PlusAchtergrond

Veel besmettingen, weinig doden – bestaat er een Duitse corona-aanpak?

Duitsland kent vrij veel coronabesmettingen, maar relatief weinig mensen zijn aan het virus overleden. Toeval? Of bestaat er zoiets als een Duitse aanpak?

Een man loopt op een brug over de Spree in Berlijn.Beeld AFP

In land A zijn 5476 mensen overleden aan het coronavirus, in land B zijn het er 213 en in land C ligt het aantal slachtoffers op 94. Land A is het zeer zwaar getroffen Italië, land B is Nederland.

En land C? Dat is Duitsland. ‘Slechts’ 94 mensen zijn bij onze oosterburen tot nu toe aan het coronavirus overleden, blijkt uit cijfers van de Amerikaanse Johns Hopkins University. Duitsland, met zijn bijna 83 miljoen inwoners, ligt qua aantal slachtoffers dus ver achter op Italië (60 miljoen inwoners) en Nederland (ruim 17 miljoen). Zelfs in Zwitserland zijn meer mensen aan het virus overleden dan in Duitsland.

Wat is de verklaring voor dat lage sterftecijfer? Corona gaat Duitsland namelijk geenszins voorbij. Met bijna 25 duizend patiënten staat Duitsland in de top 5 van landen met de meeste besmettingen. Ruim onder Italië, dat de 60 duizend benadert, maar ver boven Nederland, met vierduizend.

160 duizend tests

“In Duitsland wordt veel meer getest dan in Nederland,” zegt Duitslandkenner Hanco Jürgens, van het Duitsland Instituut Amsterdam. “Duitsland neemt per week 160 duizend tests af.” Ter vergelijking: in Nederland waren tot donderdag, het meest recente cijfer, zo’n 23 duizend tests uitgevoerd. In Zuid-Korea, wereldwijd geroemd om zijn assertieve corona-aanpak, in totaal 338 duizend.

Het uitgebreide testen verklaart het grote aantal vastgestelde besmettingen in Duitsland. Maar hoe kan het dat er zo weinig mensen zijn overleden? Een mogelijke verklaring: Duitsland zit in een eerdere fase van de coronaverspreiding.

“Ik waag het te betwijfelen,” zegt Jürgens voorzichtig. “Het kan nauwelijks zo zijn dat Duitsland later met het virus te maken heeft gekregen dan bijvoorbeeld Nederland. De contacten tussen Zuid-Duitsland en Noord-Italië zijn heel intensief. Ik vraag me bovendien af of Duitsers minder op wintersport gaan dan wij.”

En dan is er nog het carnaval. In Nederland geldt Noord-Brabant als de zwaarst getroffen provincie. Vermoedelijk is het aantal besmettingen hier snel opgelopen tijdens de carnavalsfestiviteiten, toen grote hoeveelheden mensen gebroederlijk stonden te hossen in krappe, slecht geventileerde ruimtes. Ook Duitsland kent een carnavalstraditie, benadrukt Jürgens. Vooral in de aan Nederland grenzende deelstaat Noordrijn-Westfalen gaan mensen massaal de straat op en de kroeg in.

‘Vermijd onnodige tripjes en contacten,’ staat op een bord in Berlijn.Beeld AFP

Te vroeg om te zeggen

Volgens Marylyn Addo, hoofd infectieziekten van het academisch ziekenhuis van Hamburg, is het nog te vroeg om te zeggen of Duitsland er écht beter voorstaat dan andere landen. Net als veel collega-epidemiologen en virologen kijkt ze ietwat verbaasd naar het lage Duitse sterftecijfer. ‘Een voordeel is in ieder geval dat we al snel zijn begonnen met diepgravend contactonderzoek,’ zegt ze in The Guardian.

Daardoor heeft Duitsland op z’n minst tijd gewonnen, denkt ze. Kostbare tijd. En daar maken de Duitsers gebruik van. De overheid heeft nog eens 10 duizend beademingsapparaten besteld, onmisbaar bij de behandeling van ernstig zieke patiënten. Die bestelling komt bovenop de 25 duizend apparaten die er al waren – toch al een aanzienlijke hoeveelheid. In Berlijn wordt een extra ziekenhuis uit de grond gestampt, dat plaats moet bieden aan duizend patiënten.

Eén verklaring voor het lage Duitse sterftecijfer wijst Addo resoluut van de hand: dat het werkelijke sterftecijfer hoger ligt, maar dat een groot aantal overledenen simpelweg niet als coronaslachtoffer is geregistreerd. Duitsland test de overledenen immers niet op corona, waar Italië dat wel doet. ‘Ik ben niet bekend met data waaruit zou blijken dat een groot aantal sterfgevallen kan worden toegeschreven aan corona,’ zegt ze. ‘Klinieken die zich richten op luchtwegaandoeningen, zijn al weken extra alert. Het lijkt me daarom stug dat opeens, achteraf, van een groot aantal overledenen blijkt dat ze aan corona zijn gestorven.’

‘Test, test, test’

Heeft het intensieve testen Duitsland gered van een zeer ernstige coronauitbraak, of het ergste leed slechts uitgesteld? De tijd zal het leren, stelt Addo. Feit is wel dat Duitsland gehoor geeft aan een oproep van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). “Test, test, test,” luidde het simpele maar dringende advies van WHO-baas Tedros Adhanom Ghebreyesus. Test zoveel mogelijk mensen en isoleer iedereen waarbij het virus wordt vastgesteld. “Een brand blus je ook niet met een blinddoek om.”

Waar Duitsland vol inzet op testen, kiest Nederland een ander beleid. Waarom is dat? Het antwoord is simpel: Nederland heeft niet genoeg tests. Landen als Singapore en Zuid-Korea hebben er veel opgekocht, vertelde RIVM-baas Jaap van Dissel vorige week. Inzetten op testen blijkt één ding, de tests ook daadwerkelijk voorhanden hebben, is een tweede.

Lothar Wieler, hoofd van het Robert Koch-Institut.Beeld AFP

Ehec-bacterie

In Duitsland zijn die tests er wel, zo benadrukte Lothar Wieler vorige week. Hij is de baas van het Robert Koch-Institut (RKI), de Duitse evenknie van het RIVM. Net als zijn RIVM-collega Jaap van Dissel verschijnt Wieler tegenwoordig vrijwel dagelijks op tv. “Het gaat om testcapaciteit,” zei Wieler. “Die is in Duitsland ontzettend groot.”

Rest de vraag: waarom hebben de Duitsers massaal tests ingeslagen? Duitslandkenner Jürgens heeft een vermoeden. “De uitbraak van de ehec-bacterie ligt nog vers in het geheugen.” Die bacterie maakte in 2011 meer dan vijftig slachtoffers, vooral in het noorden van Duitsland, rond Hamburg. De waarschijnlijke bron: taugé. 

“Er was destijds veel kritiek op de aanpak van de Duitse overheid,” vertelt Jürgens. “De deelstaten hadden de leiding.” Het nu toonaangevende RKI speelde tweede viool. Daar lijken de Duitsers van te hebben geleerd. Uiteraard blijft Duitsland een land van deelstaten, dat is niet veranderd. Maar de experts van het RKI spelen inmiddels wél een vooraanstaande rol.

RKI-baas Wieler: ‘Effect maatregelen is zichtbaar’ 

Voorzichtige optimistische geluiden uit Duitsland. De groei van het aantal coronabesmettingen is iets aan het afnemen. Of de trend doorzet, is met zekerheid pas woensdag te zeggen, zegt Lothar Wieler, hoofd van het Duitse Robert Koch-Institut.

De gezondheidsinstantie vermoedt dat de maatregelen tegen verdere verspreiding van het virus hun vruchten beginnen af te werpen. En de regering kondigde zondag verdere stappen aan, zoals een contactverbod. Buiten mogen hooguit twee personen bij elkaar zijn, families en andere huishoudens uitgezonderd.

Eerder werden in Duitsland al veel winkels gesloten en golden voor restaurants beperkte openingstijden. Sommige deelstaten gingen echter verder, waaronder Beieren dat grotendeels op slot ging. Dat leidde weer tot onvrede bij andere deelstaten. De roep om een gezamenlijke aanpak werd steeds luider.

Het plein voor het stadhuis van Hamburg is vrijwel leeg.Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden