PlusAchtergrond

Trekt Rusland zich terug in Oekraïne, of volgt een offensief? ‘Ik vrees dat de Russen het overwicht krijgen’

Vrouwen en kinderen krijgen van Oekraïense miitairen alle nodige hulp om te vluchten uit gebieden waar gevechten dreigen of gaande zijn. Beeld RONALDO SCHEMIDT/AFP
Vrouwen en kinderen krijgen van Oekraïense miitairen alle nodige hulp om te vluchten uit gebieden waar gevechten dreigen of gaande zijn.Beeld RONALDO SCHEMIDT/AFP

Rusland zou de troepen rond Kiev terugtrekken als ‘handreiking’ in de onderhandelingen. Maar het lijkt eerder een strategische beslissing, gericht op het versterken van het front in het oosten. Wat kunnen we de komende weken verwachten?

Sam de Graaff

“De signalen die we horen aan de onderhandelingstafel ervaren we inderdaad als positief. Maar het geluid van exploderende Russische granaten overstemmen ze niet.” De Oekraïense president Zelenski toonde zich deze week sceptisch. Zou de Russische invasiemacht rond Kiev zich echt ‘drastisch’ terugtrekken, zoals Russische onderhandelaars – als een gebaar van goede wil – dinsdag beloofden? Hij weigerde het te geloven.

Zelenski was niet de enige. Veel westerse leiders spraken hun twijfel uit. De Amerikaanse president Biden vatte het samen: “We zullen zien. Uit hun woorden durf ik vooralsnog niet af te leiden wat hun daden zullen zijn.” Had het Kremlin ook niet keer op keer herhaald dat Oekraïne überhaupt niet zou worden binnengevallen?

De westerse scepsis bleek al snel gegrond. Woensdag, een dag na de Russische ‘handreiking’, meldde het Oekraïense leger zware beschietingen bij Kiev en Tsjernihiv. De aanvallen rond die laatste stad, in het noorden, namen eerder toe dan af, zei een Oekraïense overheidsfunctionaris tegen persbureau AP.

Russische doelen in Oost-Oekraïne

Toch zien westerse inlichtingendiensten wel degelijk Russische eenheden wegtrekken rond Kiev. Niet als gebaar van goede wil, maar als broodnodige versterking van eenheden in het oosten, in de Donbas. Op dat gebied – rond de separatistische ‘volksrepublieken’ Loehansk en Donetsk – lijkt het Russische leger zich te richten.

“Rusland is aan het hergroeperen, herbevoorraden en herbemannen,” zei Navo-baas Jens Stoltenberg donderdag. “Beschietingen van steden gaan door terwijl Russische troepen zich herpositioneren, waarschijnlijk om hun offensief in de Donbas te versterken. Rusland heeft voortdurend gelogen over zijn bedoelingen.”

Dat Rusland de pijlen richt op de Donbas, werd vorige week al aangekondigd door de hoge Russische militair Sergej Roedskoj. De eerste fase van de ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne was ‘succesvol’ afgerond, zei hij, waardoor Rusland zich kon gaan toeleggen op het ‘bevrijden’ van de Donbas. Een leuke spin, maar zelfs voor de niet zo goede verstaander was het duidelijk: de Russen waren hun doelen aan het bijstellen. Noodgedwongen, en naar beneden.

Kan één tot twee weken duren

Dick Zandee, defensiespecialist bij Instituut Clingendael, denkt dat er inderdaad sprake is van een Russische heroriëntatie. “De Russen zijn tot de conclusie gekomen dat ze Kiev niet kunnen veroveren,” zegt hij. “Er zijn steeds meer berichten dat de terugtrekking serieus is, al moet de komende dagen blijken of echt alle Russische troepen in het noorden zich terugtrekken.”

In het oosten liggen de kaarten heel anders, ziet Zandee. Daar behaalde de Russische invasiemacht tot nu toe de grootste successen: los van het belegerde Marioepol hebben de Russen een brede strook land in handen, van de rivier de Dnjepr tot de Krim en de Donbas. Door de militaire kracht daar te bundelen, hoopt de Russische legerleiding vermoedelijk op zoveel mogelijk terreinwinst én, op termijn, een betere positie aan de onderhandelingstafel.

Maar zo’n heroriëntatie is makkelijker gezegd dan gedaan. De Russische eenheden rond Kiev zullen zich eerst moeten terugtrekken richting Belarus of Rusland. Daar zal het zware materieel op treinen worden geladen en, om Oekraïne heen, door Rusland naar de Donbas worden gebracht. Een flinke afstand. Zandee: “Dat kan zo één tot twee weken duren.”

In de tussentijd zal de huidige patstelling aanhouden, denkt Zandee. Kleine aanvallen hier en daar – vooral de Oekraïners zullen van de relatieve adempauze gebruik willen maken om terrein te heroveren – maar geen significante veranderingen. Niet buiten het gebied rond Kiev, althans.

Poetin wordt voorgelogen

Ondertussen zullen de Russen niet alleen hun troepen in het noorden van Oekraïne verschepen, maar ook nieuwe eenheden aanvoeren. Huurlingen van de beruchte Wagner Groep bijvoorbeeld, maar – zo meldt het Britse leger – ook militairen die zijn gestationeerd in door Moskou gesteunde separatistische regio’s in Georgië. En honderden Syrische strijders, zoals The New York Times omschrijft als een bedankje van Assad voor de Russische steun die hij de afgelopen jaren ontving.

Dat Rusland van heinde en verre eenheden moet aanvoeren – huurlingen zelfs – en de breedte van de invasie afschaalt, onderstreept dat het Kremlin de invasie te licht had opgevat.

De Britse inlichtingenchef Jeremy Fleming stelde donderdag dat Poetin consequent een te rooskleurig beeld krijgt voorgeschoteld. “We denken dat zijn adviseurs bang zijn hem de waarheid te vertellen.” Die waarheid, in de woorden van Fleming: een gebrekkige moraal onder de Russische troepen, grote logistieke problemen en hogere aantallen slachtoffers dan vooraf voor mogelijk werd gehouden.

Dus past de legerleiding de plannen aan. Ze hebben kans op succes, denkt Zandee. De Oekraïense onverzettelijkheid ten spijt. “Als alle Russische eenheden naar het zuiden trekken, gaat het om grote concentraties strijdkrachten. Die massaliteit wordt belangrijk. Ik vrees dat de Russen het overwicht zullen krijgen. Maar dan zijn we al snel weken verder.”

Inspectie Tsjernobyl, Russisch brandstofdepot getroffen, Sanctiecoördinator op komst

Het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) stuurt personeel naar de oude kerncentrale van Tsjernobyl en andere nucleaire locaties in Oekraïne. Directeur-generaal Rafael Grossi zei dat vrijdag na gesprekken met zowel Oekraïne als Rusland. De Tsjernobylcentrale wekt geen stroom meer op, maar er wordt nog wel radioactief afval bewaard. De centrale werd op de eerste dag van de oorlog ingenomen door Russische troepen. Zij verlieten het terrein eerder deze week.

Oekraïne en Rusland hebben de vredesbesprekingen online voortgezet. Het Kremlin zei wel dat een mogelijke Oekraïense helikopteraanval op een brandstofdepot in Belgorod ‘ongemakkelijke omstandigheden’ schept.

Het Nederlandse kabinet stelt een nationaal coördinator aan voor de uitvoering van de sancties tegen Rusland. Tot nog toe moest minister Hoekstra van Buitenlandse Zaken dat in goede banen leiden, maar donderdag bleek dat hij te weinig zicht had op waar de acht betrokken ministeries mee bezig zijn. Rutte zei vrijdag dat hij het heeft onderschat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden