PlusAchtergrond

Vervalt Afghanistan in chaos na het vertrek van de Navo?

De Amerikanen en hun bondgenoten vertrekken na twintig jaar uit Afghanistan. Maar wat betekent dat voor de toekomst van het land?

Joe Biden maakt officieel bekend dat de VS Afghanistan verlaat. Beeld Getty Images
Joe Biden maakt officieel bekend dat de VS Afghanistan verlaat.Beeld Getty Images

Zonder aanwezigheid van Amerikaanse militairen of hun Navo-bondgenoten is de toekomst van Afghanistan aan de Afghanen zelf. Dat biedt kansen, maar ook grote risico’s op het oplaaien van conflicten en onderdrukking van bevolkingsgroepen. De radicaalislamitische strijders van de Taliban hebben straks geen tegenstand meer van buitenlandse militairen. En zij hoeven zich aan geen enkele voorwaarde te houden, de Amerikanen gaan toch wel weg.

Afghanistan kan na de terugtrekking twee kanten op: stabiliteit, met onvermijdelijk een grote rol voor de Taliban, of een bloedig nieuw conflict. Volgens Tamim Asey, voorzitter van het Instituut voor oorlog- en vredestudies in Kaboel, kan de nieuwe onzekerheid in het beste geval een prikkel zijn voor de Afghaanse partijen om tot een akkoord te komen. Maar als dat niet lukt, dreigt ‘een bloedige burgeroorlog in Syrische stijl’, zegt hij tegen de BBC. In de afgelopen achttien jaar sneuvelden tienduizenden militairen en vielen nog eens tienduizenden burgerslachtoffers.

Sombere scenario’s

Andere analisten zijn nog somberder. Zij vrezen dat de combinatie waar de Amerikanen voor hebben gekozen, een vertrek met een harde datum maar zonder voorwaarden, de Taliban in de kaart speelt. De strijders kunnen nu rustig afwachten en daarna inzetten op verdere machtsuitbreiding, zonder buitenlandse inmenging. “Ik wou dat president Biden als voorwaarde had gesteld dat alle partijen niemand zouden doden tussen mei en september,” zegt Orzala Nemat, directeur van de Afghaanse denktank Areu.

Maar helemaal zonder buitenlandse inmenging zal Afghanistan ook straks niet zijn. Amerikaanse geheime diensten zullen operaties blijven uitvoeren, verwachten analisten. En ook China, Rusland, Pakistan en Iran zullen onder de radar een rol blijven spelen op het Afghaanse strijdtoneel.

Het is de vraag of de Taliban veel inzet zullen tonen aan de onderhandelingstafel. Op 24 april staat er in Istanboel nieuw overleg op de agenda, onder leiding van Turkije, Qatar en de Verenigde Naties. Maar de verwachting is dat de strijders zich stug zullen opstellen, met als argument dat de Amerikanen zich niet aan de afspraken houden: die hadden onder president Trump immers toegezegd dat ze al op 1 mei weg zouden zijn.

Krijgsheren

Intussen dreigen de gevechten op te laaien, zoals vaak gebeurt in het voorjaar. De regering onder leiding van president Ashraf Ghani kan nauwelijks tegen de Taliban op, dat lukt alleen met hulp van krijgsheren in de verschillende regio’s. Die zijn niet populair bij de bevolking, ook door wijdverbreide corruptie.

Voor een deel van de Afghanen biedt winst voor de Taliban in ieder geval enige rust en orde, voor een ander deel is dit juist een schrikbeeld. Met name in de steden vrezen veel vrouwen, hoogopgeleiden en alleenstaanden voor het terugdraaien van vrijheden. Maar ook op het platteland kan een nieuwe periode van Talibanbestuur grote gevolgen hebben, zo staan de strijders geen onderwijs voor meisjes toe na de lagere school. Daarmee lijkt het risico groot dat de Afghaanse bevolking straks, na jaren Amerikaanse aanwezigheid, terug bij af is.

Biden: het is nooit het juiste moment om te vertrekken

“Het is tijd om onze langste oorlog ooit te beëindigen. Het is tijd om de Amerikaanse troepen naar huis te halen.” De Amerikaanse president Joe Biden kondigde woensdag officieel aan wat een dag eerder bekend was geworden: na bijna twintig jaar militaire aanwezigheid trekken de Verenigde Staten hun laatste grondtroepen terug uit Afghanistan. In hun kielzog volgen de overige Navo-landen, waaronder Nederland.

Op 11 september, uiteraard een symbolische datum, moet de terugtrekking zijn voltooid. “Tien jaar geleden hebben we Osama bin Laden tot de orde geroepen,” refereerde Biden aan de dood van de Al Qaidaleider in 2011. “De reden van ons blijven is sindsdien steeds minder duidelijk geworden.”

Ook Biden ziet dat Afghanistan nog verre van stabiel is, maar vroeg zich hardop af wanneer de VS dan wél zou kunnen vertrekken. “Over één jaar, over twee? Over tien jaar? We kunnen niet oneindig doorgaan met het uitbreiden van onze militaire aanwezigheid.”

Sam de Graaff

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden