PlusReportage

Twijfels over ‘Poetinvriend’ Orbán: ‘Aan wiens kant staat hij echt?’

Hongarije balanceert in de Oekraïne-oorlog op een dun koord. Het ontvangt vluchtelingen met open armen en steunt de sancties tegen Rusland, maar tegelijk is premier Viktor Orbán een oude politieke vriend van Poetin. Zondag 3 april gaan de Hongaren ook nog eens naar de stembus.

Sander van Mersbergen
De Hongaren zijn verdeeld: 43 procent vindt dat premier Viktor Orbán Rusland harder moet veroordelen, 45 procent staat juist achter de lijn van de premier. Beeld SOPA Images/LightRocket via Gett
De Hongaren zijn verdeeld: 43 procent vindt dat premier Viktor Orbán Rusland harder moet veroordelen, 45 procent staat juist achter de lijn van de premier.Beeld SOPA Images/LightRocket via Gett

Gratis eten, gratis vervoer, gratis onderdak en een overdaad aan lieve vrijwilligers: de ontvangst van Oekraïense vluchtelingen op station Nyugati in Boedapest is uitgesproken hartelijk. Zo hartelijk zelfs, dat het ook profiteurs aantrekt. Een vrouw die haar hand uitsteekt naar het voedsel in de kraam voor haar neus wordt genadeloos uitgefoeterd. Ze is geen vluchteling maar gewoon een inwoner van Boedapest, meent een van de vrijwilligers. Ophoepelen!

Hongarije staat niet bekend als een land dat de deuren wijd opent voor slachtoffers van oorlogsgeweld. Toen in 2015 grote aantallen Syriërs naar Europa kwamen, bouwde de Hongaarse regering zelfs een hek bij de grens met Servië en Kroatië.

Volgens Levi, een kale forse dertiger die vrijwillig zijn diensten als chauffeur aanbiedt, is het onterecht dat de gemiddelde Hongaar daardoor voor racist wordt versleten. “De mensen hier zijn helemaal niet xenofoob. Dat hek, dat was een politieke daad van één gek: Viktor Orbán. Hongaren zijn hartelijke mensen. Als mensen in nood zijn, helpen ze.”

Xenofobe campagne

Dat zegt ook Márta Pardavi, voorzitter van het Hongaarse Helsinki Comité, een organisatie die zich inzet voor mensenrechten en vluchtelingen. Volgens haar is de conclusie dat Hongaren alleen witte, christelijke mensen willen opvangen echt te makkelijk. “De vluchtelingen uit Syrië zijn door de regering-Orbán ingezet als politiek middel. Mensen zijn met een xenofobe campagne bang gemaakt. Het is echt niet zo dat niemand hier mensen uit het Midden-Oosten op wil vangen, maar de Hongaren hebben gewoon de kans nooit gehad.”

Dori (21), een studente die zich als vertaler inzet voor vluchtelingen, ziet dat de gedeelde achtergrond van Oekraïners het voor veel Hongaren wel makkelijker maakt. “In 2015 ging het om Arabische mensen, het waren slachtoffers van een oorlog ver weg. Voor veel mensen voelde dat toch anders.”

Op verkiezingsposters van Viktor Orbán is met markeerstift een grote Z geschreven, de letter die als symbool voor het Russische leger geldt. Beeld Sander van Mersbergen
Op verkiezingsposters van Viktor Orbán is met markeerstift een grote Z geschreven, de letter die als symbool voor het Russische leger geldt.Beeld Sander van Mersbergen

Het levert een curieuze situatie op. Oekraïners krijgen ruimhartig hulp, slachtoffers van andere conflicten amper. Daarover doet de Hongaarse regering ook niet geheimzinnig. “We bieden hulp aan vluchtelingen, maar willen geen migranten,” zei Viktor Orbán half maart in een toespraak tijdens de nationale feestdag waarop de opstand van de Hongaren tegen het Keizerrijk Oostenrijk in 1848 wordt herdacht. “Iedereen kan het verschil zien tussen bange vrouwen die vluchten voor hun buren en migranten die duizenden kilometers reizen om onze grenzen te bestormen.”

Toch brengt de oorlog in het buurland Orbán en zijn regering in een lastig parket. De laatste jaren zet hij zich steeds nadrukkelijker af tegen het Westen, terwijl tussen Hongarije en Rusland juist steeds meer toenadering ontstond. Orbán ging diverse malen op audiëntie bij Vladimir Poetin, en pal na de annexatie van de Krim in 2014 kwam de Russische president naar Boedapest, tot ongenoegen van Orbáns EU-collega’s.

Posters met een Z

Nu Poetin als een bruut tekeergaat in Oekraïne, wordt de warme onderlinge band plotseling een heet hangijzer. Bijvoorbeeld in de verkiezingscampagne die momenteel aan de gang is. De straten van Boedapest hangen vol posters. Op de wang van Orbán is op diverse plaatsen met markeerstift een grote Z geschreven, de letter die als symbool voor het Russische leger geldt. Op andere posters is ‘Orbán = Poetin’ gekrabbeld.

Die vergelijking is niet lukraak gekozen. De Hongaarse premier sprak eerder zijn bewondering uit voor de manier waarop Poetin diens land bestuurde, en heeft diverse onderdelen van het model-Poetin rechtstreeks gekopieerd. Media werden grotendeels onder controle van de staat gebracht, tegengeluiden gesmoord. Pardavi noemt het ‘Poetin-light’. De EU tikte Hongarije meermaals op de vingers, en weigert bijvoorbeeld om geld uit het Europese coronafonds over te maken zo lang Orbán zijn anti-liberale pad niet verlaat.

Ook binnen Hongarije is er weerstand tegen de bijna absolute macht van Orbán en zijn Fidesz-partij. In een ultieme poging de zittende premier te wippen, heeft bijna de complete oppositie, van uiterst links tot uiterst rechts, zich achter één kandidaat geschaard. Dat is Peter Marki-Zay, een relatieve nieuwkomer, rechts-conservatief en burgemeester van een klein stadje in Zuid-Hongarije.

Fidesz haalt nu alles uit de kast om Marki-Zay zwart te maken. Langs de belangrijkste boulevards van Boedapest staan op veel plekken grote blauwe zuilen. Die zijn haast exclusief het domein van de anti-oppositiecampagne. Het gezicht van Marki-Zay is in een schimmig bruin-grijs afgebeeld, met teksten als: ‘Deze man steunt seksuele propaganda in de schoolkantine’. En: ‘Ze zijn gevaarlijk. Laten we ze stoppen’.

Rechtsbuiten van Europa

Ook staatsmedia doen driftig mee in het onderuithalen van de oppositiekandidaat. Toen hij in een interview zei dat hij de Navo zou volgen als die zou besluiten tot acties tegen Rusland, brachten Orbángezinde media dat alsof Marki-Zay meteen Hongaarse soldaten naar het slagveld wilde sturen.

De premier zelf neemt een soort middenpositie in. Eerder veroordeelde hij de inval en steunde zijn regering ook de EU-sancties. Nu stelt hij zich op het standpunt dat Rusland en Oekraïne beide ‘hun eigen belangen’ najagen, en dat Hongarije daar niet in betrokken moet worden. ‘Strategische kalmte’, noemt Orbán dat zelf.

Ook in deze discussie ontpopt Hongarije zich tot de rechtsbuiten van Europa. Sancties op het gebied van gasleveranties, een no-fly zone boven Oekraïne en een EU-vredesmissie worden sowieso geboycot, mocht een van die opties op tafel komen, liet de regering weten.

Het verleidde de Oekraïense leider Zelenski ertoe om Orbán persoonlijk toe te spreken, in een videoboodschap aan EU-leiders. “Hongarije moet voor eens en voor altijd kiezen aan wiens kant het staat. Luister Viktor, weet je wel wat er aan de hand is in Marioepol?”

Goede kant van de geschiedenis

Activiste Pardavi is ‘heel boos’. Ze vraagt zich af waar de loyaliteit van de Hongaarse regeringsleider ligt. “Het is zo duidelijk waar het kwaad zit. Nu wordt bepaald of je aan de goede kant van de geschiedenis staat. Wij hebben een premier die in het midden blijft aanmodderen. Alsof we geen lid zijn van de EU, alsof we niet beschermd worden dankzij de Navo.”

Dori, die internationale betrekkingen studeert, vindt een middenpositie – tussen West en Oost – niet per se onverstandig. “Onze geografische ligging is nou eenmaal kwetsbaar, die is echt anders dan die van een land als Nederland. Het communisme en het neerslaan van de Hongaarse opstand in 1956 zijn niet vergeten, dat zijn levende herinneringen. We weten dat het dichtbij kan komen. Ik zeg dit niet als aanhanger van Orbán, maar ik snap dat hij de balans probeert te bewaken.”

Een rondvraag van onderzoeksbureau Publicum onder ruim duizend Hongaren bevestigt dat het land op twee gedachten hinkt. Van de respondenten zegt 43 procent dat Orbán Rusland harder moet veroordelen, 45 procent staat juist achter de lijn van de premier.

Onderhuids wantrouwen

Volgens Pardavi bestaat er onderhuids ook nog steeds een bepaald wantrouwen richting het Westen. “Hongaren denken: bij de opstand lieten ze ons ook alleen. Dat sentiment zit er echt. Ook bij Orbán speelt dat mogelijk mee.”

De premier hield het er in zijn toespraak op dat Hongarije vooral op zichzelf moet vertrouwen. “Voor de grote wereldmachten is Centraal-Europa een schaakbord. De VS en Brussel zullen nooit met een Hongaars hart voelen. We moeten geen pion worden in andermans oorlog.”

Zondag zal blijken of zijn verhaal voldoende is om het Hongaarse volk te overtuigen. Dan vinden de parlementsverkiezingen plaats. In de meeste polls heeft Fidesz een kleine voorsprong op het oppositieblok. Bij winst gaat Orbán, al twaalf jaar aan het roer, zijn vierde ambtstermijn in.

Zondag zal blijken of Orbáns verhaal voldoende is om het Hongaarse volk te overtuigen. Dan vinden de parlementsverkiezingen plaats. Beeld Getty Images
Zondag zal blijken of Orbáns verhaal voldoende is om het Hongaarse volk te overtuigen. Dan vinden de parlementsverkiezingen plaats.Beeld Getty Images
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden