PlusAchtergrond

Spanningen nemen toe tussen Egypte en Ethiopië: van wie is het water uit de Nijl?

Een omstreden dam in de Blauwe Nijl doet de spanningen hoog oplopen tussen Egypte en Ethiopië. Het gaat niet alleen om waterbeheer in een kwetsbare, droge regio, maar ook om regionale macht.

Veel Ethiopische burgers hebben ook geld geïnvesteerd in de Grote Renaissancedam.Beeld AFP

Vissers in het Turkanameer in Kenia vangen al enige tijd minder baars. “We moeten steeds verder het meer op om de vis te vangen,” zegt Fitbo Lalulkol tegen persbureau Reuters.

Hij wijst Ethiopië aan als de schuldige. In dat land staat de 250 meter hoge Gibe III-dam in de Omo, de Ethiopische rivier die uitkomt in het Turkanawoestijnmeer. Zo’n 90 procent van het water in het meer stroomt er binnen via de Omo.

De klacht van de visser is koren op de molen van Egypte, nu dat land een hoogoplopende ruzie uitvecht met Ethiopië. Ook hierbij gaat het om een dam. Ethiopië legt de laatste hand aan de zogeheten Grote Ethiopische Renaissancedam in de Blauwe Nijl. Volgens Egypte illustreren de klachten van de Keniaanse vissers dat Ethiopië niet te vertrouwen is als het aan de knoppen zit van de watertoevoer. Dat is belangrijk omdat de Blauwe Nijl behalve de grootste ­rivier van Ethiopië, verder stroomafwaarts ook de levensader van Soedan en Egypte is.

Grote woorden zijn gesproken over de Grote Ethiopische Renaissancedam. Zo heeft Egypte gedreigd de dam op te blazen en heeft Ethiopië gezegd zich niets te zullen aantrekken van het internationale verdrag over het gezamenlijke beheer van het Nijlwater, dat het ooit onder­tekende. Daardoor moest de Afrikaanse Unie, ondanks eerder overleg, dinsdag opnieuw over de problemen in de regio bijeenkomen.

‘Wij waren hier nooit bij’

Jos Meester, senior onderzoeker van Instituut Clingendael en gespecialiseerd in het gebied, de Hoorn van Afrika, volgt het geruzie over de dam al jaren. De kwestie is gespannen, nu die dam van 170 meter hoog en 1800 meter breed bijna klaar is en Ethiopië het stuwmeer gaat vullen, vertelt hij.

Behalve waterbeheer speelt ook mee wie de sterkste speler is in dit deel van de wereld. De historische machtspositie van Egypte in de Hoorn van Afrika is tanende en dat komt deels doordat Egypte een aantal jaren vooral druk was met de eigen interne politiek, aldus Meester.

“Tijdens de Arabische Lente heeft Ethiopië zijn kans geroken. Egypte kon minder bezig zijn met de buurlanden. Er ligt historisch gezien een koloniaal verdrag dat Egypte en Soedan zijn overeengekomen toen ze allebei nog onder Brits mandaat stonden. Daarbij hebben ze toen eigenlijk het Nijlwater onder elkaar verdeeld.”

“Egypte claimt nu op grond van dat verdrag een bepaalde hoeveelheid kubieke meters van het Nijlwater. Als Ethiopië water tegenhoudt, zou dat in strijd zijn met dat koloniale verdrag. Het antwoord van de Ethiopiërs is dat ze nooit bij die onderhandelingen betrokken zijn geweest en dat ze een deel van het Nijlwater kunnen opeisen omdat de Blauwe Nijl ook door hun land stroomt.”

Speelbal

Voor Ethiopië is de Grote Renaissancedam een nationaal project geworden. Dat komt vooral doordat veel Ethiopische ambtenaren er geld in hebben zitten. Net als tienduizenden landgenoten investeerde Ethiopiër Yacob Arsano Atito een deel van zijn spaargeld – omgerekend 200 euro – in staatsobligaties voor de bouw van de dam. Atito hoopt dat dat straks een aardig rendement oplevert, zei hij tegen The New York Times. De hashtag #fillthedam (vul de dam) is niet voor niets populair op Ethiopische sociale media.

De megadam is door Ethiopië bewust helemaal met binnenlandse middelen gefinancierd. Dat moest zo veel mogelijk voorkomen dat de dam een speelbal zou worden in regionale geopolitiek, aldus Meester.

“Een groot deel van de Ethiopiërs heeft dam­aandelen, die belangrijk zijn voor hun pensioen. Daarmee heeft de regering een sterke binnenlandse coalitie gevormd. Het is politiek goed doordacht, want de regering wist dat dit een probleem zou opleveren met Egypte.”

Ethiopië zal gezien de belangen – de dam kostte 4 miljard euro en gaat met zijn zestien turbines straks 6000 megawatt aan stroom opleveren – niet inbinden, verwacht Meester. Egypte heeft daarnaast het probleem dat de grote spelers in het geopolitieke spel – de Verenigde Staten, China en de Golfstaten – hechten aan een goede relatie met zowel Egypte als Ethiopië. Dus veel steun voor het opblazen van de dam zal er niet zijn.

Op de achtergrond speelt ook dat de Egyptische president Al-Sisi niet sterk staat als het gaat om waterbeheer. Hij heeft de laatste jaren vooral geïnvesteerd in internationale militaire verbanden en prestigeprojecten, en niet echt aan waterbeheer gedacht. Dat kan hem nu in eigen land worden aangerekend.

Beeld Jet de Nies
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden