PlusAchtergrond

Tweede Kamer ziet vooral wat misging in Afghanistan

Het kabinet probeert met een feitenrelaas kritiek over de Afghaanse evacuatiemissie te pareren. De Tweede Kamer leest er vooral in wat níet goed ging.

Nederlandse militairen en ambassademedewerkers evacueerden in een week tijd 2500 mensen uit Kaboel. Beeld Ministerie van Defensie
Nederlandse militairen en ambassademedewerkers evacueerden in een week tijd 2500 mensen uit Kaboel.Beeld Ministerie van Defensie

Terwijl andere landen in april nog geen ‘concrete plannen’ hadden om hun ambassadepersoneel te evacueren, had Nederland al een evacuatieplan klaarliggen. Tijdens de evacuatiemissie op het vliegveld van Kabul, eind augustus, werkte het Nederlandse team 24 uur per dag door om zo veel mogelijk mensen binnen de poort te krijgen. “Voor zover bekend als enige land ter plekke.”

In een feitenrelaas over Afghanistan, dat dinsdag naar de Tweede Kamer ging, lijkt het kabinet erop gebrand eerdere kritiek te pareren. Dat er te weinig werd gedaan om tolken in veiligheid te brengen en dat de evacuatie te traag op gang kwam. Maar ook nu het langverwachte feitenrelaas er ligt, vol met cijfers en data, heeft de Kamer nog veel vragen. Ook worden cijfers in twijfel getrokken.

Zo kreeg het ministerie van Buitenlandse Zaken tot afgelopen zondag 21.500 mails van mensen die denken aanspraak te maken op asiel. Omdat één mailtje over meerdere mensen kan gaan, is het totale aantal ‘aanzienlijk groter’, zo valt te lezen. De boodschap: Nederland moet mogelijk meer dan 20.000 Afghanen asiel verlenen, een aantal waarvoor in de Kamer en het land mogelijk geen draagvlak te vinden is.

Dat cijfer kan niet kloppen, stellen Kamerleden. Zij denken dat er veel dubbelingen in de mailbox zitten. Volgens PvdA-Kamerlid Kati Piri mailen sommige mensen elke dag, omdat ze geen antwoord krijgen. “Het is schadelijk dat dit naar buiten komt. Alsof heel Afghanistan op de Nederlandse evacuatielijst staat.” CDA-Kamerlid Derk Boswijk denkt ook dat er ‘ruis’ zit bij die 21.500 mails. “Ik krijg soms vijf keer per dag een mail van dezelfde persoon. Dat zal bij het ministerie vast ook gebeuren.”

D66-Kamerlid Salima Belhaj vindt het onbegrijpelijk dat nog altijd niet duidelijk is hoeveel Nederlanders, tolken en andere Afghanen die een link met Nederland hebben in Afghanistan achterbleven. Op het nippertje besloot de Tweede Kamer, op initiatief van Belhaj, kort na de val van Kabul dat Nederland ook hen in veiligheid moet brengen.

Zorgvuldige lijst

Belhaj wil dat er ‘snel’ een zorgvuldige evacuatielijst wordt opgesteld. Dat is volgens haar geen taak voor het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat onder leiding staat van haar partijleider, D66-minister Sigrid Kaag. “Dat moet de Immigratie- en Naturalisatiedienst doen, dat is de uitvoeringsorganisatie.”

In acht dagen tijd kwamen 1673 evacués uit Kabul naar Nederland. Maar de eerste dagen ging de evacuatie moeizaam, doordat het eerste Nederlandse ambassadeteam uit Kabul was vertrokken. Hoewel het kabinet op dat moment net had besloten dat in elk geval één ambassademedewerker in de Afghaanse hoofdstad moest blijven, suggereert het ook dat het ambassadeteam geen keus had toen het op een evacuatievliegtuig stapte. De Amerikanen konden de veiligheid niet garanderen en stelden dat het vliegveld 48 uur op slot ging – alleen extra troepen mochten landen. Ook de commandant van het beveiligingsteam van de diplomaten ‘meent dat het onverantwoord is’ langer te blijven.

Uit het feitenrelaas blijkt verder dat de Nederlandse ambassade in Kabul tot kort voor het begin van de evacuaties dacht dat zich ‘hooguit nog enkele tientallen Nederlanders’ in Afghanistan zouden bevinden. Uiteindelijk kreeg het ministerie van Buitenlandse Zaken 1250 verzoeken om hulp van Nederlandse paspoorthouders. Zij werden al op 28 april, 21 juli en 5 augustus gewaarschuwd voor de verslechterende veiligheidssituatie in het land, waarbij ook werd geadviseerd het land te verlaten. Ook benadrukte Buitenlandse Zaken dat de Nederlandse ambassade Nederlanders ‘niet kan ondersteunen of evacueren in extreme noodsituaties’.

Signalen in januari

Al in januari 2021 signaleert de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) dat de opmars van de Taliban ‘onvermijdelijk’ is en gaat het kabinet meer doen om Afghaanse tolken uit het land te krijgen en wordt voor het eerst gesproken over de evacuatie van lokaal Afghaans ambassadepersoneel. Toch lijkt de snelheid de MIVD ook te hebben overvallen. Op 12 augustus verwachtte de dienst nog dat Kabul ‘binnen negentig dagen in handen van de Taliban kan vallen’. Dat gebeurde drie dagen later al.

Een dag vóór de val van Kabul besluit de IND versneld visa te verstrekken aan de 67 tolken die door Defensie zijn goedgekeurd. De Kamer had daar al op 7 juli om gevraagd. Piri: “Waarom bleef de IND de oude procedure nog zolang volgen?” Uiteindelijk komen 39 tolken met hun gezin naar Nederland, 28 tolken blijven achter in Afghanistan. Het kabinet heeft gefaald, vindt SP-Kamerlid Jasper van Dijk. “Het kabinet moet bij het debat van volgende week wel met een verdomd goed verhaal komen.” Hij houdt alvast een motie van afkeuring in zijn zak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden