PlusAchtergrond

Strijd tegen belastingontduiking: ‘Nederland is spil in deze wereld en moet actie ondernemen’

Opnieuw blijken criminelen, popsterren en corrupte politici de belasting te tillen door hun geld in belastingparadijzen te stallen. Toch worden er ook succesjes geboekt in de strijd tegen belastingontduiking.

null Beeld Getty
Beeld Getty

“Er bestaat een geheim parallel systeem voor kapitaal van hebzuchtige mensen met vette bankrekeningen om hun geld onbelast onder te brengen,” sprak ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib over de jongste onthullingen in de Pandora Papers, een verzameling van zo’n 12 miljoen documenten met namen van mensen achter brievenbusmaatschappijen in belastingparadijzen.

Nu blijken machtige mensen als voormalig Brits premier Tony Blair, de Jordaanse koning en de Russische president Poetin belasting te ontduiken via schimmige fiscale constructies. Ook de naam van Wopke Hoekstra dook op. Hij wordt overigens niet verdacht van belastingontduiking.

Brievenbusmaatschappijen

Belastingontwijking en -ontduiking is een probleem dat breed speelt in de wereld. Nederland is een bekend, of berucht, voorbeeld van een land dat bedrijven en particulieren helpt belasting te ontwijken. Via brievenbusmaatschappijen die worden opgezet en beheerd door trustkantoren bijvoorbeeld.

Zo hield de Angolese presidentsdochter Isabel Dos Santos via Nederland miljarden dollars verborgen voor de Angolese autoriteiten. En dat U2-zanger Bono en The Rolling Stones in Nederland kantoor houden, heeft alles te maken met ons goede klimaat - het fiscale klimaat welteverstaan.

Het zijn niet alleen de rijken, maar juist ook veel bedrijven die van deze constructies gebruikmaken. Daardoor wordt jaarlijks zo’n 427 miljard dollar minder belasting betaald dan eigenlijk moet, rekende Oxfam Novib uit. Andere berekeningen komen op hogere bedragen uit. Hoe dan ook gaat het om veel geld. “Belasting die nu moet worden opgebracht door burgers,” stelt de ontwikkelingsorganisatie.

Miljarden

Veel van dat geld, volgens schattingen wel 4500 miljard euro per jaar, loopt door tienduizenden Nederlandse brievenbussen. Werkgelegenheid levert dat nauwelijks op, hooguit een paar duizend goedbetaalde banen bij de trustkantoren en belastingadviesbureaus die helpen met het opzetten en beheren van de brievenbusbedrijfjes. Maar bedrijven besparen zo tientallen miljarden aan winstbelasting. Dat doen ze door geld via Nederland naar een belastingparadijs te laten lopen.

Daarnaast gebruiken criminelen en rijken brievenbusmaatschappijen in belastingparadijzen om uit het zicht van de fiscus te blijven. Alleen dankzij lekken zoals de Pandora Papers wordt duidelijk wie er achter de brievenbusmaatschappij zit.

Er is meer actie nodig om die belastinglekken aan te pakken, vindt Europarlementariër Paul Tang (PvdA). “Er is nog lang niet genoeg gebeurd. Nederland is een spil in deze wereld en moet actie ondernemen. Ik zeg: alle brievenbusmaatschappijen de wereld uit, te beginnen in Nederland.”

Vergrootglas

De rol van de trustkantoren ligt in Nederland al langer onder een vergrootglas. De Nederlandsche Bank (DNB), de toezichthouder op die sector, constateert al jaren dat die kantoren te weinig doen om te voorkomen dat klanten de brievenbusmaatschappijen gebruiken om geld wit te wassen of uit het zicht van de fiscus in hun thuisland te houden.

Trustkantoren doen te weinig onderzoek naar de herkomst van het geld of onderzoeken klanten niet op betrouwbaarheid. Aanpakken van de kantoren is lastig. Een deel van de kantoren gebruikt alle mazen van de wet om onder de strenge controle door DNB uit te komen.

De praktijken zijn vaak legaal, maar de vraag is of het moreel door de beugel kan. “De verwevenheid tussen belastingadviseurs en politiek is groot. Dat is een van de redenen dat er te weinig gebeurt om belastingontwijking aan te pakken,” zegt Esmé Berkhout, belastingexpert bij Oxfam Novib. “En er is een sterke lobby van multinationals om alles bij het oude te laten.”

Zwarte lijst

Berkhout is blij met de publiciteit rond de Pandora Papers. “Dit laat weer zien hoe kwalijk belastingontwijking is. Er gebeurt langzaamaan wel het een en ander, zoals een zwarte lijst van de EU met belastingparadijzen. Maar die lijst is verre van volledig.” Dat komt omdat elke EU-lidstaat vetorecht heeft bij het bepalen wie er op de lijst komen.

Tang is daar teleurgesteld over. “Op die lijst staan geen erkende belastingparadijzen als Bermuda of de Bahama’s. Ook Nederland en Luxemburg horen erop.”

Berkhout wijst daarnaast op de plannen voor een wereldwijd minimumtarief van winstbelasting voor multinationals. Dat kan een grote doorbraak worden in de strijd tegen belastingontwijking.

De Oeso, de club die belast is met internationale belastingheffing, wil een wereldwijd minimumtarief voor de winstbelasting van 15 procent. Dat tarief geldt dan ook voor belastingparadijzen, waar bedrijven nu vaak helemaal geen belasting betalen. Als bedrijven overal minimaal 15 procent belasting moeten betalen, is het niet meer interessant om in een belastingparadijs te zitten. Dat zou volgens schattingen jaarlijks wel 100 miljard euro extra belasting kunnen opleveren.

Doorbraak

Hoogleraar Belastingrecht Stef van Weeghel denkt ook dat de wereldwijde minimumbelasting de strijd tegen belastingontwijking verder helpt. “Het zal nog wel een paar jaar duren voor de maatregelen zijn ingevoerd, maar dit is zeker een doorbraak.”

Van Weeghel is zelf optimistisch gestemd over de strijd tegen belastingontduiking. “Het net sluit zich steeds meer.” Hij wijst op de informatie-uitwisseling tussen belastingdiensten van landen. Daardoor komen veel in het buitenland gestalde vermogens aan het licht voor de fiscus.

En hij merkt dat de tijdgeest verandert. “Twintig jaar geleden schepte men op feestjes nog op over belastingontduiking. Dat is niet meer. Ook bedrijven zijn beducht voor slechte publiciteit. Ze willen niet als belastingontwijker te boek staan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden