Plus Interview

Verslaafd aan je mobieltje? ‘Niet de schuld van techbedrijven’

Mensen klagen dat ze verslaafd zijn aan sociale media of hun mobieltje. De techindustrie is de boosdoener. Onzin, vindt Nir Eyal. ‘Wij zijn zelf het probleem.’ Hij schreef een gids hoe je je van je verslaving kan bevrijden en greep kan houden op je eigen leven.

Beeld ANP XTRA

De Amerikaan Nir Eyal heeft geen moment spijt van zijn in 2014 verschenen boek Hooked: Hoe je mensen verslingerd maakt aan je product. In Silicon Valley vonden velen dit het perfecte handboek om mensen ‘hooked’, verslaafd, te maken aan sociale media en daarop toegesneden advertenties.

Nu komt Eyal met een nieuw boek, vol tips om mensen juist van die eerder aangemoedigde verslaving te bevrijden. 

Hooked staat bol van de trucs om ‘consumentengedrag subtiel te veranderen’ en te garanderen ‘dat gebruikers steeds blijven terugkomen’. Eyal liep techbedrijven af om het boek aan te prijzen, waarin hij een uit vier stappen bestaand plan ontvouwt om mensen naar platforms te lokken met verschillende soorten beloningen op onverwachte momenten.

‘Speelautomaten zijn een klassiek voorbeeld van variabele beloningen,’ schreef Eyal.

Grote spelers in de techindustrie van Silicon Valley waren enthousiast. David McClure, die vijfhonderd start-ups oprichtte, prees ‘een essentieel spiekbriefje voor iedere start-up die de psychologie van de consument wil begrijpen’.

Maar dat was vijf jaar geleden, toen het maken van een op een speelautomaat lijkende app nog gold als iets goeds, iets spannends en commercieel-technologische pleidooien ‘om menselijk gedrag te veranderen’ nog niet verdacht klonken.

Nu 2019 op zijn eind loopt, is in de VS Eyals nieuwe boek verschenen. Indistractable: Hoe je greep houdt op je aandacht en je eigen leven kiest. Het boek verschijnt volgende maand in het Nederlands bij Van Duuren Media, die ook Hooked uitgaf.

Waar Hooked de lezers iets wilde leren, wil Indistractable hen iets afleren.

Draai

Eyal, 41, is niet de enige die zo’n draai heeft gemaakt. Sinds Hooked hebben klokkenluiders als Tristan Harris, Googles vroegere huisethicus, erop gehamerd dat smartphones ongezond en verslavend zijn. Vroegere hoge werknemers van Facebook en WhatsApp veranderden in critici van de techindustrie. Aan de Universiteit van Stanford werkt onderzoeker B.J. Fogg aan manieren om mensen langer van hun schermen weg te houden. “In 2020 zal een post-digitale beweging opkomen,” schreef Fogg onlangs. “We zullen steeds duidelijker beseffen dat het constant turen op je smartphone gedrag is met een lage status, vergelijkbaar met roken.”

In tegenstelling tot zulke critici vindt Eyal niet dat de technologie het probleem is. Dat zijn wij. Eyal: “We hebben het over verslaving, maar kom op. Is het spel Candy Crush een verslaving, gebruiken we Facebook als cocaïne, spuiten we Instagram in als heroïne?”, zegt hij tijdens een gesprek in New York. “Dat zijn dingen waaraan we zelf kunnen werken, maar we denken liever dat de techbedrijven ons dit aandoen.”

En dus schreef Eyal een gids om mensen te bevrijden van een verslaving waaraan ze volgens hem helemaal niet lijden. Ze ontkennen liever hun eigen verantwoordelijkheid, die ze kunnen terugkrijgen door zijn plan van kleine stappen te volgen.

Dwarsligger

Zoals: zet je smartphone op ‘stil’ zodat je minder prikkels van buiten krijgt. Gebruik niet de chat-app voor collega’s Slack. Zet niet meer dan één laptop aan bij vergaderingen. Ga naast iemand zitten die je beeldscherm kan zien. Spreek met kennissen af dat ze geld krijgen telkens wanneer je je door je smartphone laat afleiden.

Het zal niemand verbazen dat critici de spot drijven met Eyals ommezwaai. De jeugdpsycholoog Richard Freed: “Hij is iemand die ons genezing belooft van onze verslaving, maar ons eerst wel de drugs heeft verkocht. Ik weet zeker dat volgens de tabaksindustrie een bepaald aantal mensen nu eenmaal is voorbestemd om een longziekte te krijgen.”

Eyal vindt niet dat hij een radicaal andere boodschap brengt. Het in Hooked geschetste model was zeker nuttig, en hij geloofde in de tactieken. Maar mensen raakten er niet door verslaafd. Het is onze eigen schuld, vindt hij, niet die van Facebook of Apple.

Dwarsligger Eyal is van nature geen dwarsligger. Hij is vriendelijk en wil graag dat mensen hem mogen. Hij werd geboren in Israël, maar groeide op in een voorstad van Orlando, Florida. Na de middelbare school werkte hij voor een internationaal adviesbureau voordat hij een bedrijf begon voor de installatie van zonnepanelen. Maar de zaken liepen slecht.

Eyal had het altijd verbazingwekkend gevonden dat ondernemers in Silicon Valley het zonder traditioneel kantoor kunnen stellen. Hij ging naar de Stanford University Business School en stichtte een bedrijf dat advertenties verkocht voor de game-apps van Facebook. Daar leerde hij de tactieken die techbedijven gebruiken om mensen aan zich te binden. Hij bundelde ze in Hooked en reisde voor lezingen stad en land af, waarbij hij ook The New York Times zijn diensten aanbood als consultant.

Eyal heeft voor zijn critici een reeks standaardantwoorden: “Wie zegt dat het slecht is om verslaafd te zijn aan sociale media? Die zijn op zichzelf heel goed, net als het spelen van games. Het gaat erom hoe je ze gebruikt.”

Valse informatie

Tristan Harris, de vroegere ethicus van Google, schreef al in 2016 dat technologie een uniek verslavende werking heeft en hersens ‘kaapt’. Het is dus aan de techindustrie om mensen van hun verslaving af te helpen, niet aan het individu. Harris: “Miljoenen kinderen worden door tech-platforms in hun ontwikkeling belemmerd. Overal verspreiden ze valse informatie over de klimaatcrisis. Ons democratisch proces lijdt eronder.” Het door Harris opgerichte Center for Humane Technology is uitgegroeid tot een verzamelplaats van ‘techdissidenten’.

Eyal zag de laatste jaren zulk verzet groeien, en het ergerde hem. Hij vindt dat Harris’ argumenten niet deugen. Want als schermen zo slecht zijn, waarom zijn dan nooit mensen verslaafd geraakt aan LinkedIn? En waarom komen heel veel apps niet van de grond? Harris’ uitleg en zijn hameren op verslaving was te gemakkelijk. Niet de schermpjes zijn het probleem, maar de denkwijze van de mensen zelf. Om het probleem op te lossen, moeten ze van Eyal bij zichzelf te rade gaan.

“Als ik technologie verslavend noem, moet er ergens een dealer, een pusher zijn die jou van het spul voorziet. Maar als ik zeg dat technologie iets is wat mensen te veel gebruiken, dringt het besef door dat ze zelf voor een oplossing kunnen zorgen,” stelt hij vast.

In 2015 was Eyal in de weer met zijn smartphone terwijl zijn jonge dochter zonder succes met hem probeerde te praten. Dat bracht hem tot het schrijven van Indistractable. Daarbij dacht hij terug aan wat er eerder in zijn leven was gebeurd. Hij was vroeger nogal dik en besteedde veel tijd aan pogingen om af te slanken. Hij volgde het ene dieet na het andere dat snelle resultaten beloofde. Maar hij raakte alleen kilo’s kwijt als hij trachtte te ontdekken waarom hij zo veel at.

Nervositeit

Daarom biedt zijn nieuwe boek geen snelle remedie. Zelfreflectie is belangrijk. Volgens Eyal kijken we zo vaak naar onze telefoons uit nervositeit, en omdat we niet goed alleen kunnen zijn. “En dat is niet de schuld van de telefoon.”

De smartphoneverslaafden moeten zich afvragen waarom ze zich wachtend in een rij zo ongemakkelijk voelen zonder dat schermpje. Misschien zijn ze ergens bang voor, schrijft hij.

Ook zijn tweede boek verkoopt in de VS goed, maar er is iets veranderd. Na Hooked was Eyal een gevierd man in de techwereld. Ditmaal is de ontvangst in Silicon Valley nogal ingetogen. Eyal: “Er komen niet echt veel mensen naar de boekpresentaties, voor sommigen ben ik misschien een soort boeman.”

© The New York Times
Vertaling René ter Steege

Nir Eyal: ‘Mensen ontkennen hun eigen verantwoordelijkheid.’ Beeld CELESTE SLOMAN/NYT/HH
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden