Plus

Vaccinstudie Israël biedt Nederland hoop: ‘90 procent is echt goed’

Het Pfizer/BioNTech-vaccin beschermt niet alleen goed tegen ziek worden, maar voorkomt in veel gevallen ook dat gevaccineerden het virus kunnen doorgeven. Dat komt naar voren uit twee Israëlische studies, waaruit persbureau Reuters citeert. Ook voor Nederland is dat goed nieuws: de twee vaccins die nu het meest toegediend worden, lijken de pandemie daadwerkelijk te remmen.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Het aantal doorgegeven infecties door gevaccineerden zou ongeveer 90 procent lager liggen dan bij niet-gevaccineerden. Zowel bij infecties met als zonder symptomen is dat percentage hoog: 93,7 om 89,4 procent. Dat staat in een data-analyse van Pfizer en het Israëlische ministerie van Volksgezondheid, waar persbureau Reuters de hand op heeft kunnen leggen. De cijfers zijn nog niet gepubliceerd.

Er is nog een studie: onderzoekers van het Sheba Medical Center concludeerden dat 7214 ingeënte ziekenhuismedewerkers na twee tot vier weken 75 tot 85 procent minder besmettingen doorgeven.

Grote onzekerheid weg

Met deze conclusies wordt - als ze ook na verder onderzoek standhouden - een grote onzekerheid weggenomen. Toen het Pfizer/BioNTech-vaccin goedgekeurd werd, was namelijk alleen bekend dat het zorgde voor minder ziekteverschijnselen en sterfgevallen. Maar nu is in Israël, wereldkampioen vaccineren, een groot aantal mensen dat het vaccin gehad heeft ook op corona getest. Zij bleken veel minder vaak virus bij zich te dragen dan mensen die nog geen vaccin gehad hebben. Daaruit volgt de conclusie dat ze ook minder besmettelijk zijn.

Dat het vaccin zoveel minder besmettelijk maakt, kan direct effect hebben op de omvang van de pandemie. “Negentig procent is echt supergoed,” zegt Ger Rijkers, medisch immunoloog bij het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg. “Als je dat afzet tegen het befaamde R-getal: dat zou voor mensen die gevaccineerd zijn bijvoorbeeld van 1 naar 0,1 gaan. Honderd mensen besmetten niet honderd anderen, maar tien.”

Daarnaast is het erg goed nieuws voor mensen met een zwakke afweer, zegt Rijkers. “Vaccins zijn bij hen doorgaans minder effectief, maar de kans dat zij het virus nu krijgen van een ander die ook gevaccineerd is, wordt hiermee een stuk kleiner. Door een vaccin te nemen, kun je dus ook anderen beschermen.”

Ook Peter Rottier, emeritus hoogleraar virologie aan de Universiteit Utrecht, is onder de indruk. “Ik zeg het onder voorbehoud, want ik heb de studies niet gezien, maar het ziet er heel mooi uit. Wat vooral ook bijzonder is, is dat je bij mensen zonder symptomen zo’n reductie ziet. Die groep is normaal gesproken onzichtbaar. Dat het ook bij hen zoveel scheelt, laat echt zien dat het vaccin helpt tegen verspreiding van het virus.”

Nederland

Pfizer wil niet officieel ingaan op de door Reuters gemelde resultaten, maar een bron bij de farmaceut ontkent niet dat die op waarheid berusten. Het Pfizer/BioNTech-vaccin was het eerste dat in Nederland werd toegediend. Het merendeel van de ongeveer 875.000 tot nu toe toegediende coronavaccins is van de Amerikaans-Duitse combi. Dat betekent dat de in Israël gevonden resultaten ook voor Nederland erg relevant zijn.

Ook het vaccin dat in Nederland na dat van Pfizer het vaakst wordt toegediend - dat van AstraZeneca - liet eerder bemoedigende voorlopige cijfers zien op het gebied van besmettelijkheid. Mensen die een eerste prik hadden ontvangen waren drie weken later 76 procent minder besmettelijk, na de tweede prik steeg dat naar 82 procent.

Overigens moeten mensen die gevaccineerd zijn met een van beide vaccins, zich gewoon aan de coronaregels houden, herhaalde het ministerie van Volksgezondheid vandaag. Het ministerie is er nog niet van overtuigd dat gevaccineerden het virus niet kunnen overdragen.

Hoe het ook zij: het RIVM liet eerder al weten dat het voor de beheersing van de pandemie al dit voorjaar een groot verschil maakt of vaccins daadwerkelijk beschermen tegen besmetting. Strenge regels kunnen dan sneller losgelaten worden, bijvoorbeeld. Rottier verwacht niet dat de groep die in Nederland nu gevaccineerd is met hun lagere besmettelijkheid al echt invloed gaat hebben. “Daarvoor zijn het er nog te weinig. Maar het is wel een mooie aanzet.”

Israël laat nu het vaccinatieprogramma op stoom is, dag na dag mooie cijfers zien. Het aantal besmettingen en sterfgevallen is vergeleken met half januari gehalveerd.

Varianten

Alleen maar hosanna? Nee. Simpel gesteld: bovengenoemde cijfers betreffen de effectiviteit van de huidige generatie coronavaccins tegen de huidige overheersende virusvarianten. Daarbij hoort gelukkig ook de Britse variant waarover de laatste maanden in Nederland zoveel te doen is, stelt Pfizer. “Wij begrijpen dat in Israël ruim de helft van de besmettingen door de Britse variant wordt veroorzaakt. De resultaten van het onderzoek in Israël zullen dus laten zien of het vaccin effectief is bij deze variant.”

Wat betreft de effectiviteit tegen de nieuwe varianten - waarbij de mutanten met de zogenaamde E484K-afwijking in het spike-eiwit de laatste weken veel aandacht krijgen - zijn de verwachtingen somberder. Een studie in Zuid-Afrika laat zien dat de variant die daar een opmars gemaakt heeft - en ook behoort tot de E484K-familie - de hoeveelheid door het Pfizer-BioNtech-vaccin opgebouwde antistoffen met liefst twee derde terugbrengt.

“De nieuwe varianten zijn een grote bedreiging,” zegt Rottier. “Die vertroebelen de situatie echt. Maar de verwachting is wel dat farmaceuten er in hun tweede generatie coronavaccins rekening mee houden. Geen enkel bedrijf heeft tot nu toe aangekondigd er daadwerkelijk mee bezig te zijn, maar ik vermoed dat er druk nagedacht wordt over de vraag welke varianten in die nieuwe generatie meegenomen worden. Dat is nog een flinke puzzel.”

De vaccins die Nederland besteld heeft maar die nog niet geleverd zijn, zullen in de toekomst mogelijk toegerust zijn op de nu opkomende varianten, legt Rijkers uit. “Die voor de toekomst bestelde vaccins liggen nog niet in de fabriek. Je kunt het zien als de tweede druk van een boek: daar zitten soms ook kleine aanpassingen in. Medicijnwaakhond EMA heeft al toegezegd dat bij de goedkeuring van die nieuwe generatie een minder uitgebreide procedure gevolgd kan worden. Dat hoeft dus geen half jaar te duren. Het kan dus echt zo zijn dat de vaccins die later komen, beter beschermen tegen E484K.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden