PlusAchtergrond

Terrorisme-expert Beatrice de Graaf: ‘Aanslagen komen vaak in golfjes’

Vier aanslagen in Europa in ruim een maand tijd: is sprake van een ­opleving van islamitisch gemotiveerd terrorisme?

In Wenen bewaakt de politie het plaats delict na de aanslag afgelopen maandag. Beeld Getty Images
In Wenen bewaakt de politie het plaats delict na de aanslag afgelopen maandag.Beeld Getty Images

In ruim een maand werden bij het voormalige hoofdkantoor van het Franse satirische blad Charlie Hebdo twee mensen neergestoken, werd de Franse docent Samuel Paty vermoord en ook bij een kerk in Nice vond een aanslag plaats. Maandagavond was het weer raak, nu in Wenen. Beatrice de Graaf, hoogleraar en terrorisme-expert aan de Universiteit Utrecht, wijst op ‘copycatgedrag’ als een van de oorzaken.

Vier aanslagen in korte tijd in Europa. Waar komt dit opeens vandaan?

“Laat ik vooropstellen dat de Europese diensten, waaronder ook de Nederlandse NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid), jihadisme nog altijd als de grootste dreiging zien wat betreft terrorisme. Dat zijn ze de afgelopen vijf jaar blijven zeggen en daar is niets aan veranderd. In die zin komt dit dus niet uit de lucht vallen.”

De aanslagpleger in Wenen was een aanhanger van Islamitische Staat. Hoe staat IS er eigenlijk voor?

“IS is in Syrië en Irak de afgelopen jaren goeddeels teruggedrongen, maar dat zegt niet alles. De organisatie is nooit helemaal weggeweest. Door de verliezen in het Midden-Oosten en de val van het kalifaat is de organisatie noodgedwongen van tactiek veranderd.”

Wat houdt die tactiek in?

“De aanslagen zoals we die nu zien, passen precies in de strategie die in 2015 in IS-blad Dabiq is uitgewerkt: zo veel mogelijk aanslagen plegen en ‘de grijze zone elimineren’. Ze willen dat er een kloof ontstaat tussen moslims en de rest. De nuance moet weg. Alles moet zwart-wit worden. Dat zie je ook aan de plekken waar aanslagen plaatsvinden: een openbare, seculiere school, een katholieke kerk, een synagoge, een satirisch blad, allemaal symbolen van de westerse waarden en vrijheden.”

Gaat het dan om eenlingen?

“Die term zorgt voor veel verwarring. Veiligheidsdiensten maken onderscheid tussen iemand die in zijn eentje opereert en mensen die het als groep, met directe ondersteuning van een grotere organisatie doen. Dat betekent niet dat een ‘eenling’ geen deel kan uitmaken van een grotere groep mensen met dezelfde over­tuiging en daardoor aangemoedigd of gemotiveerd wordt.”

“Bij de aanslag op Samuel Paty ging het om een Tsjetsjeense migrant die in Frankrijk was geradicaliseerd, en niet vanuit Syrië naar Europa kwam met een opdracht van IS, zoals tussen 2014 en 2017 het geval was met aanslagplegers in Parijs, Brussel en ­Manchester.”

Is er sprake van een trend?

“Aanslagen komen vaak in golfjes. Dat heeft onder andere te maken met het gegeven dat terroristen elkaar inspireren en willen overtreffen. Er is dikwijls sprake van ‘copycatgedrag’. Daders van aanslagen verwijzen ook vaak naar elkaar, of ze proberen elkaar na te doen en te overtroeven.”

Wat valt hiertegen te doen?

“Oostenrijkse en Duitse experts zeggen nu dat dit soort acties vreemd genoeg ook te maken heeft met het succes van de veiligheidsdiensten. Die hebben de afgelopen jaren talloze radicale organisaties en extremistische centra ontmanteld en net­werken opgerold. Daardoor zijn er nu jongens die in veel kleinere groepjes, of zelfs in hun eentje online, in de ban raken van extremisme en radicaliseren. Die zijn echter heel moeilijk op te sporen en blijven makkelijker onder de radar. De grote aantallen geradicaliseerde personen in bijvoorbeeld Frankrijk (enkele duizenden, red.) maken het voor de veiligheidsdiensten onmogelijk om dit helemaal te voorkomen.”

Hoe moet dit dan worden voorkomen?

“Een grote rol ligt bij directe familie en bekenden. Vanuit de gemeenschap van de daders zelf moet ook weerstand komen. Heeft niemand dan gehoord of gezien dat de moordenaar van Paty op zoek was naar een doelwit, of dat de dader van Wenen aan het oefenen was met een kalasjnikov?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden