PlusInterview

Slachtoffers Réunion eisen excuses: ‘Ik ben mijn hele jeugd voorgelogen’

Frankrijk nam zo’n 50 jaar geleden meer dan 2000 kinderen onder valse voorwendselen mee van het eiland Réunion. Ze kregen veelal te maken met racisme, uitbuiting en misbruik. Nu eisen ze excuses.

Valérie Andanson is een van de kinderen die werden ‘ontvoerd’ vanuit het eiland La Réunion. Beeld OLIVIER MONGE
Valérie Andanson is een van de kinderen die werden ‘ontvoerd’ vanuit het eiland La Réunion.Beeld OLIVIER MONGE

“Ik was drie jaar oud. Ik werd samen met mijn drie zusjes en twee broertjes weggehaald bij onze ouders op Réunion. Van de ene op de andere dag. We werden met z’n zessen op het vliegtuig naar Frankrijk gezet. Toen we aankwamen werden we meteen van elkaar gescheiden. Ik was nog maar een peuter. In één keer was ik mijn ouders en al mijn broertjes en zusjes kwijt.”

Valérie Andanson stopt even. Ze slikt. En ze praat verder. “Zo ging het bij iedereen. Sociaal werkers vanuit Frankrijk struinden in die tijd heel Réunion af, op zoek naar kinderen. De ouders werd van alles beloofd. Hun kinderen zouden in Frankrijk een mooie toekomst krijgen. Ze zouden dokter worden of advocaat. En ze zouden elk jaar terug mogen komen voor familie­bezoek. Het waren allemaal leugens. Wij kinderen kregen een enkele reis naar Frankrijk. We mochten helemaal niet terug. En onze ouders hadden papieren moeten tekenen terwijl ze vaak niet eens konden lezen of schrijven. We zijn allemaal voorgelogen.”

Valérie Andanson als driejarige, ten tijde van haar vertrek. Beeld privébeeld
Valérie Andanson als driejarige, ten tijde van haar vertrek.Beeld privébeeld

Valérie Andanson maakt deel uit van een groep van 2015 kinderen die tussen 1962 en 1983 werden weggehaald uit ex-kolonie Réunion en die werden overgevlogen naar plattelandsgebieden in Frankrijk. Van de overgevlogen kinderen was ruim 30 procent jonger dan 6 jaar. Bijna 50 procent was tussen de 6 en 15.

Réunion is een eiland in de Indische Oceaan, op 9000 kilometer van Parijs, dat officieel deel uitmaakt van Frankrijk. Op het eiland was destijds sprake van armoede en overbevolking en op het Franse platteland waren er juist te weinig bewoners. Daarom besloten de Fransen de kinderen te ‘verhuizen’.

Volgens getuigenissen reden op Réunion Franse ambtenaren rond in 2cv’s en werden kinderen meegelokt met snoepjes. Bij aankomst op het Franse vliegveld Orly, ten zuiden van Parijs, kregen velen officieel het stempel ‘weeskind’, ook als dat niet het geval was. ‘De discutabele manier waarop de kinderen werden ‘geworven’ op Réunion, hoe ze alles achter moesten laten en hoe ze in Frankrijk werden opgevangen, heeft bij velen voor pijn en trauma’s gezorgd,’ schreef een officiële onderzoekscommissie in 2018 geleid door socioloog Philippe Vitale.

Gewelddadig gastgezin

Andanson landde in 1966 als peuter op een vliegveld in het volslagen onbekende Frankrijk. “Ik werd ondergebracht bij een gastgezin in het departement Creuse,” vertelt ze. “Het was daar erg gewelddadig. Ik werd slecht behandeld. Toen ik zeven was, werd ik geadopteerd door een ander gezin. Een liefdevolle omgeving, maar ook vol leugens. Mijn nieuwe vader en moeder zeiden: wij zijn jouw ouders. Ik herinner me dat ik als kind wel eens twijfelde. Dan zei ik: maar ik heb toch een andere huidskleur? Mijn haar is toch anders dan dat van jullie? Dan liet mijn moeder me een foto zien van mijn vader waarop hij flink gebruind was. ‘Zie je wel: jullie lijken op elkaar,’ zei ze dan.”

Andanson werd verteld dat ze een Frans kind was met Franse ouders. Dat het anders zat, ontdekte ze per toeval. “Toen ik 16 was, vroeg mijn moeder me eens om iets uit een kast te pakken. Daar zag ik wat papieren liggen. Daarop stond dat ik geadopteerd was. Dat ik een heel andere naam had, dat ik ergens anders was geboren. Ik bleek een heel andere identiteit te hebben. Mijn Franse geboorteakte was gewoon vervalst. Ik hoorde toen ook pas dat ik broers en zussen had. Ik was zó boos. Zo ontzettend boos. Ik ben mijn hele jeugd voorgelogen over wie ik was.”

Réunion, een Frans overzees departement ten oosten van Madagaskar. Beeld Getty Images/Westend61
Réunion, een Frans overzees departement ten oosten van Madagaskar.Beeld Getty Images/Westend61

Uitgebuit

Veel van de kinderen van Réunion kwamen in de problemen. Bij gastgezinnen kwam seksueel misbruik voor en op Franse boerderijen werden de kinderen uitgebuit als arbeidskrachten, bleek uit onderzoek van psychologe Marion Feldman. Vaak belandden ze als enig niet-wit kind in plattelandsdorpen: racisme was er volop. ‘Er zijn er die probeerden zelfmoord te plegen, anderen werden in psychiatrische inrichtingen opgenomen,’ scheef de onderzoekster.

De kinderen waren jong en hadden niemand om op terug te vallen, behalve hun Franse gastgezinnen. De Kinderbescherming en andere instanties controleerden nauwelijks.

Valérie Andanson zegt dat Frankrijk de ruim 2000 kinderen ‘ontvoerde’. “Onze jeugd werd ons afgenomen, we werden weggerukt uit onze families. We waren baby’s en peuters, we hadden helemaal geen keuze, en we werden als voorwerpen in een vliegtuig gezet.”

Het verhaal van ‘Les enfants de La Réunion’ is decennialang doodgezwegen in Frankrijk. Voor politici was het te pijnlijk om op te rakelen. En de kinderen zelf kwamen er vaak pas op latere leeftijd achter wat er in hun jeugd gebeurd was. En het duurde nóg langer voor ze begrepen dat ze niet alleen waren.

In 2002 spande een slachtoffer voor het eerst een proces aan. Daarna volgden juridische procedures tot aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Steeds bleek het te laat: de feiten waren inmiddels verjaard.

De Franse overheid maakte in 2014 voor het eerst een gebaar. In het parlement werd een resolutie aangenomen waarin ‘de verantwoordelijkheid van de Franse staat’ werd erkend. Daarna werd de commissie van socioloog Vitale ingesteld, die een lijvig en pijnlijk rapport publiceerde, maar daarna bleef het opnieuw stil.

Daar nemen de kinderen van destijds nu geen genoegen meer mee.

Schoolboeken

“We hebben een advocaat in de arm genomen,” zegt Andanson, voorzitter van de belangenvereniging van de kinderen van Réunion. “Strafrechtelijk valt er niet veel meer te winnen. Maar we willen excuses van de regering voor wat ons is aangedaan. En een schadeloosstelling. We zijn naar de Ombudsman gestapt.”

De belangenvereniging heeft inmiddels wel wat bereikt. Deze zomer zal er een gedenksteen worden onthuld, met een ceremonie waarbij ook de regering zal zijn vertegenwoordigd. Dat is een politieke doorbraak.

In schoolboeken wordt het verhaal van de kinderen van Réunion nu voor het eerst verteld. Om het stilzwijgen definitief te doorbreken.

Andanson wist haar leven ‘redelijk’ en met pijn en moeite op de rails te krijgen. Ze trouwde, kreeg drie kinderen en inmiddels vijf kleinkinderen. Maar haar jeugd blijft aan haar knagen.

“Ik kreeg zelf in 2016 voor het eerst te horen dat mijn biologische vader nog leefde,” zegt ze. “Vorig jaar ben ik naar Réunion gegaan en heb ik hem voor het eerst weer gezien. Voor het eerst in 58 jaar! Hartverscheurend. Hij zei dat hij wist dat ik in Frankrijk woonde. Maar hij schaamde zich voor wat er was gebeurd. Hij vond het te pijnlijk om contact met me te zoeken.” Weer stopt ze even. En dan: “Ik heb besloten terug te gaan. Definitief. In september verhuis ik naar Réunion. Ik ga mijn wortels zoeken, mijn oude identiteit. Ik wil weten wie ik echt ben.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden