PlusAchtergrond

Stemmen per post: is dat een goed idee?

Tientallen miljoenen Amerikanen kiezen per post hun president. Volgens Donald Trump zijn de verkiezingen daarmee op voorhand verknoeid. Hoe zit dat, en is stemmen per brief iets voor Nederland?

Wie stemt hoe?

Ruim driekwart van de Amerikaanse kiezers komt in aanmerking voor poststemmen. De regels daarover verschillen per staat.

1. Hoe werkt poststemmen?

In meerdere Amerikaanse staten kan nu al worden gestemd, per post dan wel fysiek. Doordat elke staat zijn eigen kiescommissie en eigen regels heeft, is de kaart van de Verenigde Staten als het om poststemmen gaat een lappendeken. Het mag in meer of mindere mate overal, maar de eenvoud verschilt per staat. Grofweg zijn er drie soorten regels te onderscheiden. In negen staten – onder meer Californië en Vermont – krijgt iedereen ongevraagd een stembiljet per post. Dan zijn er 34 staten die poststemmen toestaan, maar waar kiezers het biljet wel zelf moeten aanvragen. De overige zeven staten (waaronder Texas, de grootste staat van het land) staan briefstemmen alleen toe bij een geldige opgaaf van redenen waarom stemmen in een stemlokaal niet zou kunnen. In vijf van die zeven staten wordt de pandemie niet als geldige reden gezien.

2. Is poststemmen fraudegevoelig, zoals president Donald Trump zegt?

Begin deze maand werd in Pennsylvania in de buurt van de lokale kiescommissie een vuilcontainer gevonden waarin negen stembiljetten zaten die waren verzonden vanaf een nabijgelegen militaire kazerne. Op zeven van de negen biljetten was het vakje naast de naam Donald Trump ingekleurd. Voor de president was het het zoveelste bewijs dat stemmen per post niet deugt. Volgens hem kunnen stembiljetten worden vervalst, gedupliceerd of simpelweg kwijt gemaakt.

Daar is de president behoorlijk halsstarrig in. Toen hem deze week tijdens een tv-uitzending met kiezers werd voorgehouden dat FBI-directeur Christopher Wray niet in grootschalige fraude gelooft zei Trump: “Dan doet Wray zijn werk niet goed.”

Ongeveer driekwart van de Amerikaanse stemgerechtigden kan per post een stem uitbrengen, dat zijn er meer dan ooit. Er is geen bewijs dat poststemmen op zo’n grote schaal tot fraude kan leiden. Het journalistieke onderzoekscollectief News21 analyseerde in 2012 de 146 miljoen stembiljetten van alle verkiezingen sinds 2000, en vond in dat tijdsbestek 491 gevallen van mogelijke fraude met een stembiljet. Na de verkiezingen van 2016 stelde Trump zelf een onderzoekscommissie in. Hij had gewonnen maar, was zijn overtuiging, met enkele miljoenen stemmen te weinig. Trumps commissie zocht een jaar, maar vond geen bewijs voor die claim.

3. Beïnvloedt poststemmen de opkomst, het ­verloop en de uitslag van de verkiezingen?

Dat zit er dik in. In 42 van de 50 staten verscheen gisterochtend een actuele stand van zaken. Zeventien miljoen mensen hebben daar al hun stem uitgebracht, wat neerkomt op 12 procent van de opkomst van vier jaar geleden. Grof geschat tien miljoen van die stemmen zijn per post verstuurd. Op basis van deze cijfers zou het opkomstrecord van 1908, bijna 66 procent, worden overtroffen.

Poststemmen maakt de drempel naar deelname aan de verkiezingen veel lager. In de Verenigde Staten is het namelijk zo dat je als kiesgerechtigde pas kunt stemmen als je je daar ook voor registreert, elke verkiezing opnieuw. Als het mogelijk is die stem gewoon in de brievenbus te duwen neemt dat praktische bezwaren weg, zoals op de dag zelf vrij moeten nemen of eindeloos in de rij moeten staan. In een telling van The Associated Press pakt het vroege stemmen tot nu toe positief uit voor de Democraten. Twee van elke drie stemmen gaan naar Joe Biden. Peiler John Couvillon waarschuwt dat de Republikeinse partij nog niet verloren heeft. Haar aanhangers zijn over het algemeen minder onder de indruk van de maatregelen tegen het coronavirus en komen op 3 november naar verwachting massaal naar het stembureau.

In de VS is er doorgaans snel na het sluiten van de stembussen uitsluitsel over de uitslag, maar dit keer kan de uitslagenavond weleens een uitslagendag worden, of een uitslagenweek of nog langer. Bij de Democratische voorverkiezingen wilden zo veel kiezers hun stem per post uitbrengen, dat het niet lukte alle stembiljetten op tijd te verwerken.

4. Is briefstemmen een optie voor de Tweede Kamerverkiezingen op 17 maart?

Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) liet vorige week in de Tweede Kamer doorschemeren zo veel mogelijk scenario’s uit te willen werken om ervoor te zorgen dat ondanks de coronacrisis zo veel mogelijk mensen hun stem kunnen uitbrengen.

Een van die opties, zei ze, is de stembusgang een aantal dagen te laten duren. Een andere: briefstemmen. Daarvoor zal de Kieswet moeten worden aangepast. Nu mogen alleen Nederlanders in het buitenland per post stemmen. Uiterlijk begin november krijgt de Tweede Kamer de uitwerking van Ollongrens onderzoek te lezen. Net op tijd om de ervaringen met de Amerikaanse verkiezingen mee te nemen.

Amerikanen staan in de rij in Cary, North Carolina om vervroegd hun stem uit te brengen.Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden