PlusAchtergrond

Spanning in de Middellandse Zee: ‘Een klein vonkje is genoeg voor escalatie’

Marineschepen van Turkije enerzijds en Griekenland en EU-bondgenoten anderzijds zijn uitgerukt naar de Middellandse Zee vanwege een conflict om energiebronnen in de zeebodem. Dreigt militaire escalatie? ‘Ieder vonkje kan een catastrofe betekenen.’

Oorlogsschepen van de Griekse marine die deel uit maken van de militaire training in de Middellandse Zee.Beeld AP

Het dispuut tussen Griekenland en Turkije over de grenzen van de territoriale wateren in het Middellandse Zeegebied begint gevaarlijke vormen aan te nemen, nu marineschepen van beide kanten in de weer zijn met militaire oefeningen in de betwiste wateren ten zuiden van Turkije.

In niet mis te verstane woorden dreigde de Turkse president Recep Tayyip Erdogan bereid te zijn tot het uiterste te gaan in de strijd om de zeggenschap over het zeegebied. “We zullen alles doen wat nodig is.” De Griekse premier Kyriakos Mitsotakis zei tegen de Amerikaanse president Trump, die woensdag met de leiders van beide landen belde, dat Erdogan de stabiliteit in de regio en de samenhang van de Navo in gevaar brengt.

Hoewel niemand gelooft dat de buurlanden – en Navo-bondgenoten – daadwerkelijk uit zijn op oorlog, wordt in Europa gevreesd voor een klein foutje met fatale gevolgen. “Ieder vonkje, hoe klein ook, kan een catastrofe betekenen,” waarschuwde de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas. Vorige week kwam het al tot een confrontatie tussen Griekse en Turkse mariniers en bij een botsing met een Grieks fregat liep een Turks oorlogsschip een groot gat op.

Escalatie van het conflict tussen de historische rivalen op de grens van de Europese Unie zou grote internationale gevolgen hebben. Frankrijk en Italië kondigden woensdag aan mee te doen aan de Griekse militaire exercitie. Frankrijk en Turkije stonden al op gespannen voet met elkaar om een conflict in Libië. De Grieken krijgen ook steun van Egypte en Israël. 

Ontvlambare cocktail

Het hoofdingrediënt van deze ontvlambare cocktail is een al lang slepend dispuut over de territoriale wateren tussen het Griekse eiland Kreta en Cyprus, waarop zowel de Grieken als de Turken voor een deel aanspraak doen. Daar zijn gasvelden ontdekt, en Egypte, Israël, Cyprus en Griekenland zijn voornemens dat gas met leidingen via Egyptische fabrieken naar Europa te vervoeren.

De Grieken menen dat de wateren ten zuiden van het eilandje Kastellorizo behoren tot hun Exclusieve Economische Zone. Het Griekse eiland, dat op nog geen twee kilometer van Turkije ligt is piepklein, maar volgens het VN-Zeerechtverdrag bepaalt het nabijste bewoonde grondgebied welk land aansprak mag doen op de wateren. En Kastellorizo wordt bewoond, door welgeteld 500 Grieken. 

Die verdeling gaat er niet in bij de Turken. Door al die Griekse eilanden zou Ankara er ook behoorlijk slecht vanaf komen: alleen door Kastellorizo behoort zo 40.000 vierkante kilometer zeebodem toe aan de Grieken en niet aan de Turken. In een vorig jaar ondertekend akkoord tussen Turkije en Libië is een nieuwe exclusieve zone getrokken die voor de Turken een stuk gunstiger uitpakt. Die claims bestempelden Cyprus en Egypte als ‘illegitiem’, Griekenland als ‘absurd’.

Proefboringen

Bondskanselier Angela Merkel wist vorige maand van de Turkse president Erdogan af te dwingen de onderzoeksmissies naar de zeebodem op te schorten. Maar nadat uit daaropvolgende gesprekken over een akkoord al snel bleek dat de buurlanden elkaar geen duimbreed zullen toegeven, begon Turkije twee weken geleden alsnog met proefboringen in de wateren ten zuiden van Kastellorizo.

De EU-ministers van Buitenlandse Zaken zijn vrijdag bijeen voor een gecombineerde top over de spanningen met Turkije en de situatie in Belarus. Van die samenvoeging maken lidstaten ook gebruik in de onderhandelingen. Cyprus en Griekenland zouden zo dreigen maatregelen tegen Belarus te blokkeren als de EU geen nieuwe sancties oplegt aan Turkije.

Sancties waren het afgelopen jaar afdoende om het economisch kwakkelende Turkije in het gareel te krijgen toen de spanningen over het Middellandse-Zeegebied opliepen. Maar een duurzame oplossing, in het conflict dat tussen 1970 en meermaals op de rand van escalatie stond, lijkt eindeloos ver weg. 

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden