PlusAchtergrond

Tijdperk Trump: ‘Herverkiezing brengt waarschijnlijk meer instabiliteit in VS en daarbuiten’

Het Witte Huis leek wel een realityshow in de afgelopen jaren, maar er werd ook nog geregeerd, met succes. De erfenis van Donald Trump (74) zal nog jaren bestaan, of hij dinsdag bij de verkiezingen nu wint of verliest.

President Donald Trump.Beeld REUTERS

De droom van Mitch McConnell is uitgekomen. Op de valreep werd werkelijkheid waar de Republikeinse partijleider al jaren op hoopte: conservatieven hebben het voor het zeggen in het Amerikaanse Hooggerechtshof. Met de benoeming van Amy Coney Barrett telt het negenkoppige hof sinds deze week zes conservatieve rechters, een stevige meerderheid.

Coney Barrett is 48 en mag haar zetel in het hof haar hele leven houden, dus McConnell kan nog decennia genieten van de Trump-jaren, wat er ook gebeurt op 3 november. “Veel van wat we de afgelopen vier jaar hebben gedaan, zal vroeg of laat door de volgende verkiezingen ongedaan worden gemaakt,” zei hij, klaarblijkelijk weinig hoopvol over de winkansen van Trump. “Maar de Democraten zullen hier nog lange tijd niet veel aan kunnen doen.’’

Amy Coney Barrett is al het derde lid van het Hooggerechtshof benoemd door Trump. Zijn rechters zijn hem aanbevolen door een groep conservatieve juristen en interpreteren de Amerikaanse grondwet overwegend naar de letter, zoals hij eind 18de eeuw geschreven is. Dat betekent onder meer dat ze doorgaans sympathiek staan tegenover pogingen het recht op abortus in te perken en religieuze groepen en bedrijven veel vrijheid geven.

Trump heeft met die benoemingen zijn stempel op de Amerikaanse rechtspraak kunnen drukken, geholpen door omstandigheden (de dood van zittende rechters) en meedogenloze machtspolitiek (McConnell die in 2016 een potentiële benoeming door Obama zolang tegenhield dat Trump uiteindelijk degene was die de rechter kon selecteren).

Ook in gerechtshoven is inmiddels een derde van de rechters uitgekozen door Trump. Hij heeft daar in één termijn bijna evenveel rechters benoemd als Obama in twee - een tempo dat sinds de jaren 70 geen president gehaald heeft. Net als Coney Barrett zijn de meeste rechters relatief jong, wat betekent dat hun invloed nog jarenlang kan doorwerken.

Of dat wenselijk is? Een flink deel van Amerika vindt van niet. De onafhankelijkheid van het rechtssysteem is in het geding. Maar het is precies waarom een flink deel van Trumps achterban op hem stemde, en waarom de Republikeinse partij altijd achter Trump is blijven staan, welke presidentiële normen hij ook doorbrak. “De meeste mensen in de partij zijn gewoon dolgelukkig met die gerechtelijke benoemingen,” zegt Barry Bennett, voormalig campagne-adviseur van Trump.

Wanorde en succes

Trump eindigt zijn eerste termijn als president ook met 227.000 coronadoden, een ingestorte economie en onrust in het land. Hij stortte de afgelopen tijd zo’n onophoudelijke stroom van schandalen en schandaaltjes over de VS uit, dat de afzettingsprocedure van vorig jaar haast vergeten is. Robert Mueller, kent u hem nog? Diens langlopende speurwerk naar Russische beïnvloeding van de verkiezingscampagne van 2016 en Trumps pogingen het onderzoek te dwarsbomen, is in de vergetelheid geraakt.

Maar in alle wanorde is Trump ook succesvol geweest. Op het vlak van immigratie bijvoorbeeld hield hij zich aan zijn belofte, zien zijn aanhangers. De grensmuur die hij tot centraal campagnepunt maakte is op een paar honderd kilometer na nooit gebouwd, maar Trump heeft wel een papieren muur opgetrokken rond het land. Het is veel moeilijker geworden om naar de VS te komen, legaal of illegaal. In de coronacrisis zijn de grenzen onder het mom van bescherming van de volksgezondheid bijna compleet gesloten voor nieuwkomers, inclusief asielzoekers.

Trump heeft zonder dat het veel aandacht kreeg ook de regels voor bedrijven in de VS ingrijpend gesaneerd. Hij schrapte veel milieuregels, bijvoorbeeld. Dat vindt een deel van de Amerikanen hoogst zorgelijk, maar deregulering wordt in het bedrijfsleven van harte welkom geheten.

En Trump had weinig oor voor de klachten van demonstranten die de straat op gingen uit woede over aanhoudend politiegeweld tegen met name zwarte burgers, maar zette wel de eerste stappen naar hervorming van het meedogenloze Amerikaanse strafrechtsysteem. Geen land sluit zoveel burgers op in gevangenissen als de VS. Met name zwarte Amerikanen zijn er de dupe van. Trump ondertekende een nieuwe wet die onder meer buitensporig hoge straffen verlaagt, soms met terugwerkende kracht.

President Trump en Amy Coney Barrett.Beeld AFP

Tot het virus de wereld in zijn greep kreeg, draaide de Amerikaanse economie bovendien goed. Dat was deels een erfenis van de Obama-jaren, maar veel kiezers geven Trump punten voor de uitzonderlijk lage werkloosheid van vorig jaar.

Ze waarderen het ook dat Trump het land niet in nieuwe oorlogen heeft gestort - al hielden ze een paar keer hun adem in. Europese landen zijn mede onder druk van Trump meer gaan investeren in hun eigen verdediging, iets wat de VS al jaren voor zijn aantreden wilde.

Het ging misschien lomp en inconsistent, maar Donald Trump heeft voor wat broodnodige correcties in het Amerikaanse buitenlandbeleid gezorgd, oordeelt zijn voormalig adviseur nationale veiligheid Nadia Schadlow. Dat China geen onschuldige speler op het wereldtoneel is en internationale organisaties naar zijn hand probeert te zetten, wordt nu meer erkend, schrijft ze in tijdschrift Foreign Affairs. Dat globalisering niet per se positief is en veel mensen er nadelen van ondervinden ook.

Zelfs Joe Biden erkende dat Trumps nieuwe handelsakkoord met Canada en Mexico beter is voor Amerikaanse werknemers dan het vorige Nafta-verdrag. “De tijd dat internationale handel boven onze eigen banen ging, is wel voorbij,” constateert oud-adviseur Barry Bennett tevreden.

Geloofwaardigheid

Het grootste falen van de regering Trump, vindt Guy Snodgrass, voormalig speechschrijver van defensieminister James Mattis, is dat de VS ‘morele geloofwaardigheid’ heeft weggeven aan landen als Rusland en China. Als het over eerlijke democratie gaat bijvoorbeeld - in eigen land maakt president Trump nu het verkiezingsproces verdacht ‘om er politiek voordeel uit te halen’. Trump sprak geregeld warme woorden over leiders van autoritaire regimes.

Toch zijn de afgelopen jaren wel degelijk een aantal doelen bereikt, moet Snodgrass constateren. De Amerikaanse ambassade in Israël is verhuisd van Tel Aviv naar Jerusalem, iets wat vorige regeringen ook wilden, maar te riskant vonden. Er zijn positieve ontwikkelingen in het Midden-Oosten: Isis verloor zijn grondgebied, Israël knoopte sinds lange tijd weer relaties aan met enkele Arabische staten, na bemiddeling van de regering Trump.

“Aan de andere kant: de relaties met oude bondgenoten hebben geleden,” zegt Snodgrass. “Noord-Korea heeft de overhand gekregen in onderhandelingen, en de handelsoorlog met China heeft niet geleid tot betekenisvolle verandering in onze relatie met hen.’’

Onrust

De vraag is nu: in hoeverre wegen de successen voor kiezers op tegen de mislukkingen? De coronadoden, de onrust in het land, de enorme staatsschuld na belastingverlagingen waar rijken het meest van profiteerden, de beloftes die Trump níet nakwam?

Het ‘moeras’ van lobbyisten die namens grote bedrijven politici paaien is niet leeg gedregd, zoals Trump beloofde. Op enkele symbolische maatregelen na is het vooral dieper geworden. Rijke campagnedonoren mogen nu na betaling van tot wel 100.000 dollar met de president dineren. Trumps eigen bedrijf verdient aan het presidentschap, zijn kinderen kregen overheidsbanen. En hoe vaak Trump ook zegt dat zijn zorgplan nu écht over twee weken af is, het Amerikaanse zorgsysteem is nog steeds krakkemikkig en peperduur.

Enkele voormalige regeringsmedewerkers zijn ervan overtuigd dat de vervulling van Republikeinse wensen niet opweegt tegen de missers. Sommigen voeren nu campagne tégen de president en zijn anti-democratische neigingen. “Ik kan niet geloven dat ik dit moet zeggen, maar hij is een bedreiging, een echte bedreiging voor de stabiliteit van onze democratische instituties en onze republiek," zei voormalig stafchef van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid Miles Taylor vorige week in een online bijeenkomst van zijn ‘verzetsgroep’ van ontevreden Republikeinen, Repair45. “Trump vroeg ons om het Congres te vertellen dat ze rechters moesten ontslaan. Hij bedoelde: ‘ik heb er genoeg van dat mijn besluiten tegengehouden worden door rechters, ik wil van ze af’. Dat was idioot, dat hebben we niet gedaan.’’

Elizabeth Neumann, voormalig collega van Taylor, vertrok uit de regering nadat een man - die anti-immigratieretoriek van Trump citeerde - 23 Spaanstalige inwoners van El Paso, Texas had vermoord in een supermarkt. “Er was geen bereidheid om binnenlands terrorisme echt aan te pakken, omdat het van rechts kwam. En Trump zag dat blanke supremacisten min of meer deel uitmaakten van zijn achterban,” zei Neumann in de bijeenkomst van actievoerende ex-medewerkers van de regering. Ze besloot zich uit te spreken tegen de president van haar partij nadat afgelopen zomer vreedzame demonstranten in Washington met traangas waren weggejaagd.

Ex-speechschrijver Guy Snodgrass schetst in zijn boek Holding the line hoe toenmalig Defensieminister James Mattis samen met buitenlandcollega Rex Tillerson aanvankelijk zijn best doet Trump bij te brengen dat internationale bondgenootschappen van levensbelang zijn voor Amerika. Zonder veel succes - Trump klaagde in reactie vooral over de kosten van internationale militaire allianties, en verzocht wel om een militaire parade door Washington.

In een eventuele tweede termijn zijn er geen ervaren, kritische mensen als oud-generaal Mattis meer om Trumps grillen onder controle te houden, waarschuwt Snodgrass. De ‘volwassenen’ in de regering, zoals ze zijn gaan heten, zijn vervangen door loyalisten van de president.

Herverkiezing zou voor Trump ‘bewijzen’ dat hij een nieuw mandaat heeft om niet alleen door te gaan met de veranderingen die zijn ingezet tijdens zijn eerste termijn, maar ze ook te versnellen,” denkt Snodgrass. Nadat Trump een afzettingsprocedure doorstond gingen de remmen voor de president al verder los, observeert hij. Dat zal alleen maar toenemen, is zijn verwachting. “Als hij wordt herkozen, brengt dat waarschijnlijk meer instabiliteit, zowel in als buiten de Verenigde Staten.’’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden