilanden leven vluchtelingen vaak in erbarmelijke omstandigheden.

De Griekse regering verdedigt zich tegen de kritiek en zegt slechts te reageren op de provocaties van Turkije, dat eind vorige maand duizenden vluchtelingen overbracht naar de grens met Griekenland. De Turken hebben deze mensen volgens Athene bovendien herhaaldelijk aangespoord om hekken aan de grens te bestormen en neer te halen.

Griekenland ontkent de Turkse beschuldigingen dat ten minste drie vluchtelingen zijn doodgeschoten toen ze de afgelopen dagen trachtten de grens over te steken. Een officiële woordvoerder in Athene gaf echter geen commentaar op de ontdekking van het geheime detentiecentrum in het noordoosten van Griekenland, dat onder meer te zien is geweest op satellietbeelden.

Op 28 februari begon Turkije vluchtelingen in bussen naar de Griekse grens te brengen. Somar al-Hoessein, een Syrische Koerd, was een van hen. In Turkije leven al meer vluchtelingen dan waar ook ter wereld, meer dan 4 miljoen, voornamelijk Syriërs. Ankara vreest dat de opnieuw opgelaaide strijd in de Syrische provincie Idlib, waar het de rebellen steunt tegen het Assad-regime, zal leiden tot de komst van nog eens een miljoen mensen. Om de druk te verlichten, en om Europa te dwingen meer te doen om te helpen, gebruikt Turkije vluchtelingen als Somar al-Hoessein als pionnen of wapens.

Al-Hoessein, student computerwetenschappen, kwam op de avond van 28 februari aan bij de rivier de Evros, die het westen van Turkije scheidt van het oosten van Griekenland. Hij bracht de nacht door in de regen. Vroeg in de ochtend stak hij met andere vluchtelingen in een rubberbootje over naar de Griekse oever.

Een uur later was zijn reis alweer voorbij, vertelt hij. Griekse grenswachten hadden hem en zijn metgezellen opgepakt en overgebracht naar een detentiecentrum in de buurt. Met behulp van zijn mobiele telefoon stelde Somar vast dat hij zich bevond op enkele honderden meters ten oosten van het grensdorp Poros. Het complex waar ze waren achtergelaten, op enige afstand van een landweggetje, bestond grotendeels uit drie loodsen met rode daken.

Honderden andere gearresteerde vluchtelingen wachtten buiten. Al-Hoessein werd naar binnen gebracht en met tientallen anderen opgesloten in een donker vertrek. Zijn telefoon werd afgepakt en niemand reageerde op zijn verzoeken asiel aan te mogen vragen of te spreken met vertegenwoordigers van de Verenigde Naties in Griekenland. Al-Hoessein: “De Griekse bewakers behandelden ons als beesten.”

Na een nacht zonder eten en drinken werden hij en zijn lotgenoten teruggebracht naar de rivier, waar Griekse politieagenten hen overzetten naar de Turkse kant. De politie hield niet veel later verslaggevers van The New York Times tegen die het detentiecentrum wilden bezoeken. Een voormalige Griekse functionaris bevestigt dat het gebouw officieel niet mag dienen om mensen vast te zetten. Volgens deze bron wordt het ‘informeel’ gebruikt. Dat wil zeggen: voor opvang wanneer vluchtelingen, zoals nu, massaal de grens oversteken.

Mohammed Yaarub

Officieel staat nog niet vast hoe de 22-jarige Syriër Mohammed Yaarub hier vlakbij om het ­leven kwam. Volgens Turkije schoten Griekse agenten hem dood toen hij vorige week de landgrens wilde oversteken. Athene spreekt van ‘fake news’. Onderzoek van The New York Times wijst uit dat hij op 2 maart wel degelijk werd doodgeschoten op de westelijke oever van de Evros. Mohammed had in Turkije volgens zijn vriend Ali Kamal vijf jaar in een schoenfabriek gewerkt. Hij en Mohammed staken op 1 maart ’s nachts de rivier over en wachtten met anderen tot het licht werd. Vreemd genoeg waren ze nog steeds op Turks grondgebied, de grens verloopt hier soms erg grillig.

Kamal zag zijn vriend de volgende morgen om half acht voor het laatst, toen de groep op weg ging naar de grens en ze elkaar uit het oog verloren. Al snel hielden Griekse agenten hen volgens een andere Syriër in het gezelschap tegen Hij zag kans daar filmopnamen van te maken. Daarin is te zien hoe Yaarub een wit overhemd omhoog houdt, bedoeld als signaal aan de Grieken. “Ik heb niets kwaads in de zin.” Kort daarop werd hij doodgeschoten.

De getuige heeft het exacte moment niet vastgelegd. Wel staat op beeld hoe Yaarubs stoffelijk overschot naar de rivier werd gesleept. Later zeiden verscheidene mannen uit de groep dat een Griekse agent Yaarub had gedood. Op basis van dataonderzoek en een analyse van de stand van de zon stelde deze krant vast dat hij rond half negen moet zijn gedood, bevindingen die later zijn bevestigd door experts van Forensic Architecture, een in Londen gevestigde ngo die geweld door overheden onderzoekt.

Uit video-opnamen blijkt dat andere vluchtelingen ongeveer vijf minuten nodig hadden om Yaarubs lichaam naar de overkant van de rivier te brengen, waar een auto klaarstond. Een Turkse ambulance bracht het stoffelijk overschot even later naar een ziekenhuis.

Diezelfde dag schoten Griekse politiemensen bij een reeks incidenten in de omgeving van de grens met geweren op nog meer vluchtelingen. Soms ook met scherp.

De regering in Athene noemt het harde optreden ‘een proportionele reactie op een asymmetrische en hybride aanval door een vreemde mogendheid’.

Volgens de zegsman is ook de deportatie van vluchtelingen legaal, want vastgelegd in een presidentieel decreet van 3 maart, dat ook hun recht op het aanvragen van asiel met een maand opschort.

Hij benadrukt dat de Turkse politie zich niet beperkte tot het per bus vervoeren van vluchtelingen naar de grens. Turkse agenten schoten volgens hem ook traangasgranaten af in de richting van de Griekse veiligheidstroepen. De Turken zouden bovendien niets hebben gedaan toen vluchtelingen een deel van het grenshek vernielden.

Europese wetten

Voor berichten over geweld tegen vluchtelingen en hun clandestiene detentie in de openbaarheid kwamen, oogstte Griekenland nog lof van EU-leiders die de grensstreek op 3 maart bezochten. Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad: “We willen onze steun betuigen aan wat uw veiligheidsdiensten de afgelopen dagen hebben gedaan.”

Maar volgens François Crépeau, voormalig VN-rapporteur voor vluchtelingenrechten, ‘schendt Griekenland hier de wetten van de Europese Unie’.

De Europese Commissie, de belangrijkste instantie van de EU, liet deze krant weten ‘niet in een positie te zijn om uw bevindingen te bevestigen of te ontkennen’.

Beeld MAPS4NEWS, LvdB/Het Parool

© The New York Times
Vertaling René ter Steege 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden