PlusAnalyse

Televisietoespraak Poetin meeslepend maar selectief college

De televisietoespraak van de Russische president Vladimir Poetin duurde maandagavond ruim een uur en zal worden herinnerd als het moment dat hij twee gebieden die zich van Oekraïne hebben afgescheiden als zelfstandige staten erkende en aankondigde ‘vredestroepen’ naar die gebieden te sturen. Maar wat zei Poetin nu écht?

Hans Nijenhuis
Een inwoonster van Sint Petersburg in West-Rusland kijkt naar de toespraak van Vladimir Poetin. De Russische erkende maandag in die toespraak de opstandige Oekraïense regio's Donetsk en Loehansk als zelfstandige staten.  Beeld EPA
Een inwoonster van Sint Petersburg in West-Rusland kijkt naar de toespraak van Vladimir Poetin. De Russische erkende maandag in die toespraak de opstandige Oekraïense regio's Donetsk en Loehansk als zelfstandige staten.Beeld EPA

De toespraak was óók historisch omdat Poetin zijn volk een meeslepend college gaf over de geschiedenis van Oekraïne, een selectieve eigen versie. Die komt erop neer dat Oekraïne als soevereine staat geen bestaansrecht heeft en ook nooit heeft gehad.

De toespraak, waarvan een Engelse vertaling is terug te lezen op de site van het Kremlin, sluit naadloos aan op een gevoel dat al dertig jaar bij veel Russen leeft: het uiteenvallen van de Sovjet-Unie was een vergissing. Het leidde tot verlies van grondgebied, van mensen en van internationaal respect. Poetin heeft het eerder al eens ‘de grootste geopolitieke catastrofe van de twintigste eeuw’ genoemd. Hij lijkt die geschiedenis stapje voor stapje terug te willen draaien.

In bijna alle voormalige Sovjetrepublieken bevinden zich inmiddels weer Russische troepen. In Rusland zien ze dat anders: juist de Navo is sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie sterk in Russische richting uitgebreid. Zelfs voormalige delen van de Sovjet-Unie, zoals de Baltische Staten, zijn er nu onderdeel van.

Verbonden door een bloedband

Poetin begon vriendelijk. Hij onderstreepte dat Oekraïne niet zomaar een buurland is. “Het is een onlosmakelijk deel van onze eigen geschiedenis, cultuur en ruimte. Het zijn onze kameraden, onze dierbaren, familieleden, via een bloedband met ons verbonden. Sinds mensenheugenis hebben de mensen in het zuidwesten van wat historisch gezien Rusland is, zichzelf Russen en orthodox-christenen genoemd.”

Oekraïne en Rusland delen inderdaad een lange geschiedenis, die teruggaat tot het middeleeuwse rijk rond Kiev. Beide landen zien die stad, die veel ouder is dan Moskou, als geboorteplaats van hun taal en cultuur. Er wonen ook veel Russen in Oekraïne, met name in het oosten van het land. Maar de laatste duizend jaar is Oekraïne, of een deel daarvan, onderdeel geweest van verschillende rijken. En sinds de tsaren heeft Oekraïens nationalisme de heersers in Petersburg en Moskou al geïrriteerd. Kortom, Rusland en Oekraïne hebben een gedeelde én elk een eigen geschiedenis. Net als Hongarije en Oostenrijk of Nederland en België dat hebben.

Politieke machinaties

Het moderne Oekraïne is vervolgens, zei Poetin, ‘geheel en volledig geschapen door Rusland’. Hij vertelde in details hoe het na de revolutie van 1917 op ‘slordige wijze’ een eigen staat binnen de Sovjet-Unie werd. “Natuurlijk kunnen we het verleden niet veranderen.”

Maar politieke machinaties ‘kunnen of mogen nooit gebruikt worden als de grondbeginselen van soevereiniteit’.

Externe krachten

Bij het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 zijn de Oekraïense autoriteiten begonnen hun soevereiniteit te bouwen op het ontkennen van alles wat Oekraïne en Rusland met elkaar bindt, zei Poetin. “Daar werden ze bij geholpen door externe krachten, die daar een netwerk van non-gouvernementele organisaties voor gebruikten.”

Ook de protesten op het Maidanplein, die in 2014 leidden tot democratische verkiezingen, waren extern gedirigeerd. “De Amerikaanse ambassade voorzag de demonstranten van 1 miljoen dollar per dag.”

Poetin concludeerde: “De stabiele tradities van een echte staat heeft Oekraïne nooit gekend.”

De president ging hier voorbij aan het feit dat in 1991 Oekraïne zich ontworstelde aan de greep van Moskou, het werd niet ‘weggegeven’. Bij een vrij referendum stemde een overgrote meerderheid van de bevolking vóór onafhankelijkheid. En bewijs dat hulporganisaties werken voor Westerse regeringen of dat de Amerikanen geld uitdeelden – een complottheorie die al langer de ronde doet – is er niet.

En nu zijn er dan plannen om Oekraïne Navo-lid te maken, vervolgde de president. “Misschien niet morgen, maar dan overmorgen. (…) Ik vraag in het bijzonder aandacht voor dat het gevaar van een plotselinge aanval op ons enorm toeneemt.”

De Navo-landen zeggen juist dat er geen plan is om Oekraïne toe te laten. Alleen willen ze het land niet het recht ontnemen een lidmaatschap aan te vragen. En daarover gaat allereerst een soevereine staat zelf, vinden ze.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden