PlusAchtergrond

Spanningen tussen de VS en China lopen op: het begin van een nieuwe Koude Oorlog?

De spanningen tussen de VS en China lopen zo hoog op dat een tweede, explosieve ronde in de handelsoorlog dreigt.

Beeld REUTERS

Voormalig presidentieel adviseur Clete Willems gebruikt de term niet graag, maar deed het toch, toen hij op zakenzender CNBC over de gespannen verhouding tussen de VS en China sprak. “Ik denk dat we eerlijk moeten zijn. Dit is het begin van een nieuwe Koude Oorlog,” zei Willems, die tot voor kort namens de president onderhandelde over handel. “En als we niet voorzichtig zijn, kan het nog veel, veel erger worden.”

In januari tekenden de VS en China nog de eerste fase van een akkoord dat een einde zou maken aan de handelsoorlog. China beloofde voor 200 miljard dollar Amerikaanse goederen te kopen, in ruil schafte Trump zijn extra invoerbelastingen op Chinese goederen af. Nu corona ook de Chinese economie hard raakt, kan en wil China zich mogelijk niet aan de afspraak houden.

Maar coulance? De VS peinst er niet over. Trump dreigde juist met nieuwe invoertarieven op Chinese goederen. Als China zich niet aan de afspraken houdt, zei hij in een vragensessie met kiezers op Fox News, is de wapenstilstand in de handelsoorlog van de baan. “Als ze niet kopen, beëindigen we de deal. Heel simpel.”

‘Pompeo is een leugenaar’

De VS en China zijn op oorlogspad. Ze beschuldigen elkaar over en weer van schuld aan de coronacrisis, en dat gaat hard tegen hard. China verspreidde complottheorieën over de VS – het virus zou uit Amerika komen, schreef een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken op Twitter. De Chinese staatspers schrijft over Buitenlandminister ­Mike Pompeo als ‘vijand van de mensheid’ en ‘leugenaar’.

Het Witte Huis kiest voor de tegenaanval. De VS is woest over gebrek aan transparantie aan Chinese kant. Door fouten van China is de wereldwijde coronacrisis ontstaan, vindt president Trump. Zowel Trump als Pompeo heeft gesuggereerd bewijs te hebben dat het virus uit een laboratorium in Wuhan komt. Bewijs is niet naar buiten gebracht. Later zei Pompeo dat hij geen zekerheid heeft.

Veel analisten zijn het erover eens: in vijftig jaar is de relatie tussen Washington en Peking niet zo slecht geweest als nu. En de spanning loopt op. In de VS klinkt de roep om China te straffen voor de gevolgen van de pandemie. “China straffen zit op dit moment absoluut in zijn hoofd,” zei een van Trumps adviseurs tegen The Washington Post. Het handelsakkoord is nu van secundair belang, zei Trump.

Behalve extra invoertarieven bekijkt Washington ook andere sancties. Zo wordt volgens anonieme bronnen in de regering overwogen om China’s immuniteit in Amerikaanse rechtbanken op te heffen, een regel die bepaalt dat landen niet worden vervolgd voor rechtbanken van andere landen. Dan zou het mogelijk zijn in rechtszaken schadevergoeding van Peking te eisen en beslag te laten leggen op Chinese bezittingen om die te innen. Twee staten en vijf bedrijven en personen hebben al zaken aangespannen, maar vanwege China’s immuniteit zullen die worden afgewezen.

Schulden aflossen is heilig

Een andere optie: schulden aan China niet terugbetalen. Plannen daartoe ontkende economisch adviseur Larry Kudlow overigens direct. Vertrouwen in Amerikaanse schuldenverplichtingen is heilig, zei hij. Ook Trump erkende dat betalingsverplichtingen niet nakomen nadelige gevolgen voor de VS en de dollar zou hebben.

Het Witte Huis zet extra vaart achter pogingen om Amerikaanse bedrijven zover te krijgen zich terug te trekken uit China, en in bevriende landen te gaan produceren. Mogelijk worden daarvoor belastingvoordelen en subsidies ingevoerd, aldus ambtenaren tegen persbureau Reuters. Met onder meer Australië, India, Japan, Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea en Vietnam voert Buitenlandminister Pompeo gesprekken over het ‘herstructureren van productie­ketens’.

“Er zijn geen duidelijke signalen van bedrijven die uit China vertrekken,” verzekert Doug Barry van de US-China Business Council, een vereniging van tweehonderd Amerikaanse bedrijven die zakendoen in China. Mogelijk vertrekken of verhuizen sommige bedrijven om risico’s te beperken. Maar Barry ziet nog steeds ‘volop potentieel’ in China, en denkt dat de meeste leden gewoon blijven. “Omdat ze de Chinese markt bedienen. En ze zijn meestal winstgevend, wat helpt om banen te houden en te creëren in hun thuismarkt, de VS.”

De vraag is hoe hard de VS wil uithalen, en op welk moment. Want Washington heeft Peking ook nodig, al is het maar voor medische goederen uit Chinese fabrieken. Tegelijk wil Trump over zes maanden herkozen worden. Zijn harde houding tegenover China is campagnematerie.

Afschuiven

De meeste kiezers, ongeveer twee derde van de bevolking, hebben een negatief beeld van China. Ook opponenten van de president, zoals de Republikeinse senator Mitt Romney, roepen westerse landen op China harder aan te pakken voor economisch valsspelen.

Critici in eigen land menen dat Trump vooral probeert de schuld op China af te schuiven, nadat hij zelf laat heeft gereageerd op de virusuitbraak. ‘Het is moeilijk om een politieke leider in Azië of Europa te vinden die niet gelooft dat deze anti-China-push van de regering-Trump een politieke zet is,’ schreef een voormalig Azië­adviseur van het ministerie van Buitenlandse Zaken, Daniel Russel, op Twitter.

Voor meer invoertarieven gaan in de VS weinig handen op elkaar. Het zijn uiteindelijk Amerikaanse bedrijven en consumenten die ze betalen, waarschuwen veel experts. En dat op een uitermate slecht moment, nu tientallen miljoenen mensen hun baan kwijt zijn.

Rechtszaken tegen China mogelijk maken kan ook als een boemerang terugkeren. Stel je voor dat de rest van de wereld Amerika wil laten ‘betalen’ voor fouten, falen en misdaden van Washington, waarschuwt Doug Bandow, voormalig adviseur van president Reagan, in tijdschrift Foreign Policy. “Washington heeft de laatste twee decennia meer landen gebombardeerd, binnengevallen of bezet dan wie dan ook.”

In een opiniestuk in The Washington Post stelde de Chinese ambassadeur in Washington al dan óók te compenseren voor eerdere crises. ‘Wie moet de slachtoffers van de Mexicaanse griep of hiv en aids dan compenseren? En de verliezen door de financiële crisis van 2008?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden