Plus

Vaccinblokkade dreigt: Brussel gooit de beuk erin

Een exportverbod voor vaccins ligt als serieuze optie op tafel bij de EU-top donderdag. Het zou voor de Britten een opdoffer betekenen, maar ook Brussel speelt met vuur. ‘Het is een lose-losesituatie.’

Boris Johson op werkbezoek in het magazijn van Oxford Biomedica, producent van het AstraZenecavaccin. Beeld AFP
Boris Johson op werkbezoek in het magazijn van Oxford Biomedica, producent van het AstraZenecavaccin.Beeld AFP

Als het aan de Europese Commissie ligt, wordt de export van coronavaccins onmiddellijk tegenhouden als een fabrikant niet op tijd levert. Ook moet worden gekeken of een land voorloopt op het Europese blok, alvorens prikken daarheen te zenden. Dat staat in het voorstel dat Commissievoorzitter Ursula von der Leyen woensdag presenteert, meldt The Financial Times. De maatregel, waarover de 27 EU-­leiders zich op de virtuele top van donderdag en vrijdag zullen ­buigen, moet zeker stellen dat het vaccinatieprogramma in de EU kan worden ­uitgevoerd.

Er worden geen namen genoemd in het stuk, maar de maatregel is duidelijk gericht op het Verenigd Koninkrijk en in mindere mate de ­Verenigde Staten. De EU kampt met vaccin­fabrikanten die afspraken niet zouden nakomen. AstraZeneca is de grootste frustratie. Die Brits-Zweedse farmaceut vertraagde in januari de levering aan de EU, terwijl zulke problemen zich niet voordoen voor het VK.

Vaccinnationalisme

Sindsdien verwijt de EU Londen ‘vaccinnationalisme’. Het VK zou zending van prikken ­tegenhouden, terwijl de EU andersom de afgelopen weken zeker 10 miljoen vaccins naar het VK heeft verzonden. Het VK en AstraZeneca zeggen dat zij zich wel aan de afspraken ­houden. De vaccinfabrikant wijt de leveringsproblemen in Europa aan het feit dat de EU later was dan het VK met het ondertekenen van het contract.

De maatregel wordt in voorstel als ‘proportioneel’ beschreven, als een middel om ‘weder­kerigheid’ te waarborgen, maar zal ongetwijfeld tot ongenoegen leiden aan de andere kant van het Kanaal. De Britse premier Boris Johnson heeft de voorbije dagen al met meerdere EU-­leiders gebeld, nadat Von der Leyen vorige week al op deze nuclear option had gezinspeeld.

Meerdere lidstaten steunen de voorgestelde maatregel. De frustratie om het kwakkelende vaccinatieprogramma in de EU, in combinatie met de voorspoedige prikcampagne in het VK, voeden het gevoel dat de EU op zijn strepen moet staan. Onder meer Frankrijk, Duitsland en Italië zouden oren hebben naar een dergelijke blokkade. Nederland zou een van de weinige lidstaten zijn die tegen is.

Een week winst

Bluf of niet, de EU-leiders spelen met vuur. Een vaccinstrijd zou ook de EU kunnen schaden. In een analyse in de Britse krant The Guardian werd voorgerekend dat een volledige vaccinblokkade vooral negatieve gevolgen voor het VK zou hebben, met tot wel twee maanden vertraging van het vaccinprogramma. De EU wint volgens die analyse met die extra prikken echter maar een week.

Het Europese programma kan er zelfs op achteruitgaan. De maatregel kan namelijk ook voor leveringsproblemen voor de EU zorgen, zegt Pieter Cleppe, hoofdredacteur van Brussels ­Report en oud-hoofd van het Brusselse kantoor van denktank Europe Open. “Uit het VK worden dan geen vaccins, maar wel materialen geleverd. Als het tot een vaccinoorlog komt, kan het VK zo ook de Europese vaccinproductie schaden. Het is een lose-losesituatie.”

De negatieve gevolgen op de lange termijn van de protectionistische maatregel zijn mogelijk nog ingrijpender, benadrukt ook Adriaan Schout, senior onderzoeker bij het Clingendael Institute voor internationale betrekkingen. Los van de gevolgen voor de relatie met het VK kan een vaccinblokkade het vertrouwen van andere bondgenoten in de EU als baken van vrijhandel schaden. Bovendien kan het leiden tot spanning tussen de lidstaten onderling, zegt Cleppe. “Stemmingen over zulke splijtende kwesties in de EU kunnen de samenhang verstoren. Kijk naar de beruchte stemming over de migratiequota in 2016. Toen stemden lidstaten ook ­verdeeld. Dat heeft veel kwaad bloed gezet en weinig opgeleverd.”

In plaats van een diplomatieke strijd te voeren met het VK, waarmee Brussel ook overhoop ligt om brexitafspraken rondom de Ierse grens, zou de EU de onvrede met AstraZeneca volgens Cleppe via de rechter moeten aanvechten. Als een zakelijk geschil.

“Er is geen wettelijke basis om vanwege contracten met AstraZeneca af te dwingen dat ­vaccins het Verenigd Koninkrijk niet in mogen,” aldus Cleppe “Als kan worden hardgemaakt dat AstraZeneca wetten heeft overschreden, dan kan het in de rechtbank worden opgelost. Als het niet via de rechter lukt: sorry, dan heeft de EU gewoon slecht onderhandeld.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden