PlusAchtergrond

Valt Rusland woensdag binnen? Hoe de VS Poetin uitdaagt op z’n eigen terrein

In Kiev bereiden inwoners zich voor op gewapend verzet tegen een mogelijke Russische invasie. Deze oefening is georganiseerd door de radicale groepering Right Sector. Beeld Umit Bektas/REUTERS
In Kiev bereiden inwoners zich voor op gewapend verzet tegen een mogelijke Russische invasie. Deze oefening is georganiseerd door de radicale groepering Right Sector.Beeld Umit Bektas/REUTERS

Een nieuwe week, blijvende onzekerheid aan de grens met Oekraïne. Terwijl er over en weer druk wordt overlegd, waarschuwen de Verenigde Staten dat een Russische invasie ieder moment kan plaatsvinden.

Sam de Graaff

Terwijl westerse inlichtingendiensten en politici steeds luider waarschuwen voor een Russische invasie in Oekraïne, zijn Moskou en Kiev het over één ding eens – in ieder geval naar de buitenwereld toe. Al die waarschuwingen veroorzaken vooral onnodige paniek. “De hysterie heeft zijn piek bereikt,” zei een adviseur van Vladimir Poetin zaterdag na een telefoongesprek tussen de Russische president en zijn Amerikaanse collega Joe Biden. Vanuit Kiev klonken eerder soortgelijke geluiden.

De boodschap mag hetzelfde zijn, de beweegredenen zijn totaal anders. Het Kremlin zal niet toegeven dat een invasie op handen is – niet tot de eerste gevechtsvliegtuigen opstijgen en tanks de grens over rollen. En Kiev zit niet te wachten op paniek onder de bevolking of op de financiële markten.

Dus uiten ze sussende woorden. Aan de andere kant staan de Amerikanen en de Britten. De Amerikaanse veiligheidsadviseur Jake Sullivan waarschuwde vrijdagavond dat Rusland alle benodigdheden voor een invasie heeft klaarstaan. Zondag herhaalde hij die boodschap bij CNN. “Het kan komende week al gebeuren, nog voor het einde van de Olympische Spelen.” In Amerikaanse media wordt woensdag genoemd.

Een vleugje München

De Britse minister van Defensie Ben Wallace, die een ‘lang weekend in het buitenland’ onderbrak vanwege de toenemende spanningen, trok in een opiniestuk in The Sunday Times de (altijd gevaarlijke) vergelijking met de Tweede Wereldoorlog. Terwijl de diplomatieke raderen op volle toeren draaien, blijft de Russische troepenopbouw doorgaan, schrijft Wallace. Hij ontwaart een ‘vleugje München’ – een verwijzing naar de pogingen om Hitler tevreden te stellen in 1938. Een jaar later brak de Tweede Wereldoorlog uit.

De Amerikanen, en in mindere mate de Britten, lijken – zo merkt The New York Times op – Poetin te willen verslaan in het spel dat de Russische president zelf zo graag speelt: schaken met informatie.

Al meerdere keren berichtte de VS bijvoorbeeld over een ‘operatie onder valse vlag’ waarmee de Russen zich een excuus voor een invasie zouden willen verschaffen. De Britten wezen oud-parlementariër Jevgeni Moerajev aan als mogelijke marionet van het Kremlin om straks president van Oekraïne te worden. En afgelopen weekend was daar dus veiligheidsadviseur Sullivan met zijn waarschuwing over een mogelijke invasie.

Bluf of bronnen?

Het doel van de strategie, de informatie-oorlog, is tweeledig. Aan de ene kant hopen de Amerikanen onzekerheid te veroorzaken bij de Russen. Hoe weet Washington dit? Beschikken ze over bronnen in het Russische leger? Of is het bluf?

Tegelijkertijd, en waarschijnlijk belangrijker, is het een poging om Poetin het gras voor de voeten weg te maaien. Door diens plannen – de installatie van een marionet, een geheime operatie als excuus voor de invasie – van tevoren te openbaren, hopen ze de geloofwaardigheid van de Russische president te ondermijnen.

De vraag blijft: komt het echt tot een invasie? Internationale experts zijn het er niet over eens. Nog altijd liggen allerlei scenario’s op tafel, van een grootschalige aanval op Kiev tot de mogelijkheid van een kleinere operatie in al betwist gebied in Oost-Oekraïne. Of komt er helemaal geen aanval, en hopen de Russen enkel druk op Oekraïne te houden? Vermoedelijk weet alleen Poetin het zeker.

Nog volop gepraat

Wel nemen steeds meer landen het zekere voor het onzekere. Ze sluiten hun ambassades in Oekraïne en roepen hun inwoners op Oekraïne te verlaten. Ook Nederland besloot daar zaterdag toe (zie kader). Amerikaanse medewerkers van de OVSE-missie rond de spanningen in Oost-Oekraïne zijn begonnen met hun vertrek.

Dat sluit een diplomatieke oplossing niet uit, integendeel. Over en weer wordt volop gepraat. Veiligheidsadviseur Sullivan benadrukte vrijdag dat een diplomatieke oplossing nog altijd mogelijk is. Biden sprak dit weekend dus met Poetin, net als zijn Franse collega Emmanuel Macron. De Amerikaanse president was sowieso druk aan het bellen: zondag sprak hij ook met de Oekraïense president Volodymyr Zelenski. De Duitse bondskanselier Olaf Scholz vertrekt dinsdag naar Moskou.

Misschien vatte president Biden het nog het best samen in zijn telefoongesprek met Poetin: de VS en bondgenoten zijn volop bereid tot diplomatiek overleg. Maar ze zijn evenzogoed bereid tot andere scenario’s. Welke dat ook mogen zijn.

Niet alle Nederlanders willen weg

De situatie in Oekraïne is ‘dermate zorgelijk’ dat het kabinet zaterdag besloot het reisadvies voor heel Oekraïne naar ‘rood’ (negatief) te wijzigen. Het nieuwe reisadvies waarschuwt dat de veiligheidssituatie in Oekraïne ‘heel snel slechter’ kan worden en dat de ambassade Nederlanders dan ‘minder goed of helemaal niet’ kan helpen.

KLM vliegt sinds zaterdag niet meer van en naar Oekraïne. Ook het meeste ambassadepersoneel vertrekt. Alleen ‘een minimale bezetting’ van de ambassade blijft over en verhuist van Kiev naar het westelijker – en dus verder van de Russische grens – gelegen Lviv. Vanuit die post kan de ambassade noodhulp bieden, zoals noodvisa en laissez-passers.

Bij de Nederlandse ambassade lieten tot zondagmiddag 148 Nederlanders hun aanwezigheid in het land registreren. Zij willen niet allemaal vertrekken. “Mijn kinderen van 6 en 14 gaan hier naar school, mijn vrouw is Oekraïense, zij werkt hier als arts. Wij denken er niet over om het land te verlaten,” zegt Nederlander Bob Wouda (72) aan de telefoon vanuit Kiev.

Wouda, die beroepsmilitair was en voor de Navo werkte, maakt zich geen al te grote zorgen over de Russische dreiging. “We zijn dit al gewend sinds 2014. Nu staan er meer tanks aan de grens, maar het Oekraïense leger is inmiddels ook veel beter georganiseerd en uitgerust. Dat geeft vertrouwen.”

Op de boerderij van Antoon Smits, zo’n honderd kilometer ten zuiden van Kiev, is van de Russische dreiging ‘helemaal niets’ te merken. “Ik heb vanmorgen nog met mijn bedrijfsleider gesproken. We hebben 170 mensen in dienst. Zij zijn nuchter onder de situatie,” vertelt hij. “In de landbouw gaat het werk door. Oorlog of niet, de koeien moeten gewoon op tijd gemolken worden.”
Annemieke van Dongen en Hanneke Keultjes

Lees ook de analyse van onze columnist Derk Sauer: ‘Dit is dan de week van de waarheid.’

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden