PlusExclusief

Verbod op nepnieuws en afluisterschandaal: persvrijheid in Griekenland staat onder druk

Een afluisterschandaal en een nieuwe wet tegen nepnieuws vestigen de aandacht op de erosie van de persvrijheid in Griekenland. ‘Zijn we een gevaar voor de staat?’

Thijs Kettenis
Een krantenkiosk in de Griekse hoofdstad Athene. Beeld AFP
Een krantenkiosk in de Griekse hoofdstad Athene.Beeld AFP

Journalist Stavros Malichudis kon zijn ogen niet geloven toen hij 14 november de Griekse krant Efimerida ton Syntakton opensloeg. Tot zijn ontsteltenis zag hij daar een verzoek om informatie over zichzelf afgedrukt – in een interne memo van de Griekse geheime dienst eerder dat jaar. Daarin werd gerefereerd aan een artikel waaraan hij op dat moment werkte, over een 12-jarige Syrische vluchteling die op Kos in een opvangkamp zat en dat een gevangenis noemde.

“Malichudis realiseerde zich dat hij in de gaten werd gehouden,” zegt Iliana Papangeli, directeur van journalistiek platform Solomon, waar Malichudis voor werkt. Door de druk en aandacht zit hij ziek thuis. Solomon bericht kritisch over de migratieproblematiek in Griekenland, en niet het minst over de aanpak van de regering in Athene. Malichudis schrijft regelmatig over het illegaal terugsturen van migranten naar Turkije (de zogeheten pushbacks) en over de schrijnende situatie in de opvangkampen. “Zijn we daarmee een gevaar voor de staat, iets wat afluisteren rechtvaardigt?” vraagt Papangeli zich af.

Journalist Stavros Malichudis, die inmiddels ziek thuis zit.  Beeld Thijs Kettenis
Journalist Stavros Malichudis, die inmiddels ziek thuis zit.Beeld Thijs Kettenis

Solomon schreef een brief aan premier Kyriakos Mitsotakis, onder wiens directe verantwoordelijkheid de inlichtingendienst valt, met de vraag of de journalisten inderdaad gevolgd worden. Een antwoord blijft vooralsnog uit. In een verklaring aan persbureau AFP, waarvoor Malichudis ook werkt, ontkent de regering echter dat de inlichtingsdienst journalisten in het vizier heeft. “Griekenland houdt zich volledig aan de waarden van de democratische maatschappij en de rechtstaat, in het bijzonder aan pluralisme en persvrijheid.” Solomon heeft inmiddels een advocaat in de arm genomen om erachter te komen hoe de vork in de steel zit.

Vaag geformuleerde nieuwe wet tegen verspreiding nepnieuws

De onthulling komt op een moment dat journalisten en mensenrechtenorganisaties kritiek uiten op een nieuwe wet die zij een verdere ernstige aantasting van de persvrijheid noemen. Sinds november is het in Griekenland strafbaar om nepnieuws te verspreiden ‘dat bezorgdheid of angst in de maatschappij kan veroorzaken, of het publieke vertrouwen ondermijnt in de economie, defensie of de volksgezondheid’. Wie schuldig bevonden wordt, kan tot vijf jaar celstraf krijgen.

De autoriteiten hebben de wet al gebruikt in de strijd tegen verspreiding van covidleugens, die volgens de regering de aanleiding waren om de wet aan te passen. Maar critici vinden het onoverkomelijk dat de wet niet definieert wat nepnieuws is.

‘In Griekenland loop je nu het risico om in de gevangenis terecht te komen als je je uitspreekt over zaken van publiek belang, als de regering zegt dat het nepnieuws is,’ schreef mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch in een verklaring. Daardoor zullen journalisten zich wel drie keer bedenken voor ze kritisch over de regering berichten, vreest de organisatie. Ook de Griekse vereniging van journalisten wil dat de wet van tafel gaat. En de Europese Commissie vraagt om een ‘heroverweging’, maar de regering is daartoe vooralsnog niet bereid.

Persvrijheid Griekenland ‘problematisch’

Griekenland scoort al jaren slecht in ranglijsten over persvrijheid. De internationale waakhond Reporters Without Borders plaatst het land op de zeventigste plek, in de categorie ‘problematisch’. Binnen de EU scoren alleen Hongarije, Malta en Bulgarije lager. Het afluisterschandaal en de nepnieuwswet zullen Griekenland verder laten zakken, waarschuwt de organisatie.

Die zaken komen boven op een structureel probleem, vertelt Nikos Panagiotou, hoofddocent journalistiek aan de universiteit van Thessaloniki: dat van de slechte financiële staat van de Griekse media. Tijdens de economische crisis van vorig decennium kocht nauwelijks een Griek nog een krant, en ook bij radio- en tv-stations holden de advertentie-inkomsten achteruit. Van die situatie zijn de media niet hersteld, en een nieuw verdienmodel is er nog niet.

“Zolang media financieel niet onafhankelijk zijn, kunnen ze van verschillende kanten onder druk komen te staan,” zegt Panagiotou. “Ik denk dat dat gevaarlijker is dan incidenten. Hoe ernstig die ook zijn, ik vermoed dat de rechter excessen op grond van die nepnieuwswet niet zal toestaan.”

Het feit dat de meeste grote kranten en tv-zenders in handen zijn van een steeds kleiner aantal zakenmannen die goede banden hebben met de regering, verstoort de onafhankelijke rol die de pers hoort te hebben nog verder. Zij zijn zelden kritisch op de regering en berichten bijvoorbeeld vrijwel nooit over de pushbacks.

Niet-bestaande websites

De oppositie heeft een onderzoek afgedwongen naar de besteding van 40 miljoen euro voor een publiekscampagne over coronamaatregelen. De regering had die uitbesteed aan een advertentiebedrijf, zodat ze geen verantwoording hoefde af te leggen. Dankzij druk van de oppositie is de lijst met media die ervan profiteren nu openbaar. Slechts 1 procent van het geld ging naar journalistieke organisaties die sympathiseren met de oppositie. Verder stonden er niet-bestaande websites op de lijst. De oppositie heeft een diepgaand onderzoek geëist. “Het moet duidelijk worden hoe overheidsgeld wordt verdeeld en volgens welke regels,” zegt Panagiotou.

Het goede nieuws is volgens hem dat in het Griekse medialandschap wel degelijk plaats is voor kritische stemmen. Het is niet zo dat een autoritaire leider bezig is onwelgevallige media het zwijgen op te leggen. “Dat afluisterschandaal is naar buiten gekomen via een krant, al is die dan op de hand van de oppositie.”

Voor directeur Papangeli van Solomon een schrale troost. Zij is teleurgesteld dat regeringsgezinde media geen letter publiceerden over de afluisterzaak. “Terwijl die toch alle journalisten aangaat.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden