Plus Achtergrond

Verwoestende branden Syrië en Irak vreten graanoogst op

Het ene na het andere graanveld gaat in rook op door verwoestende branden in Syrië en Irak. Bewijzen van brandstichting ontbreken, maar de getroffen boeren wijzen wraakzuchtige verslagen IS-strijders aan als de schuldigen. 

Verwoeste akkers zijn overal in de grensregio van Syrië, Irak en Turkije, zoals hier bij het dorp Al-Qahtaniyah. Beeld AFP

“Wie dit heeft gedaan? Ik zou niemand durven beschuldigen,” zegt Salah Muhammed Rahabi. Hij kijkt naar zijn zwartgeblakerde graanveld. De akker aan de rand van het dorpje Tal Berham is een dag eerder in vlammen op gegaan, terwijl hij op het punt stond om te oogsten. “Er kwam wel brandweer en we gebruikten watertanks.” Dat kon niet voorkomen dat alles platbrandde.

Rahabi’s akker is de zoveelste verloren oogst in Noord-Syrië in de afgelopen maanden. Miljoenen vierkante meters gewassen zijn sinds mei verbrand. Wie rondrijdt in de regio ziet steeds weer verwoeste velden of rookpluimen van nieuwe branden. Soms blijft de schade niet beperkt tot het graan, maar worden ook dorpen bedreigd.

Bij aankomst in het dorpje Mousa Kora heerst grote paniek: een paar huizen staan in brand. Iemand probeert met een bulldozer het vuur tot staan te brengen door de brandende huizen plat te rijden, anderen werpen wallen van zand op. Er ontstaat een fikse ruzie tussen een paar mannen over welk huis moet worden beschermd. Een toekijkende vrouw: “We hopen dat de internationale gemeenschap ons komt helpen met blusvliegtuigen.”

Economische oorlog

Samar Husein, minister van economie en landbouw in het Koerdische regiobestuur, erkent dat de branden een groot probleem zijn voor haar zwaar getroffen regio Jazira. “Het is vreselijk wat er gebeurt. De mensen die getroffen worden zijn vaak arme families die afhankelijk zijn van de oogst.”

Net als veel anderen denkt zij dat cellen van Islamitische Staat de branden veroorzaken: “Omdat ze de oorlog van ons hebben verloren, proberen ze het nu met een economische oorlog.” Voor die theorie pleit dat de terreurbeweging het in brand steken van graanvelden heeft aangemoedigd. Na de val van het kalifaat moeten overgebleven IS-strijders het hebben van guerrilla: liquidaties, bermbommen, ontwrichtend vandalisme. Deze guerrilla is wraak tegen mensen die het laatste stukje kalifaat een paar maanden geleden hebben ontmanteld. Ook zou IS zo het nieuwe, door Koerden geleide bestuur in het gebied dwars willen zitten.

Rahabi, de man die in Tal Berham naar zijn verbrande veld kijkt, is geen Koerd. Net als de meeste IS’strijders is hij een Arabier. “Mijn familie komt oorspronkelijk uit Raqqa, maar we wonen al veertig jaar hier,” zegt hij.

Verschillende Syrische regeringen hebben geprobeerd dit Koerdisch gebied zoveel mogelijk te Arabiseren. Dat is maar gedeeltelijk gelukt. Aan Salehs antwoorden is te merken dat hij bij een verguisde minderheid hoort die voorzichtig moet zijn met het uiten van beschuldigingen.

Minister Husein sluit ook andere theorieën niet uit over wie er achter de mysterieuze branden zit. In Noordoost-Syrië worden naast IS ook de nationale regering van Bashar al-Assad en de Turken als mogelijke daders genoemd. Die zouden niet zitten te wachten op een economisch sterk Koerdisch Syrië. Voor het regime in Damascus geldt als extra motief dat de Koerden de verkoop van graan aan de Syrische nationale overheid hebben stopgezet.

Los van al deze theorieën is er geen enkel bewijs gevonden van daders of opdrachtgevers.

Aan het andere einde van het kilometerslange platgebrande veld van boer Rahabi runt Suleiman Youssef Hassan de buurtsuper van een Koerdisch dorpje. Het gebouwtje heeft de brand maar net overleefd; tot tien meter voor zijn winkel is het graan verbrand. Een kleine stofhoos zuigt zwartgeblakerde grond op. “We zagen de vlammen naderen vanaf de Arabische dorpen. Het ging heel snel.”

Tuinslang

Er staat veel wind en alles is kurkdroog in de zomerhitte. De temperatuur ligt overdag rond de 40 graden. Hassan laat een video zien waarop hij met een tuinslang vanuit zijn winkel de vlammen probeert te doven. Hij is ook eigenaar van een deel van de velden die in vlammen op zijn gegaan. “Ik ben er negentig procent zeker van dat de branden zijn aangestoken, door Arabieren. We hebben vroeger hier weleens brand gezien die ontstond door de hitte, maar dit ging anders.”

Hij gelooft dat veel Arabieren nog steeds IS-aanhanger zijn, maar niet meer durven vechten tegen de Koerdische milities of de Amerikaanse troepen die hier ook nog rondrijden. Dus verzetten ze zich door brand te stichten, denkt hij, met grote economische gevolgen.

Maar die Arabieren dan, van wie het land ook verloren is gegaan? “We wonen hier in een stuk van dertig kilometer met alleen maar Koerden en dan nog twee Arabische dorpen. Dat die ook getroffen zijn, is gewoon bijkomende schade.” Contact heeft Hassan wel met de Arabische dorpjes, maar niet hierover. “Het is lastig om iemand te beschuldigen als je het niet zeker weet. Het kunnen ook IS-sympathisanten zijn uit andere plaatsen die hier de boel aansteken.”

De winkelier weet niet goed wat nu te doen. Hij heeft nog wat velden die intact zijn. “Nu snel alles oogsten kan niet, want we hebben niet genoeg apparatuur.” Tot die machines beschikbaar zijn, lopen de dorpsbewoners om de beurt ’s nachts wacht. In de hoop er bij een volgende aanstormende brand wel op tijd bij te zijn.

Vuurzee treft ook massagraven in yezidigebied

Ook Irak is opgeschrikt door branden die landbouwgrond verwoesten. Zo’n 15.000 hectare land, en tonnen graan zijn in vlammen opgegaan. Zwaar getroffen is de noordwestelijke provincie Sinjar, waar zeker 3000 hectare land en duizend huizen verloren zijn gegaan.

Bij het bestrijden van de branden zijn al vier doden gevallen, onder wie een yezidi die uit Nederland was gekomen om te helpen blussen.

Sinjar was in 2014 het toneel van de ontvoering door IS van meer dan zesduizend yezidivrouwen en -kinderen en van de moord op duizenden anderen. Van de circa half miljoen gevluchte yezidi’s zijn er vanwege een gebrek aan veiligheid hooguit 80.000 teruggekeerd. Dat zijn vooral boeren, voor wie de gewassen de enige bron van inkomsten vormen.

De branden hebben twee massagraven beschadigd, aldus de organisatie van yezidi’s, Yazda. In Sinjar zijn tot nu toe zeventig massagraven ontdekt, waarvan een aantal dicht aan de oppervlakte ligt. Hoewel de provincie al ruim twee jaar bevrijd is van IS, is pas onlangs begonnen met het onderzoeken van de graven. VN-organisatie Unitad stelt met geld uit Nederland gerechtelijke bewijzen veilig, terwijl de Internationale Commissie voor Vermiste Personen gegevens verzamelt om de identiteit van de slachtoffers vast te stellen.

Yezidi’s hechten groot belang aan het onderzoek, om zo zekerheid te krijgen over het lot van hun vermisten. Nobelprijswinnares Nadia Murad heeft de Iraakse en Koerdische autoriteiten, die beide de controle over Sinjar opeisen, opgeroepen meer te doen om de massagraven en de oogsten te beschermen. Nabij de hoofdstad Sinjar vormden lokale yezidi’s deze week ploegen om te voorkomen dat een brand een groot graf zou bereiken.

Over de oorzaken van de branden is veel discussie. IS heeft ze opgeëist als een instrument om ongelovigen en afvalligen te straffen. Ook conflicten tussen stammen zouden tot brandstichting hebben geleid. In Sinjar worden verder de slechte staat van de elektriciteitsleidingen als mogelijke oorzaak genoemd, naast door hitte spontaan ontplofte IS-mijnen.

Bijkomend probleem is dat boeren na de oogst hun graan niet kwijt kunnen omdat bij de strijd tegen IS silo’s zijn beschadigd. Ze moeten nu wachten op gezamenlijk vervoer naar elders, maar Irak heeft onvoldoende opslagruimte voor de recordoogst die het resultaat is van een ongekend nat voorjaar.

De regering in Bagdad zegt dat de branden geen groot probleem vormen, omdat Irak voor het eerst in jaren weer voldoende graan heeft geproduceerd voor de eigen consumptie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden