PlusAchtergrond

Tienduizenden Venezolaanse migranten berooid terug naar huis

De coronacrisis jaagt in Latijns-Amerika tienduizenden Venezolaanse vluchtelingen en migranten terug naar huis. Rigoureuze quarantainemaatregelen in Peru, Colombia en Brazilië treffen hen zwaarder dan de lokale bevolking.

Dakloze Venezolanen wachten bij het busstation in Bogotá (Colombia) op hulp om naar huis te kunnen terugkeren.Beeld Getty Images

De wegen uit Venezuela, die de afgelopen jaren afgeladen waren met mensen die de honger en schaarste in hun vaderland ontvluchtten, zijn opnieuw vol, maar nu met verkeer de andere kant op. Tien­duizenden Venezolanen keren terug uit de buur­landen, nu ze daar door de coronacrisis geen mogelijkheden meer hebben om te overleven.

Een groot deel van de vijf miljoen Venezolaanse vluchtelingen overleeft in Colombia, Peru en Brazilië dankzij straathandel, tijdelijke baantjes of prostitutie. Door strenge lokale lockdowns zijn twee van elke vijf Venezolaanse migranten nu werkloos en daardoor dakloos geworden, zo becijferde onderzoeksbureau Ipsos. Zij kunnen niet, zoals de lokale bevolking, terugvallen op familie of hulpprogramma’s. “Wij betalen al voor duizenden migranten zorg en onderwijs. We helpen hen met banen en opvang. Het spijt me, maar we kunnen niet ook hun huur betalen,” zei Claudia López, burgemeester van ­Bogotá, waar 400.000 Venezolanen wonen.

“Ze zijn wanhopig en zien geen andere optie dan maar terug te keren naar Venezuela,” zegt Jozef Merkx, vertegenwoordiger van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR in Colombia, die 1,8 miljoen Venezolanen opvangt. Half mei waren volgens de Colombiaanse migratiedienst al ruim 70.000 migranten teruggekeerd. ­Volgens de Interamerikaanse Ontwikkelingsbank kan dit aantal oplopen tot 330.000. Colombiaanse gemeenten, die de afgelopen jaren werden overspoeld door Venezolanen, stellen soms bussen beschikbaar om hun vertrek aan te moedigen. Het merendeel gaat echter lopend over de weg omdat het openbaar vervoer stilligt, met alle risico’s van dien. In Peru werd vorige maand een groep geschept door een vrachtwagen, met drie doden tot gevolg.

Paadjes door de jungle

Onderweg is nauwelijks opvang. Tijdelijke opvanglocaties en gaarkeukens, bedoeld voor de duizenden Venezolanen die dagelijks naar ­Colombia kwamen, werden in maart door de ­regering gesloten vanwege de pandemie. Vorige maand ging een deel daarvan weer open, nu voor degenen die terugkeren. “We hebben 41 shelters, maar dat is onvoldoende,” zegt Merkx van de UNHCR, dat voortdurend gebrek heeft aan middelen om de Venezolanen bij te staan. Nederland stelde vorige week 3 miljoen euro beschikbaar voor Venezolaanse vluchtelingen die ‘door Covid-19 hard worden geraakt,’ aldus het ministerie van Buitenlandse Zaken. Merkx: “We zijn daar blij mee en hopen dat het bij de UNHCR terechtkomt.”

Een obstakel voor de terugkeerders vormt de grens met Venezuela, die formeel is gesloten om verspreiding van het virus tegen te gaan. Speciaal voor de ‘retornados’ is een corridor geopend over de grensrivier, maar die is niet elke dag open. “Venezolanen steken dan illegaal over via de trochas (paadjes) in rivieren en jungle,” zegt antropoloog Eva van Roekel van de Vrije Universiteit Amsterdam, die Venezolaanse migratie onderzoekt. Die routes worden gecontroleerd door bendes die tol heffen. “Sinds de lockdown heeft de Colombiaanse overheid meer politie gestuurd voor grensbewaking, maar de illegale overgang gaat door.”

Arts als bediende

Eenmaal in eigen land zijn de problemen niet voorbij. Burgemeesters willen nog weleens een spandoek ophangen met ‘Welkom thuis’, maar volgens lokale media is ook in eigen land ­nauwelijks transport of opvang onderweg. Er is amper benzine te krijgen. Terugkeerders treffen thuis berooide families aan, die juist konden overleven dankzij het geld dat de vluchtelingen stuurden. Ze worden gemeden, omdat ze ­zouden zijn besmet met het coronavirus. “Als Colombia zo geweldig was,” sneerde president Nicolás Maduro voor de televisie, “waarom zijn ze daar dan niet gebleven?”

Overigens hebben sommige Venezolanen wél van de coronacrisis geprofiteerd. Voor uitge­weken artsen kwam het juist ‘als een geschenk uit de hemel,’ aldus de 32-jarige Venezolaanse chirurg Efraím Vargas telefonisch vanuit San­tiago. Vorig jaar ging hij naar Chili, omdat schaarste aan brandstof en medicijnen het werken in Venezuela onmogelijk maakte. “Ik was hier taxichauffeur, een andere arts was bediende bij een tankstation.” Door corona was de arts ineens weer welkom. “Ik werk nu al twee maanden in een ziekenhuis en red dagelijks levens. Dat is geweldig.”

Mistig over corona

Venezolanen keren niet alleen terug naar een ongekende economische en humanitaire crisis – de reden waarom ze vertrokken – maar ook naar een volstrekt onduidelijke ­situatie als het gaat om de epidemie. Volgens de regering telt Venezuela maar 2300 besmettingen en 22 doden en worden er dagelijks 25.000 tests gedaan.

Volgens onderzoek van persbureau Reuters zijn deze cijfers ongeloofwaardig. Privéziekenhuizen krijgen geen testkits en het officiële testteam telt drie technici. Medisch ­personeel dat klaagde over gebrek aan middelen, mondmaskers en handschoenen is opgepakt.

Internationale organisaties spreken hun zorg uit over de potentiële gevolgen van de coronacrisis in een land met voedseltekorten, waar ziekenhuizen soms niet eens stromend water hebben om handen te wassen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden