Kijkwijzer

Van kiesmannen tot swing states: hier moet je op letten tijdens de Amerikaanse verkiezingen

Beeld Getty Images

Behalve de al dan niet nieuwe bewoner van het Witte Huis, spelen er tijdens de Amerikaanse verkiezingen meer zaken die de aandacht verdienen. Dit is de kijkwijzer van Het Parool.

Wanneer heeft Donald Trump of Joe Biden het presidentschap te pakken? 

In de Verenigde Staten kiest het volk de president niet direct, maar een kiescollege dat de president aanwijst. Dat electoraal college telt 538 kiesmannen. De presidentskandidaat die de magische grens van 270 kiesmannen overschrijdt, mag zich de volgende president van de Verenigde Staten noemen. Elke staat heeft een aantal kiesmannen te vergeven naar rato van het aantal inwoners aldaar. Californië, de grootste staat naar inwonertal, heeft zo 55 kiesmannen. Dunbevolkte staten hebben minimaal 3 kiesmannen. 

Het complexe Amerikaanse kiesstelsel, dat het resultaat is van een compromis in de achttiende eeuw, is al lang onderwerp van kritiek, en wordt zelfs ondemocratisch genoemd. Dat heeft te maken met het winner-takes-all-systeem. Op twee staten na (Maine en Nebraska) krijgt de presidentskandidaat die in een staat met een gewone meerderheid wint (50 procent van de stemmen plus één) álle kiesmannen van die staat. ‘Overtollige’ stemmen tellen niet mee. Daardoor komt het voor dat de presidentskandidaat die landelijk de meeste stemmen oogst, niet de meeste kiesmannen krijgt en zo de presidentsverkiezingen verliest. Dat gebeurde de afgelopen twintig jaar twee keer in het nadeel van de Democraten, waaronder vier jaar geleden toen Hillary Clinton met 3 miljoen stemmen meer de winst aan zich voorbij zag gaan. 

Het systeem kan nog een opmerkelijk scenario opleveren. Als beide kandidaten 269 kiesmannen bemachtigen, dan is bepaald dat het Huis van Afgevaardigden de president kiest en de Senaat de vicepresident. Als de Senaat in handen blijft van de Republikeinen zou dat in de huidige situatie, waarbij de Democraten in de meerderheid zijn in het Huis, betekenen dat Biden president wordt en hij wordt opgescheept met Republikein Mike Pence als vicepresident.

Wat zijn swing states?

De uitslag van de verkiezingen ligt in de meeste staten al zo goed als vast. Al decennia kleuren staten als Californië, Oregon en New York blauw, de kleur van de ­Democraten, en gelden staten als Alabama, Montana en Tennessee als Republikeinse – ­rode – bastions. Maar van een tiental staten laat de uitkomst zich niet zo gemakkelijk voorspellen. Wie de benodigde 270 kiesmannen wint, hangt af van de – volgens de peilingen zeer spannende – stemmingen in deze swing states.

Van een tiental staten laat de uitkomst zich niet zo gemakkelijk voorspellen. Op deze staten zijn de ogen vooral gericht, omdat hier de verkiezingsstrijd wordt beslist. Florida wordt met 29 kiesmannen als een van de belangrijkste swing states gezien. Al sinds 1992 won de kandidaat die in deze staat de meeste stemmen kreeg, ook de landelijke verkiezingen en ook dit jaar kan deze staat beslissend zijn. Andere belangrijke swing states dit jaar zijn Arizona, North Carolina en Georgia.

Welke staten als swing states gezien worden staat niet vast. Zo gold Pennsylvania sinds de jaren negentig als een zekerheidje voor de Democraten, maar wist Trump deze industriestaat, net als Michigan, Ohio en Wisconsin, in 2016 van de Democraten te winnen. Ook begint in het traditionele Republikeinse bastion Texas de steun voor de Democraten te groeien en wordt de staat al voorzichtig tot de swing states gerekend.

Waar moet u nog meer op letten?

Behalve dus dat kiescollege, wordt ook de bezetting van de Amerikaanse senaat dinsdag voor een deel opnieuw bepaald. De meeste huidige leden van dat orgaan, dat het laatste woord heeft over wets- en beleidswijzigingen, zijn van de Republikeinse partij. Daar heeft president Trump de afgelopen vier jaar vaak plezier van gehad, bijvoorbeeld toen het (overwegend Democratische) Huis van Afgevaardigden stemde voor zijn impeachment, maar de Senaat afzetting niet noodzakelijk achtte. Over 35 van de honderd senaatszetels wordt dinsdag ook gestemd, waarvan er momenteel 23 worden bekleed door een Republikein en twaalf door een Democraat.

De analisten van FiveThirtyEight, een nieuwssite waarvan de naam verwijst naar het Kiescollege, verwachten dat de Democraten een meerderheid gaan winnen. CNN denkt zelfs al te weten wie zich zorgen moeten gaan maken. Zo is de verwachting dat kopstukken als Susan Collins uit Maine en Lindsey Graham uit South Carolina hun zetel moeten afstaan. Een naar blauw schuivend Senaat zou Biden, als hij president wordt, een voorspoedig begin van zijn ambt bezorgen. Als het Trump lukt het Witte Huis te behouden, maar hij geen meerderheid heeft in de Senaat, dan wordt zijn tweede termijn heel anders dan het eerste.

Wanneer weten we wie er heeft gewonnen?

Normaal gesproken vormt zich in de loop van de verkiezingsnacht een beeld op basis waarvan de Verenigde Staten een nieuwe president aan kunnen wijzen. Vier jaar geleden was dat om half zeven ’s ochtends Nederlandse tijd, toen duidelijk was dat Hillary Clinton Donald Trump niet meer zou kunnen achterhalen. Vijf minuten na dat moment erkende Hillary Clinton dat verlies en binnen een half uur hield president-elect Trump zijn eerste rede. 

Het totale aantal stemmen was pas een paar dagen later bekend. Alles wijst erop dat het nu een stuk langer kan gaan duren voor er duidelijkheid is. En als die duidelijkheid er al is, is het de vraag of beide partijen zich daarbij neerleggen. De belangrijkste reden daarvoor is de pandemie. Om lange rijen, drukte en dus mogelijk contact met Covid-19-patiënten te vermijden, hebben tientallen miljoenen Amerikanen hun stem al uitgebracht. Per post. En daar wringt de schoen. Volgens de Republikeinen, met Trump voorop, is briefstemmen hét wapen van fraudeurs. Hoewel die stelling niet wetenschappelijk onderbouwd is, doen de Republikeinen er alles aan de legitimiteit van poststemmen onderuit te halen. 

In Wisconsin bijvoorbeeld, worden alleen briefstemmen die dinsdagmiddag binnen zijn, meegeteld. In Texas heeft de gouverneur hemel en aarde bewogen om maar één brievenbus per county te laten plaatsen, waar stemmers hun biljet in kunnen deponeren. In het grootste county van de staat wonen, ter illustratie, vijf miljoen mensen. Beide partijen hebben zo dus hun reden de uitslag te wantrouwen. Een zeldzaamheid binnen de Amerikaanse politieke geschiedenis, waar een presidentskandidaat zich nog nooit niét gewonnen heeft gegeven. 

Volg de Amerikaanse verkiezingen op de voet in ons liveblog.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden