PlusAchtergrond

Succes van Turkse drones verandert de militaire verhoudingen

Een Turkse drone bij een overwinningsparade in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe. Beeld Valery Sharifulin/TASS
Een Turkse drone bij een overwinningsparade in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe.Beeld Valery Sharifulin/TASS

Turkije verandert met goedkope bewapende drones de geopolitieke verhoudingen rond de Middellandse Zee. Tot ongemak van sommige landen.

Wat er precies is gebeurd is nog enigszins schimmig, maar volgens deskundigen van de Verenigde Naties heeft zich vorig jaar in de burgeroorlog in Libië iets revolutionairs voorgedaan. Libische regeringstroepen begonnen eind maart 2020, met steun van Turkse artillerie en drones, een groot offensief tegen de militie van de krijgsheer Khalifa Haftar.

Toen Haftars strijders de aftocht bliezen, zouden ze vervolgens zijn ‘opgejaagd’ en ‘aangevallen’ door kleine, autonoom functionerende kamikazedrones van Turkse makelij. ‘De eenheden waren noch getraind noch gemotiveerd om zich te verdedigen tegen deze nieuwe technologie en trokken zich over het algemeen in wanorde terug,’ constateren de VN-experts in een recent rapport.

Baanbrekend

Als de Turkse kamikazedrones in Libië inderdaad zonder menselijke besturing functioneerden, is dat baanbrekend, omdat het voor zover bekend de eerste keer is dat een autonoom wapen mensen heeft gedood – een ontwikkeling waar mensenrechtenactivisten al jaren voor vrezen. Het is bovendien illustratief voor de snelle opkomst van Turkije als bouwer en gebruiker van militaire drones. Het land is naast Amerika, Israël en China tegenwoordig een belangrijke drone-exporteur.

“Turkije is de laatste jaren echt een dronemacht geworden,” zegt deskundige Ulrike Franke van de European Council on Foreign Relations (ECFR), een denktank. “Het is een van de weinige landen in de wereld die zelf militaire drones bouwen en ze ook gewapend inzetten.”

In eigen land beschikt Turkije inmiddels over meer dan honderd zelf gefabriceerde militaire drones, oftewel unmanned aerial vehicles (uav’s) in jargon, die zijn gestationeerd op een reeks bases langs de Turkse west- en zuidkust. Onder westerse landen bezit alleen Amerika er meer. Verder heeft Ankara een amfibisch aanvalsschip in aanbouw waarvan het een drone carrier wil maken, een soort minivliegdekschip met vooral uav’s.

Succesvol exportproduct

De Turken hebben hun onbemande vliegtuigjes de afgelopen jaren niet alleen in Libië ingezet, maar eveneens tegen Koerdische PKK-rebellen, tegen regeringstroepen in Syrië, en afgelopen najaar aan de zijde van het Azerbeidzjaanse leger, dat er mede daardoor in slaagde om een groot deel van de enclave Nagorno-Karabach te heroveren op Armenië.

De rap groeiende dronevloot past in het streven van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan om zijn land zelfstandiger te maken op defensiegebied. Twee decennia geleden produceerde Turkije naar schatting 10 tot 15 procent van zijn wapentuig zelf, inmiddels is dat meer dan 60 procent. Bovendien vergroot Erdogan met de inzet van de uav’s zijn invloed in de regio, zonder dat hij er veel risico mee loopt. Want als er een paar drones worden neergehaald, is de financiële schade te overzien en komen er geen piloten in lijkenzakken thuis.

De onbemande vliegtuigjes zijn ook een succesvol exportproduct. Turkse defensiebedrijven verkochten hun drones de laatste jaren aan – op zijn minst – Azerbeidzjan, Oekraïne, Polen, Qatar, Libië, Tunesië en Marokko. Ankara doet daarbij niet al te moeilijk over autocratische praktijken of mensenrechtenschendingen. De Turkse uav’s zijn bovendien relatief eenvoudig, goedkoop – zeker vergeleken met Amerikaanse drones – en hebben zich bewezen in conflicten, een krachtig verkoopargument. Turkse propagandisten verspreiden via sociale media geregeld video’s waarop is te zien hoe uav’s vanuit de lucht een doel uitschakelen.

“Het is net als met boksen”, zegt Can Kasapoglu, defensie-expert van denktank Edam in Istanbul. “Een bokser kan er nog zo sterk uit zien en nog zo hard trainen, je weet pas écht wat hij waard is als hij heeft gevochten.”

Tegenstanders

Niet iedereen is gelukkig met deze Turkse defensie-ambities. Toen onlangs bekend werd dat Ankara drones gaat leveren aan Marokko, reageerden de generaals in buurland Algerije boos, omdat ze verwachten dat de Marokkanen de uav’s zullen inzetten tegen door Algerije gesteunde rebellen in de Westelijke Sahara.

Rusland is kwaad over de Turkse levering van drones aan buurland Oekraïne, mede omdat Moskou heeft gezien hoe effectief die onbemande vliegtuigjes in de recente oorlog om Nagorno-Karabach waren tegen wapentuig van Russische makelij. En Turkijes Navo-bondgenoot Canada staakte onlangs de levering van camera’s en sensoren voor inbouw in Turkse drones toen bleek dat Turkije de uav’s in strijd met de Canadese exportvergunning had verkocht aan het repressieve Azerbeidzjan.

Ook in sommige Europese hoofdsteden groeit enig ongemak. Want hoewel dronetechnologie rap belangrijker wordt in moderne oorlogvoering, komen Europese ontwikkelingsprojecten hiervoor maar langzaam van de grond. Zo kondigde de Europese Commissie deze week aan dat zij 100 miljoen euro extra uittrekt voor de verdere ontwikkeling van de eerste gezamenlijke Europese drone, die een alternatief moet vormen voor de Amerikaanse uav’s die bij sommige Europese landen in kleine aantallen in gebruik zijn. Maar die geplande Europese uav zal op zijn vroegst over vier jaar zijn eerste testvlucht maken en zal niet voor 2028 in gebruik kunnen worden genomen.

“Verschillende Europese landen ontwikkelen ook bewapende drones,” zegt Franke van denktank ECFR. “Technologisch is het eigenlijk helemaal niet zo ingewikkeld, maar het heeft in Europa niet de urgentie die het in Turkije heeft. De Turken hebben een beetje de show gestolen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden